Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 185. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						42
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 21. ÁGÚST 1986
BETRI
ÁRANGUR MEÐ
ÁTLAS COPCÖ
Öruggur búnaöur fyrir:
1.  Mannvirkjagerö
2.  Verktakastarfsemi
3.  Þungaöiönaö
4.  Léttan iðnaö
Afköst 73-377 l/s
Vinnuþrýstingur 8-20 bar
ATLAS COPCO er stærsti framleiöandi í heimi á loftþjöppum
og tækjabúnaöi fyrir þrýstiloft. Fyrirtækiö þekkir hvernig
minnka má framleiðslukostnað með notkun á loft- og gas-
þjöppum, þurrkurum, síum, kælum, iðnaðarverkfærum og
tækjum til yfirborðsmeðhöndlunar.
¦¦¦¦ Fyrirtæki   með   framleiöslu   er ¦¦¦¦¦BHi
fltla&Copco try99ir Þér bætta arðsemi og JblasCopco
góða þjónustu.
Allar nánari upplýsingar gefur
OJ LANDSSMIÐJAN HF.
^^psOLVHÓLSGOTU 13 - REYKJAVÍK
r                  SÍMI (91) 20680
VERSLUN: ÁRMÚLA 23
Alltaf á föstudögum
MÉiiS
Leður
Rætt við Pétur Sigurjónsson hjá Iðntækni-
stofnun um eiginleika þess og meðferð.
Áreynsla, strit, púl, puð
Seinni hluti greinar um áhrif áreynslu á
líkamann.
„Ég vil gera fólki bylt við"
Viðtal við Sjón um kvæðasafn hans og fleira.
Jurtafæði
Rætt við Gunnhildi Emilsdóttur.
Fótsnyrting
Rætt við Kristínu Steingrímsdóttur sem ver-
ið   hefur   við   fótsnyrtingarnám   í   Kaup-
mannahöfn.
IMtogtttriMtoftf ft
Föstudagsblaðið er gott forskot á helgina

AF ERLENDUM VETTVANGI
Sovétmenn á Svalbarða hafa í reynd viðurkennt stjórn og lögsögu Norðmanna á eyjunni.
SAMBÝLIÐ Á
SVALBARÐA
NORSKI eyjaklasinn Svalbarði hefur verið í fréttum undanfarið
vegrna ágreinings um lögsögu á fiskimiðunum umhverfis eyjarn-
ar. Er það ekki í fyrsta sinn sem eyjarnar valda milliríkjadeilum,
þar sem deilt var um það í rúm 300 ár, hver ætti að ráða þar
ríkjum.
Þótt Svalbarða sé fyrst getið
í íslenzkum annálum þegar
sagt var frá fundi eyjanna árið
1194, er saga Svalbarða yfitieitt
aðeins rakin til ársins 1596. í júní
það ár „fundu" hollenzku land-
könnuðirnir Willem Barents og
Jacob van Heemskerk eyjarnar,
og 14 árum síðar hófust þar hval-
veiðar í stórum stíl. í fyrstu voru
það enskir og hollenzkir hvalfang-
arar sem lögðu þangað leið sína,
en síðar bættust Frakkar, Þjóð-
verjar, Danir og Norðmenn í
hópinn. Bretar hættu þessum
veiðum fljótlega og smám saman
hættu hinar þjóðirnar einnig. Arið
1800 höfðu hvalveiðar við Sval-
barða verið lagðar endanlega
niður, enda hafði þá hvalnum ver-
ið svo til útrýmt á þessum slóðum.
Sem dæmi um veiðarnar má nefna
að á árunum 1669 til 1778 komu
hollenzk hvalveiðiskip 14.167
sinnum til eyjanna og veiddu þar
alls 57.590 hvali.
Þótt margar þjóðir hafi gert
kröfu til yfirráða á eyjunum á
sínum tíma, svo sem Bretland,
Holland, Noregur, Svíþjóð, Dan-
mörk, Rússland og Bandaríkin,
héldust þær lengst af sem nokk-
urskonar einskismanns-land, eða
terra nullius, ein og það er kallað.
Það var ekki fyrr en komið var
fram á tuttugustu öldina að efnt
var til fjölþjóðaviðræðna að frum-
kvæði Norðmanna um yfirráða-
réttinn. Þessar viðræður leiddu
loks til þess að Norðmönnum tókst
að tryggja sér yfirráðin á eyjunum
með samningi sem undirritaður
var 9. febrúar 1920. Undirþennan
samning rituðu fulltrúar Bret-
lands, Bandaríkjanna, Frakk-
lands, ítalíu, Japans, Hollands,
Danmerkur og Svíþjóðar auk
Norðmanna. Norðmenn tóku svo
formlega við yfirstjórn á eyjunum
14. ágúst 1925, þegar norski
fáninn var dreginn að húni í
Longyear-byen. Voru eyjarnar
lýstar sýsla í norska ríkinu og þar
skipaður sérstakur sýslumaður.
Sérstæður samningur
Samningurinn   um   Svalbarða
er að ýmsu leyti sérstæður, ekki
sízt fyrir þau skilyrði sem sett
voru fyrir yfirráðum Norðmanna.
í fyrsta lagi eru skattlagningu á
eyjunum takmörk sett; í öðru lagi
er öll hervæðing þar algerlega
bönnuð; og í þriðja lagi er þegnum
allra aðildarríkja að samningnum
tryggður sami réttur til að nýta
auðlindir í jörðu og landhelgi Sval-
barða svo lengi sem þeir fara að
norskum lögum.
Vegna sístnefnda skilmálans
hafa margir viljað halda því fram
að allir hafi jafnan rétt til að
stunda fiskveiðar og olíuleit út
af ströndum Svalbarða. Þessu
neita Norðmenn algerlega og
segja að heimildir til að nýta auð-
lindir eyjanna samkvæmt samn-
ingnum takmarkist af landhelgi
eyjanna, sem er 4 mílur, en nái
ekki út í efnahagslögsöguna, sem
er 200 mflur. Sú efnahagslögsfií?a
hafí ekki verið komin til sögunnar
þegar samningurinn var gerður
fyrir rúmum 66 árum. Stærð eyj-
anna sem mynda Svalbarða er
alls 62.051 ferkflómetri, og er
Spitsbergen, eða Vestspitsbergen
eins og hún heitir, langstærsta
eyjan, um 39 þúsund ferkílómetr-
ar. Spitsbergen er jafnframt eina
eyjan sem er í byggð og búa þar
nú um 4.000 manns. Fjölmennast-
ir eru Rússar, um 2.500, en hinir
eru flestir Norðmenn.
Báðar þjóðirnar stunda þarna
námugröft og flytja heim þaðan
um hálfa milljón tonna af kolum
árlega. Ekki er þó talið að kola-
vinnslan gefí mikinn arð heldur
sé hún frekar stunduð sem yfír-
skin. Svalbarði hefur mikla
hernaðarlega þýðingu þótt öll her-
væðing þar sé bönnuð. Stafar það
af nálægð eyjanna við helztu sigl-
ingaleiðir sovéska flotans frá
flotahöfnum á Kolaskaga út á
Atlantshaf. Er trúlegt að hvorki
yfirvöld í Noregi né í Sovétríkjun-
um kæri sig um að hinn aðilinn
hafí einn búsetu á eyjunum.
Sovétríkin hafa haldið réttind-
um sínum á Svalbarða samkvæmt
samningnum frá 1920 og keyptu
Sovétríkin kolanámur á Svalbarða
af Hollendingum (í Barentsburg)
og af Svíum (í Pyramiden).
Bandaríkjamenn og Bretar seldu
hinsvegar Norðmönnum réttindi
sín. Lengi vel reyndu Sovétmenn
að halda Norðmönnum á Sval-
barða burtu frá athafnasvæðum
sínum þar, og það var ekki fyrr
en fyrir 11 árum að þáverandi og
nýendurkjörinn sýslumaður á
Svalbarða, Leif Eldring, neyddi
Sovétmenn til að heimila sér að
kanna þyrluflugstöð Rússa á
Spitsbergen. Síðan hafa sam-
skiptin batnað til muna og er nú
svo komið að sovézku athafna-
svæðin á Svalbarða eru einu
sovézku yfírráðasvæðin í heimin-
um sem unnt er að heimsækja
fyrirvaralaust og án vegabréfs-
áritunar.
Baríst í síðari
heimsstyrjöldinni
Þótt samningurinn frá 1920
banni alla hervæðingu og hern-
aðaraðgerðir á Svalbarða hefur
ekki alltaf verið jafnfriðsælt þar.
Þannig kom til nokkurra hernað-
araðgerða á eyjunum í síðari
heimsstyrjöldinni. í ágúst og sept-
ember 1941 kom þangað liðsafli
Bandamanna til að eyðileggja þar
útvarpsstöðvar, orkuver, birgðir
af kolum og olíu og fleira. Fluttu
Bandamenn þá alla íbúana á
brott, Rússana til Sovétríkjanna
og Norðmennina til Skotlands.
Þetta sama haust komu Þjóðverj-
ar upp veðurathugunarstöð í
Longyearbyen. Næsta vor fóru
tvö skip, „Isbjörn" og „Selis", frá
Englandi til að koma í veg fyrir
að Þjóðverjar næðu námunum á
sitt vald. Ekki tókst þá betur til
en svo að þýzkar flugvélar sökktu
báðum skipunum áður en þau
komust á leiðarenda.
I júlí 1942 var fámenn sveit
norskra hermanna send til Sval-
barða frá Englandi og tókst
sveitinni að ná á sitt vald bæjun-
um Barentsburg, Longyearbyen
og Sveagruva auk þess sem veð-
urathugunarstöð Þjóðverja var
eyðilögð. Var það til þess að Þjóð-
verjar sendu öfluga flotadeild á
vettvang og lögðu alla helztu
námubæina í rúst. Þeir voru svo
reistir úr rústum á ný að styrjöld-
innilokinni.      (Heimild: The
Economist m.m.)
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56