Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 16. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						42
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 21. JANÚAR1986
Kveðjuorð:
Karólína Stefáns-
dóttírfrá Sigtúnum
Fædd 18. mai 1891
Dáin 7. janúar 1986
Kynslóðir koma, kynslóðir fara
allar sömu ævigöng.
Gleymist þó aldrei eilífa lagið
við pflagrímsins gloðisöng.
Kynslóðir koma og kynslóðir
fara. Einn er að kveðja, ljúka sinni
ævigöngu, annar er að heilsa og
hefja sína göngu. Mörg eru ævikjör-
in, einum bfður farsæld og ham-
ingja, öðrum erfiðleikar og harmar,
en allt rennur þó áfram að einum
ósi.
Eftir því sem maður eldist, sér
maður á bak æ fleiri samtíðar-
manna sinna, þeirra sem mörkuðu
spor í það umhverfi, sem maður ólst
upp í. Þeir sem ólu upp mína kyn-
slóð eru senn á förum.
Karólína { Sigtúnum var ein
þeirra. Allt frá bernsku minni man
ég eftir Karólínu og hennar fjöl-
skyldu, sem bjó í næsta húsi við
okkur, fjölskylduna í Efra-Nesi. Þá
báru öll hús á Akranesi sín nöfn
og fólkið sem í þeim bjó var kennt
við þau. Enn er Karólína kennd við
Sigtún. Allt frá því að ég gat ekki
borið nafhið hennar rétt fram og
kallaði hana Kanínu eða eitthvað
álíka og eldri krakkarnir hlógu að
mér og stríddu mér, var hún alltaf
jafn góð við mig.
Þegar vinir kveðja eins og núna
verður eftir einhver ljúfsár tregi,
þó maður fagni því að langri og
strangri vegferð sé lokið.
Karólína Stefánsdóttir fæddist
18. maí 1891 að Sólheimagerði í
Blönduhlfð í Skagafirði. Foreldrar
hennar voru þau hjónin Stefán Pét-
ur Magnússon bóndi þar og Soffía
Guðbjörg Björnsdóttir. Systkinin
voru þrjú auk hennar.
Sveinn, sem drukknaði ungur
maður í Héraðsvötnum. Guðbjörg,
dó ung úr berklum og Arnbergur,
sá eini sem nú er eftir, var lengi
bifreiðastjóri í Borgarnesi, auk þess
var Sigurbjörg í Deildartungu í
Borgarfirði hálfsystir þeirra. Sigur-
björg var aftur á móti hálfsystir
þeirra nafnkunnu bræðra Andrésar
Björnssonar, fyrrum útvarpsstjóra,
og Andrésar Björnssonar sem kall-
aður var eldri.
Foreldrar Karólínu brugðu búi í
Sólheimagerði snemma á öldinni og
voru þá ýmist í húsmennsku eða
bjuggu stuttan tíma á nokkrum
bæjum í Blönduhlíðinni. í þessu
basli deyr Stefán og móðir Karólínu
flytur sig suður yfir heiðar til Sigur-
bjargar í Deildartungu og þau með
henni Karólína og Arnbergur, og
hjá þessari dóttur sinni er móðir
hennar til æviloka.
Karólína var skarpgreind kona,
vel lesin og skáldmælt, þó ekki flík-
aði hún því. Sem ung stúlka hugði
hún á nám og settist í Kennaraskól-
ann veturinn 1916—17. Og sótti
meira að segja myndlistarnám hjá
Þórarni B. Þorlákssyni, listmálara.
Ekki gat orðið framhald að nám-
inu. Fátæktin sagði til sín, veikindi
steðjuðu að, kannski vegna fæðu-
skorts, en hún fékk brjósthimnu-
bólgu og var lengi veik. Einnig
hefur aldarandinn síst hvatt al-
múgastúlku til náms á þessum tíma. <
Karólína bar alltaf lítinn gullhring,
jafnvel eftir að steinninn var týndur
úr honum, og hún átti líka ljóð Jón-
asar Hallgrímssonar í rauðu skinn-
bandi. Þetta voru henni helgidómar,
en skólasystkini hennar höfðu sleg-
ið saman af fátækt sinni, þegar
þessi veika og fátæka skólasystir
þeirra varð að hætta námi, áletrað
bókina og gefið henni hvorttveggja.
Árið 1918 gerist hún ráðskona
við mötuneyti skólans á Hvítár-
bakka og þar kynnist hún manni
sínum sem þar var við nám, Sæ-
mundi Eggertssyni frá Leirárgörð-
um í Leirársveit. Árið 1922 giftast
þau og byrja að búa í Leirárgörðum,
og þar fæðist fyrsta barn þeirra,
Sveinn Þorsteinn. 1924 flytja þau
á Akranes og 1927 byggja þau sér
hús, sem þau nefna Sigtún. Þar ala
þau upp börnin sín þrjú, en þau eru
auk Sveins, Auður Asdís og Eggert
Stefán. Karólína og Sæmundur slitu
samvistum, en Karólína átti alltaf
heima í Sigtúnum, meðan þrekið
entist, en nú nær fjórtán ár hefur
hún verið á Sjúkrahúsi Akraness,
þar sem hún andaðist södd lífdaga.
Yngsti sonur Karólínu, Eggert
Stefán hefur alltaf búið á Akranesi,
kvæntur Unni Leifsdóttur og eiga
þau tvö börn. Eggert er smiður og
starfar í Sementsverksmiðjunni.
Auður Ásdis er bóndakona, býr
að Ási í Melasveit, gift Þórarni
Einarssyni bónda þar. Þau eiga
fjóra syni. Sveinn er fulltrúi hjá
Flugleiðum og hefur auk þess skráð
nokkrar bækur, nú síðast hefur
hann skráð bækur eftir Guðmundi
Kjærnested f.v. skipherra. Hans
kona er María Jónsdóttir, þau eiga
tvo syni. Sveinn átti tvö börn með
fyrri konu sinni, Hrefnu Guðmunds-
dóttur. Þar sem næsta hús við
Sigtún var hús foreldra minna,
Efra-Nes, urðu þessar fjölskyldur
nánir nágrannar og við börnin leik-
félagar og vinir.
Ég sótti mikið í Sigtún. Þangað
var alltaf gott að koma. Aldrei man
ég eftir því að amast væri við mér,
nema þegar Auður fékk barnaveik-
ina. Þá mátti ég ekki koma þar inn
fyrir dyr. Heimilið var sett í sóttkví,
sem var eina vörnin sem þá þekkt-
ist. Það var beðið milli vonar og
ótta, hvort hin börnin, fyrst og
fremst bræður hennar og síðan við
börnin í nágrenninu fengjum veik-
ina. Það var enginn sem fékk hana
nema Auður. Við hin sluppum og
hún hafði það af.
Það var mikil ógn sem fylgdi
þessum barnasjúkdómum, og
stundum barði dauðinn að dyrum.
Nokkru eftir að Auður fékk barna-
veikina, var næsta hús við Sigtún
sett í sóttkví, nú var það skarlats-
sótt sem herjaði á, og stuttu seinna
var litil ksta látin út um glugga á
húsinu, og enginn af fjölskyldunni
mátti fylgja Sigrúnu litlu til grafar,
en svo hét litla stúlkan, sem dauðinn
hremmdi. Þá grétum við börnin í
hverfinu. Og lítill drengur dó af
afleiðingum kíghósta. Svona gekk
lífið. Skin og skuggar skiptust á
og við tókum þátt í kjörum hvors
annars, á einn eða annan hátt.
I Sigtúnum var afkoma heimilis-
ins byggð upp á svipaðan hátt og
á öðrum alþýðuheimilum. Einhvers-
konar verkamannavinna þeirra sem
ekki voru sjómenn og stuðningur
af búskap með kýr og kindur,
hænsni og stóra kartöflugarða. Það
var þess vegna alltaf nógur og góð-
ur matur þar sem börnin voru ekki
þeim mun fleiri. Húsnæði þætti
kannski heldur lftið nú til dags, og
fábrotinn húsbúnaður, en mér
fannst alltaf fint í stofunni í Sigtún-
um.
Sérstaklega man ég eftir kringl-
óttu borði á miðju gólfi, með stórri
og fallegri skál, sem í voru kort og
myndir. Mikið þótti mér alltaf
gaman að fá að skoða þessi kort.
Þetta voru kort með húsum og
trjám í útlöndum og fallegu og ffnu
fólki sem lét vel hvort að öðru.
Kelirísiskortin frægu.
En eitt var í stofunni sem ekki
var algengt á öllum heimilum. Það
var bókaskápur með mörgum bók-
um. í Sigtúnum voru alltaf keyptar
bækur. Sæmundur las upphátt fyrir
fjölskylduna. Mikið var nú gaman
að sitja í eldhúsinu og hlusta, því
alltaf mátti ég vera með, ylurinn
frá eldavélinni vafði sig um okkur.
Karólína kannski nýkomin úr fjós-
inu frá því að mjólka, og spenvolg
nýmjólkin freyddi enn um barmana
á fötunni. Svo var mjólkin síuð og
við fengum mjólk í bolla og kannski
kleinu eða eitthvað annað gott.
í Sigtúnum komst ég fyrst í
kynni við sögur Halldórs Laxness.
Ég man eftir því þegar Sjálfstætt
fólk var að koma út, og var keypt
í Sigtúnum. Alla þá bók heyrði ég
Sæmund lesa upphátt, en svo verk-
aði þessi bók sterkt á mig sem barn,
að ennþá bið ég Ástu Sóllilju vægð-
ar. Sæmundur sat alltaf á sama
stað og við börnin í nálægð og
drukkum í okkur hvert orð, þó að
bækurnar væru kannski ekki allar
við barnahæfi. Sæmundur var af-
bragðs upplesari og síðan rökræddu
hjónin fram og aftur um efni bók-
anna.
Karólína sagði okkur börnunum
líka mikið af sögum. Hún var ekki
aðeins fljúgandi greind, heldur lika
stálminnug. Hún sagði okkur sögur
eftir mömmu sinni og ömmu, sem
t.d. höfðu verið nágrannar Bólu-
Hjálmars. Þetta voru sögur um líf
og starf genginna kynslóða. Á
hvern hátt fólkið reyndi að bjarga
sér og sínum. Ég man eftir að hún
sagði okkur að f staðinn fyrir barna-
púður og krem hefðu mæður notast
við húsaskúm og ösku. Auðvitað
var huldufolk í hverjum hól og
klettum, og ekki langt frá heimili
hennar var Miklibær, þar sem sagan
um Miklabæjar-Sólveigu gerðist.
Þá voru Héraðsvötnin fyrir neðan,
sem ógnuðu lífi þeirri sem yfir þau
þurftu að komast. Stundum var ég
orðin of hrædd til að fara ein heim
og þá fylgdi hún mér gjarnan }rfir
lóðina á milli húsana að dyrunum
heima og klappaði mér á kinnina
um leið og hún kvaddi mig.
Hjónin í Sigtúnum voru miklir
aðdáendur Jónasar frá Hriflu. Það
voru foreldrar mínir lika á þessum
tíma, og fylgdu Framsóknarflokkn-
um. Við börnin vorum auðvitað
sama sinnis, og Tíminn var keyptur
og lesinn. Einu sinni rétt fyrir
kosningar var Sveinn eldri sonurinn
Vilborg Sverris-
dóttir—Minning
Fædd 5. marz 1912
Dáin 13. janúar 1986
Mig langar að minnast tengda-
móður minnar, Vilborgar Sverris-
dóttur, þegár hún er kvödd að leið-
arlokum eftir langa vanheilsu og
þakka henni þær samverustundir,
sem við áttum.
Vilborg Sverrisdóttur fæddist á
Kaldrananesi í Mýrdal 5. marz
1912, dóttir hjónanna Sverris
Ormssonar og Halldóru Einars-
dóttur.
Vilborg giftist 14. október 1933
Einari Bjarnasyni rafvirkjameist-
ara, sem andaðist 23. október 1976.
Þau eignuðust einn son, Sverri, sem
á tvo syni með látinni eiginkonu
sinni, Guðlaugu ÓlÖfu Gunnlaugs-
dóttur, en hún andaðist árið 1980.
Það voru ekki mörg ár, sem ég
átti samleið með tengdamóður
minni, en þessistutti tími er mér
mikils virði. Ég kynntist heil-
steyptri, áreiðanlegri og hjarta-
hlýrri konu, sem bar umhyggju fyrir
sínum nánustu. Fann ég það bezt,
er ég kom á heimili sonar hennar,
hve mikla ástúð hún sýndi mér og
var mér góð. Þá má ekki gleyma
sonarsonunum, en við fráfall móður
þeirra var Vilborg amma stoðin
þeirra stóra.
Öll nutum við þess að búa í sama
húsi og Vilborg. Hún var fyrst allra
til að bjóða aðstoð sína, ef hún
taldi, að einhvers þyrfti með, en
aftur á móti var allt óþarfi, sem
viðkom henni sjálfri. Hún var hlé-
dræg, en þrátt fyrir hlédrægnina
var hún gamansöm og glaðværðin
einkenndi hana.
Síðustu tvö árin voru Vilborgu
erfið vegna þungbærs sjúkdóms,
sem hún vissi sjálf, að ekki var
hægt að ráða bót á og kallið gæti
komið, hvenær sem væri. Þrátt fyrir
langar sjúkrahúslegur gat hún haft
fótavist og verið í íbúð sinni allt
síðastliðið ár og séð að mestu um
sig sjálf, þar til hún lagðist inn á
Borgarspítalann 5. janúar sl., en
þaðan átti hún ekki afturkvæmt og
andaðist að morgni 13. janúar sl. Ég
veit, að henni þótti vænt um að
geta séð um sig sjálf fram undir
hið síðasta, þvi að einhver ríkasti
þátturinn í lífi hennar var að vera
sjálfbjarga og ekki upp á aðra
komin. Hún lifði með það að mark-
miði, að það væri sælla að gefa en
aðþiggja.
Eg veit, að Vilborg þráði að fá
hvíld frá jarðneskum þrautum sín-
um. Ég veit líka, að henni er búin
góð heimkoma hjá góðum Guði.
Ég og sonarsynir hennar, Gunn-
laugur og Einar Þór, þökkum
tengdamóður og ömmu alla hennar
góðvild og hjartahlýju og biðjum
henni Guðs blessunar.
Guðríður Guðmundsdóttir
Hinn 13. þ.m. lézt í Borgarspítal-
anum frændkona mín, Vilborg
Sverrisdóttir eftir alllanga sjúk-
dómsþraut, tæplega 74 ára að aldri.
Var henni því hvíldin örugglega
kærkomin. Segja má, að lítill hér-
aðsbrestur verði, þótt öldruð kona,
sem alla ævi hefur gengið hljóðlega
um dyr, hverfi af sjónarsviðinu. En
engu að síður snertir slíkt alltaf
nána ættingja og vini, og því er
það, að ég set saman fáein orð til
að þakka þessari frænku minni
samfylgdina að leiðarlokum. Hún
lifði vammlausu lífi og mæiti aldrei
styggðaryrði til nokkurs manns.
Af sjálfu sér leiðir, að ekki er unnt
að segja margt um þann lífsferil,
sem genginn er utan við skarkala
heimsins og á þann hátt, að fáir
urðu hans varir nema vandamenn
og nánir vinir. En þeim mun dýr-
mætari er minningin þeim, sem
kynntust þessari mætu konu.
Vilborg Sverrisdóttir var fædd
5. marz 1912 á Kaldrananesi í
Mýrdal. Voru foreldrar hennar
Halldóra Einarsdóttir frá Holti í
Mýrdal og Sverrir Ormsson á Kald-
rananesi. Bjuggu þau á jörðmni á
móti foreldrum Sverris, GuiJrúnu
Ólafsdóttur og Ormi Sverrissyni, er
flutzt höfðu í Mýrdal úr Meðallandi
árið 1905. Stóðu að Viiborgu kunn-
ar ættir austan Mýrdalssands og
vestan, sem hér verða ekki raktar
nánar.  Hún bar nafn langömmu
sinnar, Vilborgar Stígsdóttur, sem
látizt hafði rúmri viku áður en hún
fæddist og þá var elzta kona á
landinu, tæplega 99 ára gömul.
Hefur Vilborgar-nafnið haldizt vel
og lengi á konum í þeirri ætt.
Vilborg var elzt barna þeirra
Halldóru og Sverris, sem á legg
kornust, en yngri systkinin eru þau
Einar, sem hefur alla ævi átt heima
á Kaldrananesi, og Ormheiður, sem
nú býr á Eyrarbakka, en rak áður
um langt árabil búskap á Hjallanesi
á Landi. Vilborg ólst þannig upp
með foreldrum sínum og systkinum
á Kaldrananesi qg eins með ömmu
sinni og afa.
Vilborg hleypti heimdraganum
17 ára gömul og hélt til Reykjavík-
ur, bæði til að leita sér atvinnu og
einhverrar menntunar til munns og
handa. Þetta var í upphafi heims-
kreppunnar miklu og því ekki auð-
hlaupið að fá vinnu eða öðlast ein-
hverja þekkingu umfram venjulegt
barnaskólanám. Frá þessum árum
man ég Vilborgu eða Borgu, eins
og hún var kölluð, fyrst. Hún kom
í vist til foreldra minna haustið
1929 og var sfðan hjá þeim næstu
fjóra vetur, en hélt heim í átthagana
á sumrin.
Um það leyti, sem Borga kom
til okkar, vann hjá föður mínum
við rafvirkjastörf ungur maður,
Einar Bjarnason ættaður frá Þing-
eyri; Vestfirðingur í föðurætt, en
af Bergsætt í Arnessýslu í móður-
ætt. Lærði hann rafmagnsiðn hjá
Bræðrunum Ormsson og fylgdi
föður mínum, er hann setti á fót
eigin rekstur 1931. Fluttist Einar
einnig fljótlega í húsið að Sjafhar-
götu 1. Þar var þá fyrir hjá foreldr-
um mínum Borga frænka mín, og
mun Einar fljótt hafa litið hana
hýru auga. Slíkt var ekki undarlegt,
því að þessi mýrdælska blómarós
var bæði myndarleg í sjón og hlý
í raun. Gengu þau Vilborg og Einar
í hjónaband 14. okt. 1933 og hófu
búskap í húsi í næsta nágrenni við
okkur. En árið 1934 settust þau
að f kjallaraibúð að Sjafnargötu 1
og þjuggu þar næstu 16 árin. Þar
fæddist einkasonurinn, Sverrir, árið
1936, en hann er nú sakadómari f
Reykjavík.
Að líkum lætur, að daglegur
samgangur var milli heimila okkar
og Borgu og Einars, enda voru hún
og móðir mín mjög samrýndar, og
Einar var önnur hönd föður míns
við rafvirkjastörfin. Er vissulega
margs og góðs að minnast frá
þessum sambýlisárum á Sjafnar-
götu 1, enda þótt það verði ekki
rakið hér.
Árið 1950 urðu þáttaskil, þegar
þau Borga og Einar fluttust úr
húsinu og settust að í nýju húsi f
Úthlíð 5. Engu að síður var alltaf
ágætt samband á milli heimilanna
um fjölmörg ár. Borga hugsaði
einvörðungu úm allt innanstokks
og bjó manni sínum og syni einkar
kyrrlátt og hlýlegt heimili. En lítt
hafði hún sig f frammi utan dyra
og því minna sem árin færðust yfir.
Af því leiddi aftur það, að sam-
fundum milli vina fækkaði, enda
tóku þeir að heltast úr lestinni.
Sonurinn, Sverrir, gekk að eiga
Guðlaugu Ó. Gunnlaugsdóttur árið
1967, og settust þau að á efri
hæðinni í Úthlíð 5, en Borga og
Einar bjuggu um sig í lftilli, en
notalegri íbúð í risi. Svo fæddust
sonarsynirnir, Gunnlaugur og Einar
Þór, og urðu ömmu sinni og afa
miklir sólargeislar. En nú tóku
erfiðleikar að steðja að. Heilsa
Einars tók að bila, og lézt hann árið
1976, 72 ára að aldri. Eftir það
bjó Borga ein í íbúð sinni, en dreng-
irnir ungu áttu þar alltaf öruggt
athvarf og veittu ömmu sinni mikla
lífsfyllingu eftir lát afa þeirra. Árið
1980 féll húsfreyjan unga frá, og
þá sýndi Borga vel, hvað í henni
bjó. Hún tók að sér umsjá heimilis-
ins með syni sínum og móðurhlut-
verkið með sonarsonunum. Var svo,
þar til Sverrir kvæntist í annað sinn
¦     ¦ ¦    I     ¦   M      I
¦        '
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56