Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 236. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						50
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 18. OKTÓBER 1986
JURTALITUN
Jurtalitun er ævaforn aðferð
við að breyta lit á voð eða bandi.
Litklæði voru áður fyrr í miklum
metum, enda bæði dýrari og tor-
fengnari en ólituð.
Landnámsmennirnir íslensku
kunnu skil á jurtalitun, en ekki
hafa þeir geta safnað hérlendis
öllum þeim litunarjurtum, sem
uxu í þeirra heimahögum. I forn-
sögum er búnaði manna oft lýst.
Þar kemur glöggt fram hve
skrautleg klæði voru í miklum
metum og þóttu jafnvel við hæfi
sem höfðingjagjafir.
Ein Islendingasagna — Svarf-
dælasaga — fjallar um deilur og
vígaferli, sem risu af jurtasöfnun-
arferð, en þá var jurtunum safnað
án leyfis landeiganda.
í Ferðabók Eggerts og Bjarna
er fjallað um helstu litunarjurtir
og jafnvel lýst notkun þeirra. Al-
gengasta litunarjurtin var Sortu-
lyngið. Það var haft til að gera
blek og lita skinn og vefnað. Með
því fékkst mósvartur litur, en til
að skýra hann og dekkja var not-
uð sorta, leðja sem fékkst djúpt
f mómýrum. Víða var gengið svo
nærri Sortulynginu, að sækja varð
það t aðrar sveitir. Eins voru Lit-
unarjafni og Litunarmosi mikið
notaðir.
Nú á dögum er jurtalitun gleði-
gjafi   en   ekki   nauðsyn.   Mun
BLÓM
VIKUNNAR
Umsjón:
Ágústa Björnsdóttir
Garða-maríustakkur, 7 mismunandi litbrigði á bandi.
þægilegra er að kaupa garn úr
búð og einfalt að velja nákvæm-
lega réttan lit. En mörgum eru
tengsl við fortíð og náttúru mikils
virði. Jurtalitun er tímafrek og
vandmeðfarin og eins er birtuþol
litanna oft takmarkað. Jurtunum
er oftast safnað meðan þær eru
í sem mestum vexti, en litarstyrk-
urinn sem fæst er bæði háður
vaxtarskilyrðum og árferði. Oft
er erfitt að fá nákvæmlega sama
litblæ frá einni litun til annarrar.
Breytilegt er hversu mikið þarf
að nota af jurtum en algengt er
að nota þrefaldan þunga ferskrar
jurtar móti ullarbandi en jafnt af
hvoru séu jurtirnar þurrkaðar.
Mismunandi litarstyrk má svo fá
með því_ að breyta magni jurt-
anna. Ýmis efnasambönd eru
notuð við jurtalitun til að festa
litinn, gera hann ljósþolinn, skýra
eða breyta á ýmsa vegu. Algeng-
ast er að nota álún (aluminium-
kalium-súlfat),             járnsúlfat,
koparsúlfat, kalíumkrómat og tin-
klóríð. Auk þess eru edik,
ammonfak, vínsýra og matarsódi
oft notuð. Skiptir þá máli hvort
þessi efni komast í snertingu við
ullina áður eða eftir að hún fer í
sjálft litarbaðið. Með því að víxla
saman notkun þessara efhasam-
banda má fá tugi litbrigða með
sarna styrk jurtalitarins.
íslenskar     litunarjurtir     eru
margar en þó er erfitt að fá sterk-
rauða og bláa liti. Áður fyrr var
kúahland notað til að lita rautt
og sagt er að blátt hafi fengist
úr Blágresi. Nú er indigo notað
til að lita blátt en Krapprót og
Kaktuslús til að lita rautt og þessi
efni öll keypt í lyfjabúð.
Sem dæmi um litunarjurtir má
nefna Beitilyng, Bláberjalyng,
Sortulyng, Fjalldrapa, Fjallagrös,
Litunarjafna,           Litunarmosa,
Hvönn og Gulmöðru- og Kross-
möðrurót. En nú er hætt við að
mörgum fiimist nóg upp talið og
svona listi eigi síst allra heima í
Blómi vikunnar. Gróðurkápa ís-
lands er svo gisin að ekki má
skerða hana með neinu móti og
jurtasöfnunarferðir    geta    verið
lífshættulegar a.m.k. í Svarfað-
ardal. En hér kemur garðrækt-
andinn til sögunnar. Áhugi á
jurtalitun og garðrækt fer ágæt-
lega saman. Ymsar jurtir vaxa í
garði eða túni sem vel falla til lit-
unar. Nota má Smárakolla og
Túnsúru, blóm Brennisóleyjarinn-
ar gefa gula litartóna og Snarrót-
arpunturinn — faxið — græna.
Úr grænmetisgarðinum fæst gul-
rótargrasið, sem gefur rauðgula
liti, og við grisjun Rabarbara þarf
alltaf að hðggva sundur töluvert
af rótum en úr þeim má fá falleg-
an rauðleitan lit. Meira að segja
njólinn og haugarfinn gera sitt
gagn við litun. Og ekki má gleyma
skrúðgarðinum. Þar má rækta
mjaðurt og skógarkerfil. Með
garða-Maríustakki má laða fram
ljósdrapp-gula-græna-brúna eða
grásvaita liti. Regnfangið gefur
gula og græna tóna. Mikið fellur
til af birkilaufi við klippingu sem
vel má nota og með birkiberki
má fá bleika, liíla eða brúna liti.
Eins er elri- og lerkibörkur góður
til litunar. Sölnað gulvíðis- og
gljávíðislauf gefur mjög skemmti-
leg litbrigði af gulu, grænu og
brúnu. Svo lesandi góður, þú get-
ur safnað þínum litunarjurtum
allt árið.
S.Hj.
Fyrsti fræðslufundur vetrarins
verður haldinn á Hótel Hofi
þriðjudaginn 21. október kl.
20.30. Olafur Njálsson segir frá
söfnunarferð sinni haustið 1985.
ÞYSKU KOSTAGRIPIRNIR
1987
ERU KOMNIR
Betur búnii en nokkru sinni fyrr
Verðfrákr. 434.000.-
V.W. Golí - mest seldi bfll í Evrópu
V.W. Jetta - írábœr íjölskyldubíll
eHEKLAHF
Laugavegi 170-172 Sími 695500
Tvö prestaköll
laus til umsóknar
BISKUP íslands hefur auglýst
tvö prestaköll laus til umsóknar,
Heydali í Austfjarðarprófasts-
dæmí og Víkurprestakall í
SkaftafeUsprófastsdæmi.
Sr. Kristinn Hóseasson prófastur
hefur þjónað í Heydölum f nær 40
ár, en lætur nú af störfum fyrir
aldurs sakir. Séra Gísli Jónsson
hefur þjónað í Víkurprestakalli en
hefur verið skipaður sóknarprestur
í Breiðholtsprestakalli í Reykjavík.
Umsóknarfrestur er til 16. nóv-
ember.
GOTT VERÐ
Borð og fjórir stólar
á sértilboðsverði
kr. 9.900
Opið til kl. 4. í dag.
rx ljqilJI—:LJí—r^gf^s*
BÚSTOFN
Smiojuvegi 6, Kópavogi símar 45670 - 44S44.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64