Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 16. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						16
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIDJUDAGUR 21. JANÚAR1986
+
r
Hvers vegna byrja
ungkngar að reykja?
eftir Ásgeir R.
Helgason
Á íslandi greinast nú árlega 700
ný tilfelli af krabbameinum. Vegna
mikilla framfara í meðferð og við
greiningu, má ætla að tœplega
helmingur þeirra hljóti bata.
Mikið óunnið starf er þó fyrir hönd-
um ef takast á að útrýma krabba-
meinum sem meiriháttar heilbrigð-
isvandamáli. Krabbamein eru mis-
erfið viðfangs eftir því hvar þau
myndast í líkamanum, jafnt með
tilliti til meðferðar og greiningar.
Þáttur rey kinga
Þó margt sé enn óljóst um orsakir
krabbameina, er eitt alveg víst, en
það er að tóbaksreykingar valda
fleiri krabbameinum en nokkur
annar krabbameinsvaidur.
Reykingatengd krabbamein eru
því miður í hópi þeirra krabbameina
sem hvað erfiðust eru viðureignar
og lætur nærri að 9 af hverjum 10
sem verða lungnakrabbameini að
bráð deyja innan 5 ára frá greiningu
sjúkdómsins.
Auk lungnakrabbameina eiga
reykingar þátt í myndun krabba-
meina í mörgum öðrum líffærum
og áætlað hefur verið að þriðjung
allra dauðsfalla vegna krabba-
meina, megi rekja til reykinga. Það
má heldur ekki gleymast að auk
krabbameina valda reykingar fjöl-
mörgum öðrum sjúkdómum og eru
þar skæðastir hjarta- og æðasjúk-
dómar. Landlæknir hefur áætlað
að allt að 300 íslendingar deyi ár-
lega af ástæðum sem beinlínis megi
rekja til reykinga og ljóst er að
hundruð búa við varanleg örkuml
vegna reykingasjúkdóma.
Þrátt fyrir þessar staðreyndir og
þrátt fyrir að 90 af hundraði
reykingamanna segist vilja hætta
að reykja byrjar alltaf nokkur hópur
unglinga að reykja ár hvert um allt
land, þó verulega hafi dregið úr
reykingum síðustu árin eftir að
farið var af stað með reglubundna
fræðslu í grunnskólum um skað-
semi tóbaksreykinga.
Hvers     vegna     byrja
unglingar að reykja?
Þessari   spurningu   svarað   hér
Ásgeir R. Helgason
„Þeim mun algengari
sem reykingasiðurinn
er í umhverfi barnsins
því eðlilegri og sjálf-
sagðari verður hann í
augum þess og þeim
mun liklegra er að
barnið byrji sjálft að
reykja."
nema að hluta, enda um að ræða
flókið samspil félagslegra, sálfræði-
legra og líffræðilegra áhrifaþátta.
Einum þætti verður þó gerð nokkur
skii, en það er þáttur fyrirmynda.
Við vitum að börn læra hegðun sína
m.a. með því að líkja eftir hegðun
fullorðinna. Fullorðnir gera jafn-
framt þá kröfu að börn og unglinar
líti upp til þeirra og hlýði þeim. í
huga ungra barna eru fullorðnir
þvf nánast guðir og orð þeirra og
athafnir hafin yfir alla gagnrýni.
Þó barninu lærist smám saman að
hér er um falsmynd að ræða, er
Ijóst að máttur fyrirmyndarinnar
er mikill. Því er fullorðinn einstakl-
ingur sem hefur í frammi andfé-
lagslegt eða skaðlegt atferli í návist
barna, að innræta barninu siði og
venjur sem geta skaðað það og
jafnvel leitt það til dauða er fram
líða stundir. Hinn fullorðni er því í
vissum skilningi að svipta barnið
vali yfir eigin lífsstefnu og örlögum.
Þó ekki hafi veirð gerðar margar
rannsóknir hér á íslandi um mátt
fyrirmyndarinnar getur að líta í
könnun Borgarlæknisembættisins
frá 1978 upplýsingap sem gefa
ágætis vísbendingu um þetta og
fylgir súlurit sem unnið er upp úr
þessum upplýsingum hér með
greininni. Þar má m.a. sjá að aðeins
7,6% 13 ára barna reyktu ef enginn
annar reykti á heimilinu, en 22,8%
barnanna reyktu ef bæði faðir og
móðir reyktu. Þ6 foreldrar og systk-
ini séu afgerandi fyrirmyndir, er
langt frá því að þau séu einu fyrir-
myndirnar. Ailir fullorðnir einstakl-
ingar bera í raun sameiginlega
ábyrgð og ekki síst þeir sem á
einhvern hátt eru áberandi í þjóðlíf-
inu svo sem stjórnmálamenn og
leikarar að ekki sé talað um hjúkr-
unarfræðinga, lækna og aðrar heil-
brigðisstéttir. Þeim mun algeng-
ari sem reykingasiðurinn er í
umhverfi barnsins þvi eðlilegri
og sjálfsagðari verður hann í
augum þess og þeim mun líklegra
er að barnið byrji sjálft að
reykja.
Abyrgð fjölmiðla
Ábyrgð fjölmiðla og þá sérstak-
lega kvikmyndatökumanna, klipp-
ara, leikstjóra, dagskrárgerðar-
manna, blaðamanna, ljósmyndara
og ritstjóra er mikil á tímum þar
sem börn og unglingar eyða stórum
hluta dagsins í fjölmiðlaneyslu í
einhverri mynd. f þeirra höndum
er það vald að gera reykingasið-
inn sýnilegan og um leið algeng-
an og sjálfsagðan í huga barnsins
eða ósýnilegan og um leið að draga
verulega úr líkunum á því að börn
og unglingar hefji reykingar. Sem
dæmi má taka tvo sjónvarpsþætti
sem hvor um sig hafa gagnstæð
áhrif í þessu tilliti. í fyrsta lagi er
það íslenski gamanþátturinn
„Fastir liðir eins og venjulega", sem
sýndur var í íslenska sjónvarpinu
fyrir nokkru, en þar mátti heita að
allar sögupersónurnar reyktu (sem
er í sjálfu sér mjög bjöguð mynd
af þjóðféiagi þar sem aðeins um
40% fullorðinna stundar siðinn) og
TENGSL REYKINGA Á HEIMILUM OG
REYKINGA NEMENDA 1978
HUNDRAÐSHLUTFALL 13 ÁRA NEMENDA
SEM REYKJA EFTIR ÞVÍ HVERJIR AÐRIR
REYKJAÁHEIMILINU
*>¦«.
28.5%
22.8%
20.6%
I--------1
18.4%
ENGINN
ANNAR
REYKIR
MÓÐIR
REYKIR
FAOIR OG
MOÐIR
REYKJA
SYSTKiNI
REYKJA
BORGARLÆKNIRINN I REYKJAVIK
hins vegar bandarfska framhalds-
myndaflokkinn Dallas þar sem aldr-
ei hefur mér vitanlega sést reykj-
andi manneskja. Ástæðuna fyrir
reykleysi Dallas þáttanna má trú-
lega rekja til þess að höfuðpaurinn,
Larry Hagman (J.R.), gerir sér fulla
grein fyrir þeirri ábyrgð sem fjöl-
miðlamenn bera í þossu tilliti. Þ6
ekki sé allt fagurt sem haft er fyrir
börnum og unglingum í Dallas þátt-
unum hafa framleiðendur hans þó
lagt sitt af mörkum i baráttunni
við helsta heilbrigðisvandamál hins
vestræna heims, reykingafárið,
sem drepur árlega í Bandarikj-
unum einum fleiri en Bandaríkja-
menn hafa misst i ölltun sínum
styrjöldum samanlagt frá upp-
hafi.
Þáttur Samúels
Tímaritið   Samúel   gengur   þó
e.t.v. lengst íslenskra fjölmiðla í
fyrirlitingu sinni á fyrirbyggjandi
aðgerðum íslenskra heilbrigðisyfir-
valda. Ritstjóri blaðsins lýsir því
beinlínis yfir í útvarpsviðtali að það
sé meðvituð stefna blaðsins að
storka yfirvöldum með því að reyna
á allan mögulegan ínáta að snúa á
og sniðganga lög og reglugerðará-
kvæði sem lúta að fyrirbyggjandi
heilsuvernd. Vart verður þó ætlað
að óreyndu að hér ráði mann-
vonska og f égræðgi f erðum held-
ur er líklegt að takmarkaður
skilningur á sálarfræði og þeim
lögmálum sem móta og ráða
innrætingu og mannlegri breytni
skýri að nokkru afstöðu ritsrjór-
ans. Ábyrgðarleysi ritstjóra Samú-
els er þeim mun alvarlegra þegar
haft er f huga að samkvæmt könn-
unum nær Samúel til allt að 46%
þeirra sem eru á aldrinum 13—19
ára., En það er einmitt á þessum
aldri sem fólk er að taka örlagaríkar
Sameinaðar stöndum vér,
sundraðar f öllum vér
eftir Fríðu Páhnadótt-
ur, Aðalheiði Sigurð-
ardóttur og Jóau Sig-
rúttu Ævarsdóttur
Þegar við hófum nám okkar í
hjúkrunarfræði 1983 vorum við
fullar bjartsýni og héldum að við
værum að undirbúa okkur fyrir
störf sem nytu virðingar í þjóð-
félaginu. En raunin virðist vera
önnur. Það er ekkert freistandi að
ætla að fara að vinna við starf þar
sem launin eru miklu lægri en hjá
öðrum starfsstéttum með sambæri-
legt háskólanám. En við hverja er
að sakast? Við álítum að sökin liggi
að stóru leyti hjá okkur sjálfum.
Fyrir það fyrsta höfum við tvö
stéttarfélög sem fengju miklu meira
áorkað ef þau myndu sameinast.
Við verðum að gera okkur grein
fyrir þvf að hjúkrunarfræðingar úr
HSÍ fengu þá bestu menntun sem
stóð til boða á þeim tíma, alveg
eins og við teljum okkur fá í dag.
Við skulum ekki eyða orku okkar
í að metast um hvor hópurinn hafi
betra nám að baki, enda hafa bæði
námin kosti og galla. Það er t.d.
ekki langt síðan að HÍ gat státað
sig af sambærilegri verkþjálfun og
HSÍ. Nám í HÍ er einungis eðlileg
framþróun i þessu starfi þar sem
kröfur til þekkingar hafa aukist
gífurlega.
Önnur orsök stöðu okkar í dag
gæti verið sú að til margra ára
hafa margir hjúkrunarfræðingar
verið í hlutastarfi og þannig getað
aukið mánaðarlaun sín miðað við
100% starf með aukavöktum. í leið-
inni hefur verið haldið uppi fullri
þjónustu á deildunum með minna
en lágmarks fastráðnum mannafla.
Er þetta raunhæf leið til launa-
hækkana? Svo teljum við ekki vera.
Það má bera saman að vinna á
aukavöktum á ýmsum deildum og
að skipta um vinnu daglega. Þessa
aðferð getur þú ekki notað til að
vinna að markvissri, einstaklmgs-
bundinni og samfelldri hjúkrun. Við
hljótum að hafa rétt á reglubund-
„Mál okkar litur ekki
vel út í dag og vanda-
málin eru mörg. Við
skulum þó ekki gefast
upp í baráttunni. Leys-
um úr okkar vandamál-
um sjálf ir, en látum
ekki „misvitra" utanað-
komandi aðila gera
það."
inni vinnu eins og aðrir þjóðfélags-
þegnar svo við getum skipulagt
tíma okkar utan vinnunnar. Væri
ekki raunhæft markmið að beita
sér fyrir því að 100% vinna væri
100% en ekki meira, þar sem hjúkr-
unarfræðingar eru mjög oft meira
en átta tíma á vakt og vita sjaldnast
hvenær vinnutima er lokið. Ein-
hvers staðar verður að rjúfa þennan
vítahring, en hvar? Við teljum að
ein leiðin gæti verið sú að hætta
aukavöktum, vinna á einni deild,
einbeita sér að störfum sínum þar
og auka metnað í starfi. Um leið
verðúm við að standa vörð um
starfsréttindi okkar og berjast allar
sem ein gegn hverskonar skyndiúr-
bótum stjórnvalda á tímabundinni
manneklu sem af þessu kynni að
hljótast. Við skulum hafa í huga
að slíkar ráðstafanir stjórnvalda
myndu helst bitna á sjúklingum sem
minnst mega sín, þ.e. geðsjúkum
og öldruðum. En þessir hópar hafa
sama rétt og jafnvel. meiri þörf á
góðri hjúkrun en aðrir sjúklinga-
hópar, þar sem þessir sjúklingar eru
langtímasjúklingar.
Þriðja ástæðan fyrir stöðu okkar
í dag gæti verið sú að hjúkrunar-
fræðingar gera ekki nógu miklar
krðfur til sín í starfi og sýna ekki
nægilegan metnað. Til dæmis finnst
okkur það vera stéttinni til niður-
lægingar að láta bjóða í sig í dag-
blöðum landsins. Ætla þær kannski
að koma til starfa á almennum
sjúkrahúsum þegar einhverjar aðr-
ar eru búnar að knýja fram launa-
kröfur þeirra? Þéssi spurning svarar
sér best sjálf. Einnig verðum við
að afsanna þann orðróm að við sé-
um einskonar sparihjúkkur sem eru
helst menntaðar til stjórnunar-
starfa. Við erum þessu ósammála,
því við teljum menntun okkar hæfa
almennri hjúkrun eins og kröfurnar
eru I dag. Þær sem ætla að vinna
að stjórnunarstörfum þurfa að afla
sér frekari menntunar á því sviði,
sem er í dag tveggja ára sérnám.
Það þarf viðbót við almennt hjúkr-
unarnám til að geta stjðrnað stór-
fyrirtækjum landsins.
Við teljum það afar brýnt verk-
efni að breyta viðhorfum hjúkrunar-
fræðinga til menntunarmála. Fylgj-
ast verður með framþróun í hjúkrun
og nýta sér það f starfi, svo hjúkr-
unarstörf verði ekki að sjálfgefinni
rútínu. Því verðum við að hvetja
hvert annað til framfara og vinna
bug á fordómum og hræðslu gagn-
vart nýjungunum, en alltof fáir
hjúkrunarfræðingar hafa sinnt
þessu sem skildi. Að lokum til þeirra
sem réttlæta lág laun sín með því
að þær séu svo vel giftar og því
fjárhagslega vel stæðar. Væri ekki
raunhæfara að miða launakröfur
okkar við nám, ábyrgð og skyldur?
Fólk ber jafnmikla virðingu fyrir
störfum okkar og við gerum sjálfar.
Mál okkar lfta ekki vel út f dag
og vandamálin eru mörg. Við skul-
um þó ekki gefast upp í baráttunni.
+
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56