Morgunblaðið - 29.06.1986, Blaðsíða 22

22 B
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 29. JÚNÍ 1986
John Eriksen og Enuna, kona hans. Myndina
tók Rax á heimili vina þeirra í Árbæjarhverf-
inu.
HÖFUNDUR
imu
átti íslenska móður
Frummyndin úr gifsi af Litlu hafmeyjunni er vel varðveitt innan
um blómin í garðstofunni hjá John og Emmu Eriksen í Gentofte.
ViðtalviðJohn
Eriksen, son
danska mynd-
höggvarans Ed-
wards Eriksen
Hver kannast ekki við
„Den lille Havfrue" í
Kaupmannahöfn? Stytt-
una frægu við Löngulínu gerði
danski myndhöggvarinn Ekivard
Eriksen árið 1913 um hafmeyjuna
í æfintýri H.C. Andersens. Danski?
Ekki var hann raunar aldanskur,
því í honum var að hálfu íslenskt
blóð. Móðir hans var íslensk, prest-
dóttirin Svanfríður Torfadóttir frá
Brekku í Langadal við Djúp. Þegar
litið er í alfræðiorðabækur stendur
iðulega að fyrirmyndin að haf-
meynni sé balletdansmærin kunna
Ellen Price. En nú höfum við óyggj-
andi sannanir fyrir því að sú sögu-
sögn, sem gengið hefur manna á
milli í áratugi, sé röng. Það var
Elíne, ungeiginkona myndhöggvar-
ans sem sat fyrir hjá honum. Sonur
þeirra, John Eriksen, fullyrti þetta
við okkur þar sem hann var staddur
ásamt Emmu konu sinni hjá vinum
þeirra í Arbæjarhverfinu í Reykja-
vík.
John og Emma Eriksen voru hér
í sinni þriðju ferð til íslands og
hafa nú kynnst ættingjum hans,
afkomendum Jóhönnu Torfadóttur,
ömmusystur hans. Svanfríður
amma hans dó 1924, rúmlega sjö-
tug að aldri, þegar hann var fimm
ára gamall. Hún var dóttir séra
Torfa Magnússonar og Kristínar
Pálsdóttur, Qórðu konu hans, og
ólst upp við ísafjarðardjúp. Ung
stúlka kom hún til Danmerkur, sem
var eini möguleiki ungra stúlkna
sem vildu bijótast áfram á þeim
tíma. Og þar giftist hún Martin A.
Eriksen skósmið og átti með honum
3 börn. Ekki mun hún hafa haldið
sambandi við ísland, en hún sótti
alltaf Holmenskirkju þar sem var
íslenskur prestur, séra Haukur
Gíslason, sem jafiiframt hélt uppi
íslenskum guðsþjónustum, að sögn
sonarsonar hennar.
Það var því ekki til að kynnast
landi ömmu sinnar að John Eriksen
tók að sækja ísland heim heldur
fyrir tilviljun. Oddfellowstúka hans
er í sérstökum vinatengslum við
Oddfellowstúkuna Hallveigu 3 á
íslandi. Og á árinu 1973 komu þrír
stúkubræður af íslandi i vinaheim-
sókn til Danmerkur, þar á meðal
Halldór Magnússon. Þegar þeir
heyrðu um íslenskan uppruna hans,
þótti þeim það merkilegt. Þau hjón-
in komu svo á Oddfeliowmót til fs-
lands 1979 og 1984 og höfðu bund-
ist vináttuböndum við þetta fólk,
ekki síst Halldór og konu hans,
Fjólu Finnbogadóttur, sem þau búa
hjá núna. Einn íslendinganna
þekkti til Margrétar Magnúsdóttur,
dótturdóttur Jóhönnu, sem var
systir Svanfríðar Torfadóttur og
kom á tengslum. Eitt kvöldið í
vikunni sátu þau John og Emma
Eriksen svo boð hjá Jónu Jóns-
dóttur, dóttur Margrétar, þar sem
þau hittu líka tvö systkini hennar,
Theodór og Iiddu. Þannig hafa
þessar tvær greinar ættarinnar, á
Islandi og í Danmörku, tekið aftur
upp sambandið sem slitnaði þegar
Svanfríður giftist í Danmörku og
varð árið 1876 móðir hins kunna
myndhöggvara, Edwards Christ-
ians Eriksens, en Jóhanna systir
hennar varð kyrr á íslandi og giftist
Steinþóri Þórðarsyni.
Atti erfið unglingsár
Vilmundur Jónsson landlæknir
getur um þessa íslensku konu í
grein sem hann skrifaði í blaðið
Frjáls þjóð 1959 undir nafninu Blóð-
blöndun og bíldhöggvarar, í tilefni
þess að Hafmeyjan í Reykjavíkur-
tjöm var þá sprengd upp. Segir
Vilmundur þar af einum góðborg-
ara Reykjavikur, sem átti stóraf-
mæli og vinur hans, miklsháttar og
stórlátur Dani einn, sendi honum
af því tilefiii minningargjöf sem var
forláta eftirmynd úr dönsku postu-
líni af hinni spengilegu, limamjúku
og víðfrægu dönsku hafmey við
Eyrarsund. Þetta bíldhöggvaraverk
minnti Reykjavíkurborgarann á af-
mælisbamið, þó dálítið ónotalega á
samtal, sem þeir vinimir, hann og
hinn ríkuláti danski gefandi, höfðu
eitt sinn átt, er verk Thorvaldsens
hafði borið á góma þeirra á milli.
Auðvitað hlaut íslendingurinn að
minna á, að Thorvaldsen hefði átt
íslenzkan föður og Daninn lét sér
auðsjáanlega fátt um finnast. Sagði
stuttaralega: „Det siges" í þeim tón
að íslendingurinn hlaut að sitja með
það eins og hvert annað hundsbit
og þegja við, að faðemi verður helzt
aldrei fyllilega sannað. Nú verður
hinn almenni Hafmeyjaráhugi til
þess að hinn sami borgari heyrir
ávæning af og leggur hlustir við
að bíldhöggvari sá hinn danski, er
Eyrarsundsmeyna skóp, Edvard
Eriksen, hafi reyndar líka verið ís-
lenzkur i aðra ætt og meira að segja
í þá ættina sem öruggari er, sjálfa
móðurættina. Fýsti borgarann að
fá þetta rækilega staðfest og var
ekki laust við að hann sæi sig í
anda gera hinum danska vini sínum
við tækifæri kost á að segja í annað
sinn: „Det siges", í þeim tón, sem
þá félli að staðreyndum.
í greininni, sem var prentuð í
nýútkomnu ritsafni Vilmundar,
segir hann að ferill Svanfríðar
Torfadóttur á íslandi sé fljótrakinn:
„Hún lifði bemsku sína með foreldr-
um sinum, yngst fimm alsystkina,
á Brekku í Langadal, fráleitt við
mikinn kost. Föður sinn, prestinn,
missti hún níu ára og móður sína
þrettán ára. Hún fermdist að
Kirkjubóli munaðarlaus einstæðing-
ur, að vísu eflaust frá vænu fólki,
Guðmundi Asgeirssynj, bónda á
Amgerðareyri, bróður Ásgeirs skip-
herra, og konu hans, Dagbjörtu
Sigurðardóttur, sýslumanns, Guð-
laugssonar. Við fermingu er Svan-
fríður dável læs, dável kunnandi og
hegðar sér ágætlega. Árið eftir er
hún komin í vist á Isafirði, hjá Sóf-
usi Nielsen, verzlunarmanni, síðar
verzlunarstjóra þar og kaupmanni
um langan aldur. Hjá honum er hún
í þijú ár, en flytzt þá (1872) af
landi brott, að því er virðist ein sfns
liðs, til Kaupmannahafnar, og lýkur
þar með sögu hennar á Islandi.