Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 65. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						26

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 19. MARZ 1987

Kjósendur velji

ekki flokksstjórnir

eftírJón Magnússon

Fyrir skömmu ákvað miðstjórn

Framsóknarflokksins að neita því

tímabundið að Stefán Valgeirsson

og meðframbjóðendur hans í Norð-

urlandskjördæmi eystra væru

framsóknarmenn. Þetta gerðist

með þeim hætti að miðstjórnin

mótmælti því að Stefán og stuðn-

ingsmenn hans mættu auðkenna

framboðslista sinn með bókstöfun-

um BB og nefna sig framsóknar-

menn. Þetta er ekki í fyrsta skipti,

sem flokksstjórnir hafa neitað

flokkslegri tilveru ákveðinna ein-

staklinga tímabundið. Þannig

ákvað miðstjórn Sjálfstæðisflokks-

ins á sínum tíma að mótmæla því

að Eggert Haukdal og stuðnings-

menn hans, Jón G. Sólnes og

stuðningsmenn hans svo og Sigur-

laug Bjarnadóttir og stuðnings-

menn hennar, byðu sig fram í nafni

Sjálfstæðisflokksins. Hinsvegar

ákvað miðstjórn Framsóknarflokks-

ins við síðustu kosningar að heimila

sérframboð framsóknarmanna í

Norðurlandskjördæmi vestra í nafni

Framsóknarflokksins og fengu þeir

því listabókstafina BB.

Stjórnmálaflokkar

Um stjórnmálaflokka, skipulag

þeirra, starfsemi, réttindi og skyld-

ur eru ekki ákvæði í íslenskum

lögum. Við sett lagafyrirmæli verð-

ur því ekki stuðst þegar skilgreina

á hugtakið stjórnmálaflokkur.

Stjórnmálaflokkur er hópur fólks,

sem tekur sig saman með skipu-

lagsbundnum hætti í því skyni að

berjast fyrir ákveðnum málum eða

ákveðinni stefnu. Ágreiningur get-

ur komið upp um einstök mál, en

þeir sem samþykkja og berjast fyr-

ir grundvallarstefnu flokka og

játast undir skipulagsreglur flokks,

eru flokksbundnir nema þeir segi

sig úr flokknum eða sé vikið úr

honum. Þau Stefán Valgeirsson,

Eggert Haukdal, Jón G. Sólnes og

Sigurlaug Bjarnadóttir voru öll

flokksbundin í flokkum sínum. Þeim

var ekki vikið úr flokknum, en

fengu hinsvegar ekki að bjóða sig

fram í nafni hans.

Kosningalög

Kosningalög gera ráð fyrir að

fleiri en einn listi geti verið í fram-

boði fyrir stjórnmálaflokka eða

landsframboð eins og það nefnist

núí kosningalögum.

í 41. gr. kosningalaganna segir:

„Nú hefur landsframboð fleiri lista

en einn í sama kjördæmi og skal

þá merkja þá A, AA - B, BB

o.s.frv. eftir því sem við á." í 27.

gr. laganna segir m.a.: „Framboðs-

lista skal fylgja skrifleg yfirlýsing

meðmælanda hans um það fyrir

hvaða stjórnmálasamtök listinn er

borinn fram." Þá segir í sömu

grein: „Ef sá sem ákveður fram-

boðslista eða staðfestir hann

endanlega,     samkvæmt     reglum

stjórnmálasamtaka, ber fram mót-

mæli gegn því að listi sé í framboði

fyrir þau samtök, skal úrskurða að

slíkur framboðslisti teljist ekki til

landsframboðs þeirra."

Þetta þýðir að þeir sem vilja bjóða

sig fram fyrir ákveðinn stjórn-

málaflokk mega það, nema til komi

mótmæli þess aðila sem endanlega

ber skv. skipulagsreglum flokks að

staðfesta hann, í tilvikum Fram-

sóknar- og Sjálfstæðisflokks eru

það miðstjórnir flokkanna, sem

staðfesta li.s1.ana.

Hvers vegna heimila

kosningalög sérfram-

boð í nafni stjórn-

málaflokka

Árið 1959 var gerð grundvallar-

breyting á kjördæmaskipan og

kosningalögum. Þá urðu til þau

kjördæmi, sem við búum við enn í

dag, og hlutfallskosningar ákveðn-

ar í þeim öllum; í umræðunv .4

Alþingi 24. áþril 1959 íim stjórriár-

skrárbreytingar komst Bjarni

Benediktsson, síðar forsætisráð-

herra og formaður Sjálfstæðis-

flokksins, en þáverandi formaður

stjórnarskrárnefndar neðri deildar,

svo að orði í framsöguræðu fyrir

nefndaráliti meirihluta nefhdarinn-

ar: „Ef margir eru í kjöri, fimm eða

sex, og kosið hlutfallskosningu, þá

er íjóst í fyrsta lagi, að kjósandi

getur valið um fleiri menn á hverj-

um lista og er ekki bundinn við þá

röðun, sem er á listanum, þegar

hann er lagður fram af flokkssam-

tökunum. En eins verður þá mun

minni áhætta fyrir óánægða flokks-

menn að bera fram sérstakan lista,

ef hlutfallskosningar eru, vegna

þess að þá er líklegt, að meiri líkur

séu til þess, að minnihluti geti kom-

ið að sínum manni og þó að klofh-

ingur verði í flokki, þurfi það ekki

að leiða til þess að sæti glatist al-

veg, heldur geti af tveimur

mismunandi flokkslistum jafnvel

tveir mismunandi menn verið valdir.

Þetta aukna frjálsræði kjósenda

sést berlega af tali manna um það,

að þessari skipan sé sérstaklega

fylgjandi hætta á smáflokkum. Sú

hætta er í raun og veru ekkert

annað en það að kjósendur megi

sjálf ir velja þann, sem þeím líkar.

Sumir kalla það hættu. Aðrir

kalla það aukið frjálsræði. En

öruggt er, að besta ráðið til að vinna

á móti þessari hættu er að hafa á

listanum sem allra vinsælasta

menn, þá sem líklegir eru til að

afla flokkunum sem mest fylgis.

Það er því gersamlega öfugt að

verið sé að svipta kjósendur frelsi,

það er verið að veita þeim mikinn

aukinn rétt frá því sem verið hef-

ur, og gera líklegra að eftir óskum

sem allra flestra sé farið."

Auk Bjarna Benediktssonar hafa

ýmsir merkir stjórnmálamenn og

íagamenn lýst því yfir í umræðum

eða með atkvæði sínu á Alþingi að

nauðsyn beri til að viðhalda því

frjálsræði sem kosningalög gera ráð

fyrir og heimila minnihluta í stjórn-

málaflokki að bjóða fram lista í

nafni hans, með sama listabókstaf.

í því sambandi nefni ég Ólaf Thors

fyrrverandi^ formann Sjálfstæðis-

flokksins, Ásgeir Asgeirsson fyrr-

verandi forseta, Tryggva Þórhalls-

son         fyrrverandi         formann

Framsóknarflokksins, Pétur Magn-

ússon fyrrverandi fjármálaráð-

herra, og þingskörunginn Pétur

Ottesen. Þessum mönnum var það

sameiginlegt að vilja hafa valfrelsi

kjósenda sem mest og takmarka

flokksræðið til að tryggja að rétt-

indi minnihluta í flokki yrðu ekki

fyrir borð borin. Ofangreindar rök-

semdir Bjarna Benediktssonar eru

einkar skýrar og sýna þann skilning

að í lýðræðisríki eiga kjósendur að

kveða endanlega dóma en ekki

flokkastjórnir. Afstaða miðstjórnar

Framsóknarflokksins nú til fram-

boðs Stefáns Valgeirssonar og

miðstjórnar Sjálfstæðisflokksins á

Sínum tíma er í fullri andstöðu við

viðhorf þessara manna og þau við-

horf, sem fram voru færð við

kjördæmisbreytinguna og talin

henni til gildis.

Afstaða miðstjórnar

Sjálf stæðis- og Fram-

sóknarflokks

Sá sem þetta ritar sat í miðstjórn

Sjálfstæðisflokksins, þegar afstaða

var tekin til framboðslista Eggerts

Haukdal og Jóns G. Sólnes. Þáver-

andi formaður flokksins lýsti þeirri

skoðun að þar sem kjördæmaráð

flokksins í viðkomandi kjördæmum

hefðu mælt gegn því að framboðin

yrðu talin á vegum flokksins ætti

miðstjórn að mótmæla þeim sem

framboðum flokksins, þar sem það

væri ekki hlutverk miðstjórnar að

taka fram fyrir hendur á heima-

mönnum. Ég taldi þessa skoðun

ranga, það væri hlutverk miðstjórn-

ar að skera úr um ágreining sem

þennan og taldi nauðsynlegt að

kanna málið betur, t.d. hvort á

framboðslistunum væru flokks-

bundnir sjálfstæðismenn eða ekki.

Bent var á í því sambandi að 611

sjálfstæðisfélög í tveim sýslum í

Suðurlandskjördæmi hefðu lýst

stuðningi við framboð Eggerts

Haukdal. Undir þessi sjónarmið tók

dr. Gunnar Thoroddsen, en frekari

efnislegar umræður fóru ekki fram.

Tillaga formanns var síðan sam-

þykkt samhljóða en nokkrir sátu

hjá. Vafalaust hafa þær deilur sem

uppi voru í Sjálfstæðisflokknum á

þessum tíma byrgt mörinum sýn,

en æskilegt hefði verið að við þetta

tækifæri, svo og þegar fjallað var

um framboð Sigurlaugar Bjarna-

dóttur, hefðu farið fram ítarleg

skoðanaskipti og afstaða mótuð til

sérframboða almennt. I raun fólu

andmæli miðstjórnar Sjálfstæðis-

flokksins við framboðum þeirra

Eggerts, Jóns og Sigurlaugar ekki

annað í sér, en að miðstjórn bæri

Þyrla sækir

danskan varð-

skipsmann

ÞYRLA frá Varnarliðinu í

Keflavik sótti á sunnudaginn

skipverja á danska varðskipinu

Beskytteren en það var þá statt

á Dohrnbanka vestur af Vest-

fjörðum um 220 mílur frá

Keflavík. Sjómaðurinn er talinn

hafa hryggbrotnað og liggur

hann nú á Borgarspitalanum.

Þyrlan lagði af stað klukkan

17.30 á sunnudaginn og fór elds-

neytisflutningavél með í ferðina.

Vélin lenti aftur við Borgarspítal-

ann í Reykjavík um klukkan 21.

Morgunblaðið/Júlfus

Ðanski sjómaðurinn fluttur úr varnarliðsþyrlunni á Borgarspítalann

á sunnudagskvöldið.

Jón Magnússon

„Ekkert þeirra berst

eða barðist gegn skoð-

unum flokka sinna í

þjóðmálum. Sú stað-

reynd rýrir þó í engu

gildi þeirra sem fram-

bjóðenda en sýnir

hinsvegar enn f árán-

leikann sem er í því

fólginn að afneita þeim

við kosningar, en sam-

þykkja þau að öðru

leyti, sem fullgilda

flokksmenn."

að fylgja eftir samþykktum viðkom-

andi kjördæmaráða. Yfirlýsing

formanns Framsóknarflokksins nú

vegna framboðs Stefáns Valgeirs-

sonar virðist reist á sömu rökum.

Sú afstaða er hins vegar röng.

Það er hlutverk miðstjóraar skv.

skipulagsreglum flokkanna og

kosningalögum að taka sjálf-

stæða afstöðu til mála sem

þessara. Værí svo ekki mundu

kosningalög að sjálfsögðu vera

orðuð öðruvisi en raun ber vitni.

Skrípaleikur

Menn geta séð hvað það er mik-

ill skrípaleikur fólginn í því að

mótmæla flokkstilveru trúnaðar-

manns stjórnmálaflokks við kosn-

ingar en samþykkja hann síðan að

þeim loknum sem fullgildan flokks-

mann. Þannig var það með þau

Eggert, Jón og Sigurlaugu. Eggert

settist að kosningum loknum í þing-

flokk Sjálfstæðisflokksins og þau

Jón og Sigurlaug gegndu ýmsum

trúnaðarstörfum fyrir flokkinn eftir

þær kosningar sem þau buðu fram

sérstaka lista. Mér dettur ekki í hug

að halda að Stefán Valgeirsson setj-

ist ekki í þingflokk Framsóknar-

flokksins að kosningum loknun nái

hann kjörí. Mótmæli miðstjórnar

flokka þessara einstaklinga við

þvi að þau byðu sig fram í nafni

flokka sinna hefur þvi það eina

markmið að reyna að tryggja

einkarétt á nafni og grundvallar-

viðhorfum viðkomandi stjórn-

málaflokka í þeim tilgangi að

fæla holla flokksmenn frá þvi

að greiða þeim atkvæði sitt og

vinna að kjörí þeirra. Sú afstaða

er í fullri andstöðu við viðhorf kosn-

ingalaga. Ég hygg að ákvæði

kosningalaga, sem kveður á um að

miðstjórn þurfi að mótmæla því að

framboð sé fyrir viðkomandi flokk,

hafi fyrst og fremst verið sett tií

að girða fyrir það að aðrir en flokks-

menn gætu boðið fram í nafni

flokksins, en það hafi hvorki verið

vilji eða markmið flutningsmanna

og stuðningsmanna þess ákvæðis,

sem lögfest var 1968, að flokks-

stjórnir mótmæltu sérframboðum

eigin flokksmanna. Þó ber að geta

þess að hugmynd flutningsmanns

umræddrar tillögu 1968 var sú í

upphafi að einungis einn listi mætti

vera f framboði fyrir flokk, þó hann

breytti síðar afstöðu sinni eftir því

sem best verður séð á umræðum

um málið á Alþingi 1968.

Prófkjör

Til að gefa kjósendum flokks

aukið vald til að velja frambjóðend-

ur, hafa stjórnmálaflokkarnir

viðhaft prófkjör eða skoðanakann-

anir. Prófkjörin leystu vissan vanda,

en ýmsir annmarkar hafa komið

fram á þeim eins og öðrum mann-

anna verkum. Stærsti ókosturinn

er þó sá, að hvergi liggur ljóst fyr-

ir með hvaða hætti frambjóðendur

skuli valdir í hvert skipti. Þannig

er stundum viðhaft prófkjör og

stundum ekki. Þá eru prófkjörsregl-

ur með einum hætti í dag og öðrum

á morgun. Æskilegt væri, að flokk-

arnir kæmu sér saman um próf-

kjörsreglur og hefðu um það

samvinnu að framkvæma þau, ef

vilji er fyrir hendi að halda þeim

áfram. Aðalatriði málsins er þó það

með tilliti til ákvæða kosningalaga,

sem hér eru gerð að umtalsefni, að

þeir sem gefa kost á sér í prófkjöri

eru siðferðilega bundnir af því og

það er öldungis fráleitt að þeir sem

beðið hafa lægri hlut í prófkjöri

bjóði sig fram á sérlista. Undan-

tekning frá því gæti e.t.v. verið að

veigamikill málefnaágreiningur

kæmi upp á tfmabilinu frá prófkjöri

til kosninga, en um slíkt hefur ekki

verið að ræða. Þau Eggert, Jón og

Sigurlaug buðu sig fram á sínum

tíma f kjördæmum, þar sem próf-

kjör var ekki viðhaft. Þau höfðu

hins vegar beðið lægri hlut í fá-

mennum kjördæmaráðum. Þessi

skírskotun tekur því ekki til þeirra.

Hafa ber það i huga, að vilji

menn vikja frá þvi valfrelsi kjós-

anda, sem prófkjör óneitanlega

bjóða upp á, þá kann það að vera

í lagi, ef meirihluti kjörnefndar

eða kjördæmisráð hafa það að-

hald, að beiti þær valdi sínu

óviturlega geti þeir sem á er

haUað skotið máli sínu beint til

kjósenda og fengið þar úr þvi

skoríð hvort þeir eiga erindi sem

erfiði.

Flokksræði

Bjarni Benediktsson og fleiri

hans líka sáu hver hætta var búin

lýðræðinu í landinu væri valfrelsi

kjósenda ekki tryggt jafnt til manna

sem stjórnmálaflokka. Réttindi

minnihluta ber að virða, það er eitt

mikilvægasta atriði lýðræðisskipu-

lags. Þetta gildir jafnt hvort sem

minnihlutinn er í félagi, stjórn-

málaflokki eða stjórnarandstöðu á

hverjum tíma. Minnihluta má ekki

skammta annan og verri rétt en

meirihlutanum við almennar kosn-

ingar. Með afstöðu sinni hafa

miðstjórnir Sjálfstæðis- og Fram-

sóknarflokks stóraukið flokksræðið.

Sá fámenni hópur sem þar situr

hefur í raun tekið sér alræðisvald

til að gefa sumum frambjóðendum

flokksins flokksstimpil á flokks-

skrifstofu í öðru kjördæmi til að

sanna kjósendum sínum að þeir séu

útvaldir til framboðs og aðrir ekki.

Þau Eggert Haukdal, Jón G.

Sólnes, Sigurlaug Bjarnadóttir og

Stefán Valgeirsson eiga það öll

sammerkt að til framboða þeirra

var stofnað af persónulegum ástæð-

um en ekki málefnalegum. Ekkert

þeirra berst eða barðist gegn skoð-

unum flokka sinna í þjóðmálum.

Sú staðreynd rýrir þó í engu gildi

þeirra sem frambjóðenda en sýnir

hinsvegar enn fáránleikann sem er

í því fólginn að afneita þeim við

kosningar, en samþykkja þau að

öðru leyti, sem fullgilda flokks-

menn.

Ég tel hentugast stjórnmálalífi í

landinu að góð samstaða sé innan

stjórnmálaflokka um framboð og

frambjóðendur. Slíkt er til þess fall-

ið að skapa þá festu sem stjórnkerfi

okkar er nauðsynlegt. Því fer fjarri

að ég vilji hvetja til sérframboða.

Sú aðstaða getur hinsvegar skap-

ast, bæði vegna málefnaágreinings

og ágreinings um frambjóðendur,

að sérframboð minnihluta í flokki

eigi fullan rétt á sér. Það er hins-

vegar ekki mitt að dæma um hvort

framboð eigi rétt á sér eða ekki.

Það er heldur ekki rétt að þröng

flokksstjórn skammti flokksmönn-

um sínum tíma og tíðir í þeim

efnum. Það er kjósandans að velja.

Höfundur er lögmaður.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72