Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 65. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 19. MARZ 1987
37
Björn Ólafsson, viðskipta- og
menntamálaráðherra og formaður
allsherjarnefndar, frá því, að nefnd-
in hefði leitað umsagnar heimspeki-
deildar Háskólans, Verzlunarráðs,
Sambands íslenzkra samvinnufé-
laga, iðnrekenda og Sambands
veitingahúsa- og gistihúsaeigenda.
FVá heimspekideild hefði komið
breytingartillaga þess efnis, að í
stað orðanna „enda beri fyrirtækið
íslenzkt nafn" komi: „enda beri fyr-
irtækið nafn, sem samrýmist
íslenzku málkerfi að dómi skrásetj-
ara." Hinir aðiljarnir, sem leitað var
til, hefðu allir mælt með því, að
frumvarpið yrði samþykkt með
umræddri breytingu orðalags. Enn
fremur    sagði    Björn    Ólafsson:
„Margir telja, að nú beri fullmikið
á því, að menn velji fyrirtækjum
sínum erlend nöfn, sem að engu
leyti samrýmast íslenzku máli eða
málkerfi. Það væri illa farið, ef það
færðist mjög í vöxt, að fslenzk fyrir-
tæki bæru erlend nöfn. Þess vegna
voru yfirleitt þeir, sem við var tal-
að, á einu máli um það, að æskilegt
væri að stöðva þessa þróun, eftir
því sem hægt væri." Lagabreyting-
in var samþykkt samhljóða í neðri
deild og gegn aðeins einu mótat-
kvæði í efri deild.
Framkvæmd laganna
Pramkvæmd þessara laga-
ákvæða hefur verið slæleg, en þó
hygg ég þau hafa haft nokkur
áhrif. Alloft leita þeir, sem hafa
með höndum skráningu fyrirtækja
(firmaskráningu) á vegum embætta
borgar- og bæjarfógeta, til Or-
nefnanefndar og óska eftir umsögn
um það, hvort tiltekið nafn samrým-
ist íslenzku málkerfi. Sú umsögn
verður síðan stundum til þess, að
annað nafn er valið en til stóð. Upp
á síðkastið hafa skrásetjarar fyrir-
tækja alloft bent umsækjendum á
að ræða beint við formann Örnefna-
nefndar, og hafa slfk samtöl
stundum leitt til nýrra nafngifta.
Hins vegar fer því fjarri, að laga-
ákvæðin hafi orðið til þess að koma
í veg fyrir enskar eða aðrar erlend-
ar nafngiftir. Stofnendur fyrirtækja
fundu skjótlega það ráð að láta
skrásetja gott og gilt íslenzkt nafh,
en nota síðan allt annað nafn —
og það yfirleitt enskt — sem heiti
verzlunar eða annarrar starfsemi
fyrirtækisins. Þannig lét einn aðili
skrásetja heitið Veitingahúsið Álfa-
bakki 8, en nefndi skemmtistaðinn
Broadway. Annar lét skrá nafnið
Reisn, en kallaði verzlun sína Top
Class. Engu er líkara en íslendingar
hafi sérstaka hæfileika til að snið-
ganga lög, en reyndar hafa þeir líka
fengið langa og mikla æfingu í að
óhlýðnast lögum við alveg einstaka
þolinmæði yfirvalda.
Lagabreytingin 1982
Árið 1982 reyndi alþingi að setja
undir þennan leka, en þá var, að
tillögu Vilmundar Gylfasonar, sam-
þykkt breyting á áðurnefhdum
lögum um verzlanaskrár o.fl., en
þar segir nú: „enda beri fyrirtækið
og atvinnustarfsemiþess [skáletrað
hér] nöfn, sem samrýmast íslenzku
málkerfi." Og á sama hátt var
breytt lögum um veitingasölu o.fl.,
og er þar nú eitt skilyrðanna fyrir
leyfinu: „Nafh á fyrirtæki og/eða
atvinnustarfsemi [skáletrað hér]
fellur að hljóðkerfi og beygingum
í íslenzku máli."
Lagabreyting þessi var samþykkt
samhljóða á alþingi. Samkvæmt
þessu fer ekki milli mála, að lög-
gjafinn ætlast til þess, að íslenzk
fyrirtæki og starfsemi þeirra, svo
sem verzlanir, veitinga- og gistihús,
heiti nöfnum, sem samrýmast ís-
lenzku málkerfi.
Hins vegar hefur ásóknin í er-
lend, og þá að langmestu leyti ensk,
fyrirtækjanöfn ekki minnkað, held-
ur hefur hún þvert á móti aukizt
mjög á síðustu misserum. Þessi
þróun hefur gengið fram af mörg-
um íslendingum, svo sem sjá má
af því, að Ferðamálaráð hefur átal-
ið þessar nafngiftir, og Morgun-
blaðið hefur tekið í sama streng í
leiðurum. Það er heldur ömurleg
sjón, sem blasir við vegfarendum
um Laugaveg og aðrar verzlunar-
götur höfuðborgarinnar: Bonny,
High Voltage, Winny's, Chick King,
Amerícan Style eru örfá sýnishorn.
Höfuðborg fslands er á góðri leið
að verða að þessu leyti eins og
smáborg í miðríkjum Banda-
ríkjanna. En þessi ásókn í enskar
nafngiftir er engan veginn ein-
skorðuð við höfuðborgina, og hún
tekur stundum á sig fáránlegar
myndir. Þannig fann hafnfirzkur
veitingamaður upp á því snjallræði
að skrá veitingahús sitt með band-
striki Gafl-inn, augljóslega til að
tengja nafnið enska orðinu inn:
veitingastaður. Þetta hefur ýmsum
þótt heillaráð, ég hef séð nöfnin
Hver-inn, Hér-inn, og nú síðast sá
ég hárgreiðslustofuna Hár-inn í
Keflavík. Margt annað í nafngiftum
síðari ára erí mínum augum miður
smekklegt. Ég vil nefna orðið gall-
erí, sem virðist ómissandi framan
við heiti sýningarsala, sem mörg
ágæt íslenzk orð mætti hafa um,
t.d. Hstasaiur, Hstahús. Ekki þykir
mér beinlínis smekklegt nafn Gall-
erí Langbrók — galli er í langbrók.
Það má mikið vera, ef Hallgerður
hefur ekki snúið sér við í gröfinni
í Laugarnesi.
Framkvæmd lagaákvæðanna
um, að íslenzk fyrirtækjanöfn skuli
samrýmast fslenzku málkerfi, er
sem sagt enn sem fyrr slæleg. Þó
er rétt að geta þess, að á sfðustu
mánuðum hefur lögreglustjóraemb-
ættið í Reykjavík gefið þessu máli
vaxandi gaum, og kann að verða
nokkur árangur af þeim afskiptum.1
í viðtölum, er ég sem formaður
Örnefnanefndar hef átt við þá, sem
óska eftir enskum nöfnum á fyrir-
tæki sín, virðist mér koma fram,
að um tvenns konar afstöðu sé að
ræða. Annars vegar eru þeir, sem
eru svo samgrónir ensk-amerískum
eða alþjóðlegum viðskiptaheimi, að
ekkert annað en enskt heiti hvarflar
að þeim, hins vegar eru aðrir, sem
velja enskt nafn gegn betri vitund,
ef svo má að orði komast, af þeirri
einni ástæðu, að þeir telja sig hafa
hagnað af því. Þannig auglýsti ung-
ur maður nýlega kjúklingastað með
herfilegu ensku heiti, þótt hann
hefði skráð fyrirtækið undir ágætu
íslenzku nafni. I viðtali, sem ég
átti við hann, kom fram, að hann
taldi nafnið ekki nógu gott og sér-
staklega væri amma sín sárleið yfir
nafninu, en hins vegar segðu sér
allir, að íslendingar væru orðnir svo
„ameríkaníseraðir", að engir kæmu
að verzla við sig, ef_ nafhið væri
ekki ensk-amerískt. Ég reyndi að
svara þessu með því að benda á,
að fullt virtist vera út úr dyrum á
ýmsum stöðum, sem hétu rammís-
lenzkum nöfnum, en ekki virtist ég
hafa sannfært hann.
Hér verð ég að vekja athygli á
verzlunarháttum, sem gætir nú í
vaxandi mæli og virðast ýta undir
ásóknina í erlend fyrirtækjanöfn.
Það er, að stofnaðar eru verzlanir
í tengslum við erlenda verzlunar-
hringi og verzlunum gefin erlend
nöfn hinna alþjóðlegu hringa
(Kentucky Fried Chicken, Mother-
care, Etienne Aigner). Nöfn af
þessu tagi hvetja keppinautana til
að taka upp erlend heiti, og er mér
ekki grunlaust um, að ensk nöfh
kjúklingastaðanna eigi rætur að
rekja til heitisins Kentucky Fríed
Chicken. Hér er eflaust um vanda-
mál að ræða, úr því að slíkar
verzlanir eru á annað borð leyfðar.
E.t.v. mætti hugsa sér þá málamiðl-
unarlausn, að þessum verzlunum
yrði gert skylt að hafa uppi íslenzkt
nafn við hlið hins erlenda heitis,
sbr. Flugleiðir — Icelandair.
') Dæmi skal hér nefnt um það,
hverjum árangri röggsöm yfirvöíd
geta náð f þessu máli. Eftir að þessi
grein var rituð, var frá því skýrt í
blöðum, að opnaður hefði verið nýr
samkomustaður i Keflavík og héti
Starlight. Formaður Örnefna-
nefndar vakti athygli bæjarfóget-
ans f Keflavík á þvf, að með
n.-ifiunftiiini væru brotin lðg um
verzlanaskrár og fl. Hann brá við
skjótt og setti eiganda samkomu-
staðarins fárra daga frest til að
breyta nafninu. Eigandinn gaf
staðnum nýtt nafn, Glaumberg.
Athyglisvert er, að bæjarfógetinn
f Keflavík hlaut einróma lof fyrir
röggsemina f allmörgum lesenda-
bréfum f dagblöðunum. Þ.V.
Höfundur er forstöðumaður Ör-
nefnastofnunar Þjóðmmjasafns.
Economíst:
Þing Vestur-Evrópu eru
aðallega karlaklúbbar
Aðeins einn af hverj-
um 10 þingmönnum er
kona. Hvers vegna?
Þær geta hvorki keypt getnað-
arvarnir, skilið við eiginmenn sína
né fengið fóstureyðingu. Margir
karlmenn eru enn þeirrar skoðun-
ar að þeirra staður sé heimilið.
Samt sem áður hlutu konur yfir
8% sæta í almennum kosningum
fyrir skömniu í hinu strangkaþ-
ólska írska lýðveldi, en það er
tvisvar sinnum hærra hlutfall en
hlutfall kvenfulltrúa í hinu frjáls-
lynda og óguðrækna Bretlandi.
í Noregi, þar sem þriðjungur
þingmanna er konur og þ.m.t. Gro
Harlem Brundtland, forsætisráð-
herra, (sjá töflu), er mest þátttaka
kvenna í stjórnmálum í Vestur-
Evrópu. Þótt kona fari með stjórn
lands þarf það ekki endilega að
vera öðrum konum til framdrátt-
ar. Frú Thateher hefur aldrei haft
konu f ríkisstjórn sinni á sjö ára
forsætisráðherraferli sínum. Hún
er forsætisráðherra þings sem
hefur lægst hlutfall þingkvenna í
allri Vestur-Evrópu að undan-
skildu Grikklandi. Brundtland
hefur á hinn bóginn veitt konum
8 embætti af 18 í sínu ráðuneyti.
Hvað veldur því að konur á
írlandi og á Norðurlöndum hafa
betri tækifæri í stjórnmálum?
Hlutfallskosningar eru ein ástæð-
an. I Bretlandi hafa flokkarnir
aðeins einn frambjóðanda í hverju
kjördæmi. Konur eru sjaldan
kosnar af uppstillingarnefndum
flokkanna. Séu þær valdar er það
oftast í sæti með litla vinnings-
möguleika. í síðustu þingkosning-
um f Bretlandi voru 276 konur í
framboði en aðeins 23 náðu kjöri
— einni færri en 1945 þegar að-
eins 87 konur voru í framboði. í
kosningunum 1979 var aðeins ein
kona á vegum íhaldsflokksins —
sjálf frú Thatcher — í öruggu
sæti. Engu að síður gefa fræðileg-
ar kannanir í Bretlandi til kynna
að fólk hefur í rauninni ekkert á
móti því að kjósa konur.
Flokkarnir hafa minni afsökun
fyrir kynferðislegri mismunun
þegar um hlutfallskosningar er
að ræða. Ef þeir þurfa að bjóða
fram lista eins og t.d. f írlandi
þykir það ekki frambærilegt ef
a.m.k. 1—2 konur eru ekki á list-
anum. í kosningunum á íslandi
1983 fékk Kvennalistinn aðeins
5% frambjóðenda sinna inn á þing,
en tilvera þessa flokks gerði það
óhjákvæmilegt að aðrir stjórn-
málaflokkar hefðu fleiri konur á
sínum listum. Á einni nóttu jókst
Erum við ekki duglegar? segir Thatcher við Brundtland.
fjöldi þingkvenna á Alþingi úr 3%
í 15%.
Þetta er einnig spurning um
pólitfskan vilja. Norðmenn hafa
sýnt hversu auðvelt það er að
a.ika hlut kvenna f stjórnmálum.
Á Stórþinginu eru 43% af meðlim-
um Verkamannaflokks Brundt-
lands konur, en það er árangur
ákvörðunar sem tekin var fyrir
þremur árum á flokksáðstefnu að
tryggt skyldi að fjöldi karla- og
kvenframbjóðenda færi ekki undir
40% vegna komandi kosninga.
Sama skuldbinding var gerð varð-
andi opinbera embættismenn til
að styrkja stöðu kvenna í ráðu-
neytum.
Svo virðist sem konur í Evrópu
hafi betri tækifæri til að komast
á þing liggi lönd þeirra norðarlega
og flokkar þeirra til vinstri. Eftir
kosningarnar í Vestur-Þýskalandi
í janúar tvöfaldaðist næstum því
hundraðshluti kvenna á vestur-
þýska löggjafarþinginu og fór í
yfir 15%, sem er að mestu Græn-
friðungum og Sósíaldemókrötum
að þakka. Konur eru í 24 af 42
þingsætum Grænfriðunga. Utan
Þýskalands er Petra Kelly senni-
lega þekktasti stjórnmálamaður
Grænfriðunga en innan Þýska-
lands kemur Jutta Ditfurth fast á
hæla hennar. Stefna Grænfrið-
unga er jákvæð mismunun.
Nýlega lögðu þeir fram framboðs-
lista sem eingöngu var skipaður
konum í kosningunum í Hamborg.
Þess vegna eða þrátt fyrir það
(eða hvorugt) jókst hlutur þeirra
út 6,8% í 10,4%.
í heimi karlmanna
Fimmtungur þingmanna
ítalska kommúnistaflokksins er
konur, en aðeins 2,5% þingmanna
Kristilegra demókrata eru konur.
Breski verkamannaflokkurinn
hafnar enn kvótakerfinu en stend-
ur þó fyrir fræðslunámskeiðum
fyrir konur í framboði ásamt ráð-
leggingum um hvernig þær skuli
láta til sín taka í heimi karl-
manna. Á þingi Evrópuráðsins
hafa Grænfriðungar og Kommún-
istar tekið höndum saman um að
á listum beggja skuli 20% vera
konur. Þar næst koma Sósfalistar
með 17%, Kristilegir demókratar
12% og íhaldsflokkurinn 14%.
í löndum þar sem hlutur kvenna
er lítill á þingi koma fram sterkir
persónuleikar meðal kvenna. í
Grikklandi eru aðeins 4% þing-
manna konur, en flestir í Vestur-
Evrópu þekkja Melinu Mercouri,
menntamálaráðherra. í Bretlandi
er Edwina Currie aðstoðarmaður
heilbrigðisráðherra á skjótri upp-
leið. Hún er ekki þekktust fyrir
háttvísi, en fullyrðir zð það að
vera kona sé kostur á þingi þar
sem hún fái meiri athygli fyrir
bragðið.
í þessum löndum er það konum
nauðsyn að vera ákveðnar og
fastar fyrir til að komast áfram.
Komist þær í ráðuneytin eru líkur
á að þær verði innan um karl-
menn og fái kvennastöður svo sem
mennta- og heilbrigðismál. Melina
Mercouri og Margrét Thatcher eru
góð dæmi um sterkar konur í
minnihluta miðað við karla, en
hafa engu að síður brotið af sér
hömlurnar.
Simone Veil fyrrverandi ráð-
herra kvennamálefna í Frakklandi
tekst að sameina bæði þrautseigju
og vinsældir. Síðar var hún kjörin
forseti þings Evrópuráðsins.
Franski heilbrigðisáðherrann,
Michelle Barzach, sem fær orð
fyrir að vera „mjög gáfuð", er
ekki eins þekkt en á uppleið.
Oft er talað um að evrópskar
konur í stjórnmálum séu afburða
greindar. Vera má að enn þurfi
konur að vera betri en karlar til
að öðlast velgengni í stjórnmálum.
(Þýtt úr Economist.)
í minnihluta konur í stjórnmálum
Hlurfall (%) kvenna á þingi
O    %     5             10           15
Fjöldi i ráðuneytum
20
25
30
35
l                  1                  1                 1            ......T------------1-----------------1-----------.....    1		
t                                                                                                                               1		
		
|	Mi^ :¦>¦:-.::        WSA	
		
r-	1	
Noregur
Finnland
Svíþjóð
Danmörk
Holland
^mUtlMtMMÍáÉÉÉÉÉIÍIáÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉiÉiMUlJ
V-Þyskalandí               •'"••:".    *fm
mmmmm
1
Sviss
Austurríki
ítalia
írland
Belgía
Spánn
Frakkland
Portúgal
Bretland
Grikkland
if^fifiiil
t-:":":::::::::::":->x-:':-:':':j:|>:":'l
L,.-.-.-.-.-.-..:::yl;l-l-i;;-i-;-l-J
1

1
mm.mmmm
nmmnmmi
mmmmnmm
mmmmmmm
mmmmm
'mmmmmm
nnni
nnnmmnm
mmmmnnmnmnmi
-nnnmnnn
mmmmm
nmmmmm
mmmmnmmmn
mnnnnmnmm
nnnmnnnmnnm
Þessi mynd birtist i timaritinu ECONOMIST 28. feb. 1987.
Fráfarandi
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72