Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 154. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						28
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 13. JÚLÍ 1986
i
ALDARMINNING
Júlíus Havsteen
sýslumadur
eftir Sigurjón
Jóhannesson
Árið 1920 urðu sýslumannaskipti
í Eyjafjarðarsýslu og Þingeyjar-
sýslu. Steingrímur Jónsson, sem
verið hafði sýslumaður Þingeyinga
um árabil, var skipaður sýslumaður
í Eyjafjarðarsýslu 16. júlí 1920 en
Júlíus Havsteen, settur sýslumaður
í Eyjafjarðarsýslu, var skipaður
sýslumaður í Þingeyjarsýslu 27.
september 1920. Tók við embætti
þar 1. apríl 1921 og gegndi því til
1. júní 1956.
Var bæjarfógeti á Húsavík jafn-
framt frá 30. desember 1949. Júlíus
Havsteen fæddist á Akureyri 13.
júlí 1886. Foreldrar hans voru hjón-
in Jakob Havsteen, kaupmaður, og
kona hans, Thora, dóttir Jóhannes-
ar Schwenns, stórkaupmanns í
Kaupmannahöfn.
Júlíus lauk stúdentsprófi í
Reykjavík 1905 og embættisprófi í
lögfræði við Kaupmannahafnar-
háskóla 1912.
Þótt Júlíus væri af auðugu for-
eldri og nánustu frændur hans
valdamestu menn landsins um
skeið, föðurbróðir hans amtmaður
og Hannes frændi hans fyrsti inn-
lendi ráðherrann, mátti Júlíus
kenna á því að vfst væri auðurinn
vaitastur vina er faðir hans varð
öreigi vegna hruns á sfldarverði
1919 eftir mikinn gróða fyrristríðs-
áranna.
Árið 1912, 12. júlí, kvæntist Jú-
líus frændkonu sinni, Þórunni,
dóttur Jóns Þórarinssonar, fræðslu-
málastjóra, og fyrri konu hans,
Láru, systur Hannesar Hafstein,
ráðherra, en hjá honum ólst Þórunn
upp að mestu eftir lát móður sinnar
sem dó ung.
Til Húsavíkur fluttu Júlíus og
Þórunn ásamt 6 börnum og aldur-
hniginni móður Júlíusar 1921.
Húsakynni voru takmörkuð í upp-
hafi og þröngt í búi í byrjun þar
sem eignir þeirra hjóna munu hafa
verið veðsettar vegna gjaldþrots
föður Júlíusar.
Um þetta leyti voru íbúar Húsa-
víkur um 630. Lítið sjávarþorp þar
sem íbúar höfðu viðurværi sitt af
því sem sjórinn gaf. Margir áttu
nokkrar kindur og eina kú sumir.
Bátar voru litlir, árabátar, nokkr-
ar trillur og fáeinir vélbátar, flestir
innan við 10 tn. Atvinnulíf var fá-
breytt, sjórinn sóttur á sumrin,
bátum lagt á haustin en settir fram
á vorin. Höfnin opin og óvarin.
Tvær smábryggjur.
Rafveita er nýtekin til starfa.
Vatnsveita engin. Vatn tekið úr
lækjum og brunnum. Taugaveiki
kemur upp og rakin til vatnsból-
anna. Það eru því næg verkefni við
að glíma fyrir ungan mann í áhrifa-
stöðu vilji hann láta að sér kveða.
Árið 1925 varð Júlíus formaður
vatnsveitunefndar, þeirrar fyrstu
er sveitarstjórnin kaus. Með sam-
stöðu góðra manna tók veitan til
starfa 1925 og vágesti um leið bol-
að burt.
Formaður hafnarnefndar varð
Júlíus frá 1933 og allt til þess er
hann lét af störfum sem sýslumaður
1956. í sambandi við hafnarfram-
kvæmdir var hann í fararbroddi og
vann ótrauður að þeim málum, fyrst
við gerð hafskipabryggju er hófst
1934 og síðar við byggingu hafnar-
garðs. Þá vann hann og ötullega
að því að síldarverksmiðja var reist
á Húsavík 1937-1938.
Þá var Júlíus áhugamaður um
öflugri landhelgisgæslu og stækkun
landhelgi íslands. Mun þar að rekja
rætur til viðureígnar hans við er-
lenda yfirgangsmenn er hann var
lögreglustjóri á Siglufirði 1914—
1919:
Hann skrifaði fj'ölda greina um
landhelgismálið og hélt fyrirlestra
í útvarp og sótti Genfarráðstefnu
er haldin var um þau mál 1960.
Sat ráðstefnuna í boði ríkisstjórnar
íslands.
Árið 1950 gaf Landssamband
íslenskra útvegsmanna út ritið
Landhelgin með greinum og fyrir-
iestrum Júlíusar um það mál.
Hann var einn af forystumönnum
í slysavarnamálum, vann mjög að
því að Norðlendingar eignuðust
björgunarskipið Albert. Lét mjög
að sér kveða á þingum Slysavarna-
félags íslands.
Á Húsavík eignaðist fjölskylda
Júlíusar brátt kunningja og vini er
þangað kom. Næsti nágranni var
Maríus Benediktsson, útvegsbóndi
á Hlöðum, og kona hans Helga
Þorgrímsdóttir, svo og synir þeirra
hjóna. Milli þessara tveggja heimila
tókst órofavinátta.
Hjá Maríusi fékk sýslumaður sjó-
meti. Uppgjör fór fram einu sinni
á ári, á Þorláksmessu. Þann dag
kom Maríus ávallt heim af fundi
sýslumanns glaður og reifur, aðeins
hreifur af víni með vindil í munnin-
um. Báðir virtust þeir sýslumaður
og Maríus ánægðir með viðskiptin.
Með börnum sýslumanns tókust
góð kynni við önnur á Húsavík.
Synir hans voru stofnendur og aðal-
hvatamenn ásamt nokkrum öðrum
ungum Húsvíkingum að stofnun
íþróttafélagsins Völsungs. Varð
Júlíus öflugur stuðningsmaður fé-
lagsins og hljóp stundum undir
bagga er óvænlega horfði um ýmsa
hluti hjá félaginu.
Oft var mikið líf og fjör í sýslu-
mannslautinni svokallaðri fyrir
framan sýslumannshúsið, núver-
andi Ásgarðsveg 2, er ungir
Húsvíkingar iðkuðu þar knatt-
spyrnu en kjallaradyr sýslumanns
notaðar sem mark. Kom fyrir að
boltinn rataði ekki alltaf rétta leið
en lenti í skrifstofuglugga sýslu-
manns með slæmum afleiðingum.
Átti sýslumaður þá að hafa sagt
einu sinni:. „Þið megið ekki vera
svona feilnir á markið strákar, þið
verðið aldrei góðir knattspyrnu-
menn með því móti."
Júlíus varð vinsæll meðal Húsvík-
inga og héraðsbúa. Þeir kunnu vel
að meta margþætt eðli hans. Hann
var hrókur alls fagnaðar hvar sem
hann kom, léttur í lund, gæddur
skopskyni og átti auðvelt með að
lífga upp á umhverfið. Sögufróður
mjög. Ættrækinn og trygglyndur.
Barngóður var hann og minnti
stundum sjálfur á barn vegna
græskulausrar gleði, hrekkleysis og
bjartsýni.
Þau hjón Þórunn og Júlíus höfðu
þann sið á hverjum bolludegi að
liggja í rúminu fram að hádegi svo
að börnum á Húsavík gæfíst kostur
á að koma með skrautlega vendi
sína og flengja sýslumannshjónin.
En fyrir framan svefnherbergið
stóðu börn sýslumanns og fengu
hverjum gesti eina bollu. Hefir þetta
orðið minnisstætt þeim sem heim-
sóttu sýslumannshjónin þennan dag
enda nutu þau ástsældar barnanna
í þorpinu.
Hjálpsamur var sýslumaður þeg-
ar á bjátaði einhvers staðar. Eitt
sinn að vetrarlagi brann hús á
Húsavík. Fjós var áfast og kafnaði
kýr sem þar var inni af reyk. Þegar
Júlíus frétti þetta gerði hann sér
ferð á hendur til húsráðanda, sem
var öldruð kona og hafði haft
nokkrar tekjur af mjólkursölu. Bað
hann konuna hafa ekki áhyggjur
af þessu. Hann ætti kvígu sem
ætti að bera með vorinu. Gaf hann
konunni kvíguna og átti hún hana
uns hún hætti búskap.
Ýmsar sögur hafa gengið um
dómara íslenska fyrr og síðar. Ekki
fór Júlíus varhluta af þeim. í flest-
um sögum um hann speglast mildi
dómarans og bera þær vitni um
góðvild og hjartagæsku.
í áttræðisafmæli Maríusar Bene-
diktssonar, vinar Júlíusar, hélt
sýslumaður ræðu þar sem hann
m.a. ræddi um líf sitt og starf.
Lýsti því yfir að sennilega yrði hann
ekki talinn mikið yfirvald eða dóm-
ari er stundir liðu. Þó fyndist sér
að þar kynni hann að hafa reynst
þeim vel sem minna máttu sín og
nefndi sérstaklega í barnsfaðernis-
málum þar sem hann hefði oft þegið
þakkir frá ungum stúlkum fyrir hve
ötullega hann gekk fram í að barns-
feður greiddu gjöld sín.
Eitt sinn kvað Júlíus upp dóm í
slíku máli sem mun nokkuð sér-
stæður, þó ekki einstæður, er hann
dæmdi tvo menn til að greiða með-
lag með sama barni. Létu báðir sér
úrskurð sýslumanns vel líka.
Stundum var Júlíus kallaður
dómari hjartans.
Eitt sinn komu brúðhjón úr
Reykjadal til Húsavíkur til að láta
sýslumann vígja sig saman. Voru
orðin vel fullorðin. Á leiðinni sat
brúðurin inni hjá bílstjóra en brúð-
guminn sat uppi á vörupalli.
Norðansteytingur var og svalt.
Þegar til Húsavíkur kom gengu
brúðhjónin á fund Júlíusar sem
hafði orð á hve brúðguminn liti
kuldalega út. En hann kvaðst hafa
hírst uppi á bílpalli þar sem bannað
Júlíus Havsteen
væri samkvæmt lögum að hafa
nema einn farþega inni hjá bflstjóra.
Er hjónavígslunni lauk og brúð-
hjónin höfðu drukkið kaffi hjá
sýslumannshjónunum spurði Júlíus
brúðgumann hvernig hann ætlaði
að hafa það á leiðinni heim.
„O, ætli maður verði ekki að
hírast aftur á pallinum," sagði
hann.
„Nei, Kristján minn, nú hefl ég
fundið vörn í málinu," kvað sýslu-
maður, „ég er búinn að gefa ykkur
saman og þið eruð orðin eitt fyrir
guði og mönnum. Nú situr þú und-
ir brúði þinni inni hjá bílstjóra á
leiðinni heim."
Unglingspilti á Húsavík, 15 ára
gömlum, var gefin byssa og fylgdu
skot með. Fór strákur á rjúpnaveið-
ar um haustið með byssuna þótt
ekki hefði hann byssuleyfi. Vildi svo
til að strákur skaut tófu, hvíta að
lit. Vissi hann að greitt var fyrir
hverja skotna tófu hjá sýslumanni.
Áræddi hann að ganga á fund yfir-
valdsins og fá tófuna greidda þótt
byssuleyfið skorti. Var þó mjög
kvíðinn er hann stundi upp erind-
inu. Tók Júlíus honum ljúfmannlega
-en sagði honum að votta yrði að
rétt væri. Útvegaði strákur vottorð
tveggja manna og sneri á ný á fund
sýslumanns og fékk féð greitt eins
og lög mæltu fyrir um. En þegar
hann er að ganga út kallar Júlíus:
„Heyrðu góði."
Brá pilti en sneri við í dyrunum
og hugði að nú væri allt komið
Júlíus Havsteen sýslumaður, Benedikt Jónsson verkstfóri og Sveinn
Björnsson forseti á vinnupöllum við hafnargarð á Húsavik f forseta-
heimsókn Sveins.
upp. Horfði sýslumaður kankvís á
strák og pírði augun um leið og
hann sagði: „Var hún sofandi?" rak
síðan upp skellihlátur og skríkti en
strákur þaut út erindi feginn.
Júlíus Havsteen var mikill unn-
andi leiklistar. Lék sjálfur og
leikstýrði. Þótti þar skemmtilegur
sem víðar. Hafði þann hátt á er
hann leikstýrði að hann lék gjarnan
fyrir þann sem hann leiðbeindi og
sagði stundum: „Hermdu eftir hon-
um," og nefndi þá ákveðnar persón-
ur á Húsavík.
Sjálfur samdi Júlíus leikrit sem
birt var á sjötugsafmæli hans og
nefndist Magnús Heinason, útg.
1956.
Þá þýddi hann söguna Moby
Dick, útg. 1970.
Gott var jafnan að koma í sýslu-
mannshús. Það fundu þeir sem
þangað leituðu. Sá er þessar línur
ritar var þar heimagangur um
nokkurra ára skeið og naut vináttu
yngpta sonarins, Hannesar. Á það-
an margar og góðar minningar um
fjölskylduna.
Glæsileg hjón og gestrisin voru
þau Þórunn og Júlíus og minnisstæð
þeim sem kynntust.
Þórunn andaðist 28. mars 1939
fyrir aldur fram og var héraðsbúum
harmdauði. Hún hafði ásamt nokkr-
um kvenfélagskonum verið að
skreyta kirkjuna vegna jarðarfarar.
Stakk sig í fingur á þyrni. Fékk
blóðeitrun sem leiddi til dauða. Þór-
unn var glæsileg kona, tíguleg í
fasi, skörungur, stjórnsöm en við-
mótsþýð í umgengni. Manni sínum
mikil hjálparhella í starfi.
Konumissirinn varð Júlíusi mikið
áfall og líf hans breyttist um margt.
En fyrir margt var að lifa og ótrauð-
ur vann hann að áhugamálum
sínum.
Þau hjón eignuðust 8 börn, en
þau voru: Ragnheiður Lára, Jakob,
framkvæmdastjóri, Jóhann, síðar
forsætisráðherra, Jón Kristinn,
tannlæknir, Þóra, Soffía Guðrún,
Þórunn og Hannes, framkvæmda-
stjóri Slysavarnafélags íslands.
Tveir dóttursynir Júlíusar ólust upp
hjá honum. Hann ættleiddi báða.
Þeir voru Jakob Jóhann, lögfræð-
ingur, og Júlíus, stýrimaður.
Er Júlíus lét af starfi sem sýslu-
maður Þingeyinga 1956 sökum
aldurs fluttist hann til Reykjavíkur
og vann hjá Fiskimálasjóði. Hann
lést 31. júlí 1960.
Það fylgir dómarastarfi að kveða
upp dóma. Marjrur hlýtur dóm af
samtíð sinni, jafnt dómarar sem
aðrir.
Sú mynd sem Júlíus Havsteen
skildi eftir sig á Húsavík og héraði
er af manni í dómarasæti sem
gæddur er föðurlegri hlýju og finn-
ur til með þeim sem í raunir ratar,
trúir í lengstu lög að harkan ein
bæti fæsta menn heldur miskunn
og mildi hvað sem bókstafnum
líður. Sú mynd vitnar og um mann
gæddan tryggð, barnslegri ein-
lægni, gamansemi og glettni sem
kryddar tilveruna og gerir hana
bærilejrri en ella.
Júlfus Havsteen var persónuleiki
sem ekki gleymist þeim er honum
kynntust.
Þegar Húsvíkingar eignuðust
sinn eigin togara þótti sjálfsagt að
hann héti Júlíus Havsteen. Með því
vildu þeir minnast ástsæls yfirvalds
og sýna að þeir kunnu að meta
mörg og margvísleg störf Júlíusar
í þágu héraðsins og ekki síst þátt
hans að hafnarmálum á Húsavfk.
Við lát Júlíusar varð Karli Krist-
jánssyni alþingismanni að orði:
Stjörnuhrap um himin fer.
Hnattaskaði orðinn þar.
Sakna ég þess sem einstætt er.
Engum líkur Havsteen var.
Höfundur er skólasíj'óri á
Húsavik.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
30-31
30-31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60