MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. DESEMBER 1986 Innlán hafa auk- iztum30%eðall,5 milljarða á árinu Sparnaður umfram hækkun verðlags eykur möguleika á innlendu lánsf é HAGFRÆÐINGAR Seðlabanka Islands telja að í lok síðasta árs hafi sparnaður landsmanna num- ið um 99,2 milljörðum króna. Þar af var talið að innlán í banka- kerfinu væru 38 milljarðar, en nú er sú upphæð talin 49,5 millj- arðar króna með áætluðum vöxtum. Þar af eru um 2,9 millj- arðar inni á gjaldeyrisreikning- um. Ennfremur er talið að i lífeyrissjóðunum hafi um áramót verið um 26,2 milljarðar króna og þar af verði um 6,3 milljarðar í ráðstöfunarfé á næsta ári. Að þessu athuguðu er talið, að nægi- legt Iánsf é verði tíl reiðu innan- lands á næsta ári til að hægt verði að draga verulega úr er- lendum lántðkum. Vilhjálmur Egilsson, hagfræð- ingur VSÍ, sagði í samtali við Morgunblaðið, að áætlanir um mögulegan samdrátt í erlendum lántökum væru byggðar á aukningu sparnaðs innan lands umfrarn hækkun verðlags. Hann gat þess, að á næsta ári myndu lífeyrissjóð- irnir hafa til ráðstöfunar um 6,2 til 6,3 milljarðar króna. Þar af væri reiknað með því, að þeir keyptu skuldabréf af byggingasjóðunum fyrir um 5594 þess eða um 3,4 millj- arða. Þá væru eftir um 2,8 milljarð- ar króna, sem þeir þy rft.u að ávaxta á einhvern hátt. Með nýja hús- næðislánakerfinu myndi eftirsókn sjóðsfélaga eftir lánum minnka, jafnframt því að margir sjóðimir færðust undan veitingu neyzlulána. Því yrði þarna væntanlega mögu- leiki á Iánsfé. Vilhjálmur sagði, að f lánsfjár- áætlun væri gert ráð fyrir því, að fjárfestingalánasjóðir tækju 2,23 milljarða króna að láni erlendis á næsta ári. Auk þess, sem lánsfé ætti að vera fáanlegt hjá lífeyris- sjóðunum, mætti benda á það, að aukning innlána í bönkum og inn- lánastofnunum frá áramótum væri um 30% eða 11,5 milljarðar króna. Til samanburðar mætti benda á það, að byggingavísitalan hefði á sama tíma hækkað um 13%, láns- kjaravísitalan um 11% og fram- færsluvísitalan um 9%. Því væri raunauking innlána um 7 milljarðar króna. Þar að auki mætti benda á það, að staða bankanna gagnvart útlöndum hefði batnað um rúmlega 2,5 milljarða króna frá áramótum. „Fjármagnsmarkaðurinn hér á landi er að breytast," sagði Vil- hjálmur. „Það er að verða fáanlegt lánsfé hér í verulegum mæli vegna aukins sparnaðar og þvi ástæðu- laust að láta sér ekki detta annað í hug en að leita til útlanda, þegar þðrf er á lansfé," sagði Vilhjálmur Egilsson. Hæstiréttur: Morgunblaðið/Olafur K. Magnússon Óveðursský VONZKUVEÐUR hefur verið um allt land síðustu daga. Myndin er tekin yfir Skerjafjörð- inn í vikunni og þó blikur séu á lofti rofar aðeins til og grillir í geisla sólar. Hjartavernd og Skógræktin eiga ekki rétt á bótum fyrir Asgarð DÓMUR féU nýlega i Hæstarétti í máli Hjartaverndar og Skóg- ræktar ríkisins sem félögin höfðuðu til að láta á það reyna hvort þau ættu rétt á andvirði jarðarinnar Ásgarðs í Grimsnesi. Forsaga málsins er sú að þegar ekkja Sigurliða Kristjánssonar, Helga Jónsdóttir, lést sumarið 1978, var í erfðaskrá þeirra hjóna tekið fram að þrír aðilar^ skyldu eignast hlutdeild í jörðinni Asgarði. Þetta voru Hjartavernd, Skógrækt ríkisins og Reykjavíkurborg. Tekið var fram að Hjartavernd skyldi fá hluta jarðarinnar til að reisa þar hvfldar- og hressingarstað, Skóg- rækt rfkisins skyldi nota hluta jarðarinnar tii skógræktar og Reykjavíkurborg til að reisa þar drengjaheimili. Grímsneshreppur neytti hins vegar eignirnámsheim- ildar sinnar, án þess að á það hefði reynt hvort Hjartaverrid, Skógrækt- in og Reykjavfkurborg myndu uppfylla skilyrði erfðaskrárinnar. Tveir fyrrnefndu aðilarnir ákváðu að höfða mál gegn erfingjum Sigur- liða og Helgu til að fá úr því skorið hvort þeir ættu rétt á andvirði jarð- arinnar. Skiptaréttur Reykjavíkur féllst ekki á það og var málinu þá áfrýjað til Hæstaréttar. Reykjavík- urborg afsalaði sér öllum rétti í málinu áður en til málaferla kom. Hjartavernd krafðist þess að fá tæpar 6,8 milljónir króna úr dáhar- Hitaveita Suðurnesja: Hugmynd um virkjun í Eldvörpum hafnað búi Helgu Jónsdóttur, sem er hluti eignarnámsbóta fyrir jörðina, en alls námu bætur tæpum 15 milljón- um króna. Til vara krafðist Hjarta- vernd þess að dæmt yrði að félaginu bæri féð með þeim skilyrðum að því yrði varið til kaupa á landi ásamt bústað til afhota sem hvíldar- og hressingarstaður félagsins. Þá var krafist vaxta og/eða verðbóta sem bæst hefðu við eignarnámsbæturn- ar frá því þær voru greiddar dánarbúinu. Skógrækt rfkisins gerði þær kröfur að félagið fengi rúmar 8 milljónir króna af eignarnámsbót- um fyrir jörðina. Til vara krafðist Skógræktin þess að dæmt yrði að félagið fengi þessa fjárhæð með því skilyrði að hún yrði notuð til kaupa á landi til skógræktar. Onnur vara- krafa Skógræktarinnar var sú að félagið fengi fjárhæðina með því skilyrði að henni yrði varið til skóg- ræktar í landi Ásgarðs. Skógræktin gerði einnig kröfu um vexti og/eða verðbætur. Skógræktin og Hjartavernd rök- studdu kröfur sfnar m.a. með því að félögin hefðu orðið eigendur Ásgarðs þegar við andlát Helgu Jónsdóttur og hafi því í raun verið eignarnámsþolar, þegar Grímsnes- hreppur neytti eignarnámsheimild- ar sinnar og þeim borið eignar- námsbæturnar, án þess að nokkuð fleira kæmi til. í dómi Hæstáréttar kemur fram að þessu hafi að vísu ekki verið haldið gagngert fram við eignarnámsmatið eða í málinu í héraði, en hvað sem því liði verði ekki talið, að þegar við andlát Helgu Jónsdóttur hafi stofnast fortakslaus eignaréttur áfrýjendum til handa á landi því úr Ásgarði, sem þeim var ánafnað í erfðaskrá Sigurliða og Helgu. Tilkall félaganna til jarðar- innar hafi verið háð þeim skilyrðum sem sett voru í erfðaskránni, þ.e. að Hjartavernd starfrækti hvfldar- og hressingarheimili á jörðinni og Skógrækt rfkisins stundaði skóg- rækt á landi jarðarinnar. Þeim skilyrðum hafi áfrýjendur ekki get- að fullnægt, þegar hreppsnefnd Grímsneshrepps neytti forkaups- réttar síns að jörðinni lögum samkvæmt, og eignaréttur áfrýj- enda hafi þar af leiðandi aldrei verið virkur. Var hinn áfrýjaði úrskurður skiptaréttar því staðfestur. Dóminn kváðu upp hæstaréttar- dómararnir Magnús Þ. Torfason, Guðmundur Jónsson, Guðrún Er- lendsdóttir, Halldór Þorbjörnsson og Þór Vilhjáhnsson. „Strompgufan" virkjuð í Svartsengi? ORKUSTOFNUN hefur hafnað hugmynd ráðamanna Hitaveitu Suðurnesja um virkjun borhol- unnar í Eldvðrpum sem talin er sú afkastamesta i heiminum. Að sögn Júliusar Jónssonar, skrif- stofu- og f jármálastjóra liitaveit- unnar, skýrist á næstunni hvort Landsvirkjun sé hlynnt þvf að „slrompgufa" orkuversins, sem blæs óheft upp úr reykháfum í Svartsengi, verði virkjuð. Virkj- anlegt afl gufunnar er taiið rúmlega 6 megawött, en orku- verið framleiðir 8 MW f dag. Hitaveitan hefur um nokkurt skeið kannað hvort hagkvæmt sé að virkja borholuna í Eldvörpum til raforkuframleiðshi. Niðurstöður benda til þess að virkjunin yrði aðeins hagkvæm ef not fyndust fyrir kælivatn frá orkuverinu. Raf- orkuframleiðslan ein gæti ekki staðið undir sér þar sem eftirspurn eftir rafmagni í landinu er fuUnægt að mati Orkustofnunar. „Hugmynd okkar var því að leiða vatnið úr borholunni í átt til strandar, þar sem nota mætti kælivatn virkjunarinnar til laxeldis og iðnaðar. Hér lendum við í einskonar vftahring því Orku- stofnun er ekki tilbúin til þess að gefa grænt ljós á virkjunina nema að kaupendur finnist að gufu og vatni. Og kaupendur að varmanum eru ekki tilbúnir til að skuldbinda sig nema að fuUvíst sé að virkjunin verði byggð," sagði Júlíus. Hann sagði að kostnaður við virkjun Eldvarpa myndi verða ná- lægt milljarði króna, og uppsett afl í fyrsta áfanga raforkuvers gæti orðið 15 MW. „En ef atvinnurek- endur hafa ekki áhuga á því að kaupa þessa orku, er það auðvitað ekki kappsmál að virkja þessa orku- lind bara til þess að virkja," sagði Júlfus. Virkjun strompgufunnar hefur lengi verið í bígerð. Hér er um að ræða umframvarma frá hitaveit- unni sem nú blæs út um reykháfa. Fyrir réttu ári sendi hitaveitan Landsvirkjun beiðni um að mega virkja afl gufunnar til raforkufram- leiðslu og sagðist Július binda vonir við að stofnunin gæfi bráðlega sam- þykki sitt. „Almenn skjmsemi segir að rétt sé að nota afl sem annars rýkur út í veður og vind," sagði Júlíus. „Af gufunni hljótast einnig mikil óþæg- indi því efni í henni tæra tæki og mannvirki í Svartsengi. Starfsmenn tala stundum um „súra regnið". Hafa þeir til dæmis fyrir löngu gefist upp á því að koma til vinnu á einkabflum." Hann sagði að með þessari viðbót á raforkuframleiðsíu orkuversins yrði hægt að auka rekstraröryggi þess. Oft hefði legið við stórtjóni þegar byggðarlög á Suðurnesjum hefðu skyndilega orð- ið rafmagnslaus vegna þess að orkuverið hefði kiknað undan álagi. Lausn UA skiljanleg - segir Friðrik Pálsson forstjóri SH um tilboð Útgerðarfélags Akureyringatil sjómanna „MÉR finnst þessi lausn ÚA- launamunur milli þeirra sjómanna, manna mjög skiljanleg," sagði Friðrik Pálsson, forstjóri Sölu- miðstððvar hraðfrystihúsanna, þegar leitað var álits hans á t.íl- boði Útgerðarfélags Akur- eyringa til sjómanna sinna um að greiða þeim hærra verði fyrir 10% af aflanum vegna inismunar á fiskverði hér og á ferskfisk- mörkuðum erlendis. Friðrik sagði einnig: „Samningar um hlutaskipti eru með þeim hætti, að sjómenn hafa oftast af þvf tals- vert hærri tekjur, þegar fiskur er seldur erlendis heldur en hér innan- lands samkvæmt skráðu lágmarks- verði Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Af þessu hefur orðið talsverður sem aðallega leggja fisk á land til fiskvinnslunnar hérlendis og hinna, sem fiska fyrir erlendan markað. Það er því mjög skiljanlegt, að sjó- menn æski nokkurrar jöfnunar á þessu. Eins og fram hefur komið í Morg- unblaðinu, töldu sjómenn ÚA launakjör sín mun lakari en manna á skipum, sem seldu fisk í gámum til útlanda. Útgerðarfélag Akur- eyringa semur því við sjómenn sína um launahækkun og heldur með þeim hættí góðu sambandi við starfsfólk sitt, bæði á sjó og landi, því með því móti halda þeir aflanum til vinnslu innanlands og fullri vinnu f fiskiðjuveri sínu."
Beinir tenglar
