Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 65. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 19. MARZ 1987

37

Björn Ólafsson, viðskipta- og

menntamálaráðherra og formaður

allsherjarnefndar, frá því, að nefnd-

in hefði leitað umsagnar heimspeki-

deildar Háskólans, Verzlunarráðs,

Sambands íslenzkra samvinnufé-

laga, iðnrekenda og Sambands

veitingahúsa- og gistihúsaeigenda.

FVá heimspekideild hefði komið

breytingartillaga þess efnis, að í

stað orðanna „enda beri fyrirtækið

íslenzkt nafn" komi: „enda beri fyr-

irtækið nafn, sem samrýmist

íslenzku málkerfi að dómi skrásetj-

ara." Hinir aðiljarnir, sem leitað var

til, hefðu allir mælt með því, að

frumvarpið yrði samþykkt með

umræddri breytingu orðalags. Enn

fremur    sagði    Björn    Ólafsson:

„Margir telja, að nú beri fullmikið

á því, að menn velji fyrirtækjum

sínum erlend nöfn, sem að engu

leyti samrýmast íslenzku máli eða

málkerfi. Það væri illa farið, ef það

færðist mjög í vöxt, að fslenzk fyrir-

tæki bæru erlend nöfn. Þess vegna

voru yfirleitt þeir, sem við var tal-

að, á einu máli um það, að æskilegt

væri að stöðva þessa þróun, eftir

því sem hægt væri." Lagabreyting-

in var samþykkt samhljóða í neðri

deild og gegn aðeins einu mótat-

kvæði í efri deild.

Framkvæmd laganna

Pramkvæmd þessara laga-

ákvæða hefur verið slæleg, en þó

hygg ég þau hafa haft nokkur

áhrif. Alloft leita þeir, sem hafa

með höndum skráningu fyrirtækja

(firmaskráningu) á vegum embætta

borgar- og bæjarfógeta, til Or-

nefnanefndar og óska eftir umsögn

um það, hvort tiltekið nafn samrým-

ist íslenzku málkerfi. Sú umsögn

verður síðan stundum til þess, að

annað nafn er valið en til stóð. Upp

á síðkastið hafa skrásetjarar fyrir-

tækja alloft bent umsækjendum á

að ræða beint við formann Örnefna-

nefndar, og hafa slfk samtöl

stundum leitt til nýrra nafngifta.

Hins vegar fer því fjarri, að laga-

ákvæðin hafi orðið til þess að koma

í veg fyrir enskar eða aðrar erlend-

ar nafngiftir. Stofnendur fyrirtækja

fundu skjótlega það ráð að láta

skrásetja gott og gilt íslenzkt nafh,

en nota síðan allt annað nafn —

og það yfirleitt enskt — sem heiti

verzlunar eða annarrar starfsemi

fyrirtækisins. Þannig lét einn aðili

skrásetja heitið Veitingahúsið Álfa-

bakki 8, en nefndi skemmtistaðinn

Broadway. Annar lét skrá nafnið

Reisn, en kallaði verzlun sína Top

Class. Engu er líkara en íslendingar

hafi sérstaka hæfileika til að snið-

ganga lög, en reyndar hafa þeir líka

fengið langa og mikla æfingu í að

óhlýðnast lögum við alveg einstaka

þolinmæði yfirvalda.

Lagabreytingin 1982

Árið 1982 reyndi alþingi að setja

undir þennan leka, en þá var, að

tillögu Vilmundar Gylfasonar, sam-

þykkt breyting á áðurnefhdum

lögum um verzlanaskrár o.fl., en

þar segir nú: „enda beri fyrirtækið

og atvinnustarfsemiþess [skáletrað

hér] nöfn, sem samrýmast íslenzku

málkerfi." Og á sama hátt var

breytt lögum um veitingasölu o.fl.,

og er þar nú eitt skilyrðanna fyrir

leyfinu: „Nafh á fyrirtæki og/eða

atvinnustarfsemi [skáletrað hér]

fellur að hljóðkerfi og beygingum

í íslenzku máli."

Lagabreyting þessi var samþykkt

samhljóða á alþingi. Samkvæmt

þessu fer ekki milli mála, að lög-

gjafinn ætlast til þess, að íslenzk

fyrirtæki og starfsemi þeirra, svo

sem verzlanir, veitinga- og gistihús,

heiti nöfnum, sem samrýmast ís-

lenzku málkerfi.

Hins vegar hefur ásóknin í er-

lend, og þá að langmestu leyti ensk,

fyrirtækjanöfn ekki minnkað, held-

ur hefur hún þvert á móti aukizt

mjög á síðustu misserum. Þessi

þróun hefur gengið fram af mörg-

um íslendingum, svo sem sjá má

af því, að Ferðamálaráð hefur átal-

ið þessar nafngiftir, og Morgun-

blaðið hefur tekið í sama streng í

leiðurum. Það er heldur ömurleg

sjón, sem blasir við vegfarendum

um Laugaveg og aðrar verzlunar-

götur höfuðborgarinnar: Bonny,

High Voltage, Winny's, Chick King,

Amerícan Style eru örfá sýnishorn.

Höfuðborg fslands er á góðri leið

að verða að þessu leyti eins og

smáborg í miðríkjum Banda-

ríkjanna. En þessi ásókn í enskar

nafngiftir er engan veginn ein-

skorðuð við höfuðborgina, og hún

tekur stundum á sig fáránlegar

myndir. Þannig fann hafnfirzkur

veitingamaður upp á því snjallræði

að skrá veitingahús sitt með band-

striki Gafl-inn, augljóslega til að

tengja nafnið enska orðinu inn:

veitingastaður. Þetta hefur ýmsum

þótt heillaráð, ég hef séð nöfnin

Hver-inn, Hér-inn, og nú síðast sá

ég hárgreiðslustofuna Hár-inn í

Keflavík. Margt annað í nafngiftum

síðari ára erí mínum augum miður

smekklegt. Ég vil nefna orðið gall-

erí, sem virðist ómissandi framan

við heiti sýningarsala, sem mörg

ágæt íslenzk orð mætti hafa um,

t.d. Hstasaiur, Hstahús. Ekki þykir

mér beinlínis smekklegt nafn Gall-

erí Langbrók — galli er í langbrók.

Það má mikið vera, ef Hallgerður

hefur ekki snúið sér við í gröfinni

í Laugarnesi.

Framkvæmd lagaákvæðanna

um, að íslenzk fyrirtækjanöfn skuli

samrýmast fslenzku málkerfi, er

sem sagt enn sem fyrr slæleg. Þó

er rétt að geta þess, að á sfðustu

mánuðum hefur lögreglustjóraemb-

ættið í Reykjavík gefið þessu máli

vaxandi gaum, og kann að verða

nokkur árangur af þeim afskiptum.1

í viðtölum, er ég sem formaður

Örnefnanefndar hef átt við þá, sem

óska eftir enskum nöfnum á fyrir-

tæki sín, virðist mér koma fram,

að um tvenns konar afstöðu sé að

ræða. Annars vegar eru þeir, sem

eru svo samgrónir ensk-amerískum

eða alþjóðlegum viðskiptaheimi, að

ekkert annað en enskt heiti hvarflar

að þeim, hins vegar eru aðrir, sem

velja enskt nafn gegn betri vitund,

ef svo má að orði komast, af þeirri

einni ástæðu, að þeir telja sig hafa

hagnað af því. Þannig auglýsti ung-

ur maður nýlega kjúklingastað með

herfilegu ensku heiti, þótt hann

hefði skráð fyrirtækið undir ágætu

íslenzku nafni. I viðtali, sem ég

átti við hann, kom fram, að hann

taldi nafnið ekki nógu gott og sér-

staklega væri amma sín sárleið yfir

nafninu, en hins vegar segðu sér

allir, að íslendingar væru orðnir svo

„ameríkaníseraðir", að engir kæmu

að verzla við sig, ef_ nafhið væri

ekki ensk-amerískt. Ég reyndi að

svara þessu með því að benda á,

að fullt virtist vera út úr dyrum á

ýmsum stöðum, sem hétu rammís-

lenzkum nöfnum, en ekki virtist ég

hafa sannfært hann.

Hér verð ég að vekja athygli á

verzlunarháttum, sem gætir nú í

vaxandi mæli og virðast ýta undir

ásóknina í erlend fyrirtækjanöfn.

Það er, að stofnaðar eru verzlanir

í tengslum við erlenda verzlunar-

hringi og verzlunum gefin erlend

nöfn hinna alþjóðlegu hringa

(Kentucky Fried Chicken, Mother-

care, Etienne Aigner). Nöfn af

þessu tagi hvetja keppinautana til

að taka upp erlend heiti, og er mér

ekki grunlaust um, að ensk nöfh

kjúklingastaðanna eigi rætur að

rekja til heitisins Kentucky Fríed

Chicken. Hér er eflaust um vanda-

mál að ræða, úr því að slíkar

verzlanir eru á annað borð leyfðar.

E.t.v. mætti hugsa sér þá málamiðl-

unarlausn, að þessum verzlunum

yrði gert skylt að hafa uppi íslenzkt

nafn við hlið hins erlenda heitis,

sbr. Flugleiðir — Icelandair.

') Dæmi skal hér nefnt um það,

hverjum árangri röggsöm yfirvöíd

geta náð f þessu máli. Eftir að þessi

grein var rituð, var frá því skýrt í

blöðum, að opnaður hefði verið nýr

samkomustaður i Keflavík og héti

Starlight. Formaður Örnefna-

nefndar vakti athygli bæjarfóget-

ans f Keflavík á þvf, að með

n.-ifiunftiiini væru brotin lðg um

verzlanaskrár og fl. Hann brá við

skjótt og setti eiganda samkomu-

staðarins fárra daga frest til að

breyta nafninu. Eigandinn gaf

staðnum nýtt nafn, Glaumberg.

Athyglisvert er, að bæjarfógetinn

f Keflavík hlaut einróma lof fyrir

röggsemina f allmörgum lesenda-

bréfum f dagblöðunum. Þ.V.

Höfundur er forstöðumaður Ör-

nefnastofnunar Þjóðmmjasafns.

Economíst:

Þing Vestur-Evrópu eru

aðallega karlaklúbbar

Aðeins einn af hverj-

um 10 þingmönnum er

kona. Hvers vegna?

Þær geta hvorki keypt getnað-

arvarnir, skilið við eiginmenn sína

né fengið fóstureyðingu. Margir

karlmenn eru enn þeirrar skoðun-

ar að þeirra staður sé heimilið.

Samt sem áður hlutu konur yfir

8% sæta í almennum kosningum

fyrir skömniu í hinu strangkaþ-

ólska írska lýðveldi, en það er

tvisvar sinnum hærra hlutfall en

hlutfall kvenfulltrúa í hinu frjáls-

lynda og óguðrækna Bretlandi.

í Noregi, þar sem þriðjungur

þingmanna er konur og þ.m.t. Gro

Harlem Brundtland, forsætisráð-

herra, (sjá töflu), er mest þátttaka

kvenna í stjórnmálum í Vestur-

Evrópu. Þótt kona fari með stjórn

lands þarf það ekki endilega að

vera öðrum konum til framdrátt-

ar. Frú Thateher hefur aldrei haft

konu f ríkisstjórn sinni á sjö ára

forsætisráðherraferli sínum. Hún

er forsætisráðherra þings sem

hefur lægst hlutfall þingkvenna í

allri Vestur-Evrópu að undan-

skildu Grikklandi. Brundtland

hefur á hinn bóginn veitt konum

8 embætti af 18 í sínu ráðuneyti.

Hvað veldur því að konur á

írlandi og á Norðurlöndum hafa

betri tækifæri í stjórnmálum?

Hlutfallskosningar eru ein ástæð-

an. I Bretlandi hafa flokkarnir

aðeins einn frambjóðanda í hverju

kjördæmi. Konur eru sjaldan

kosnar af uppstillingarnefndum

flokkanna. Séu þær valdar er það

oftast í sæti með litla vinnings-

möguleika. í síðustu þingkosning-

um f Bretlandi voru 276 konur í

framboði en aðeins 23 náðu kjöri

— einni færri en 1945 þegar að-

eins 87 konur voru í framboði. í

kosningunum 1979 var aðeins ein

kona á vegum íhaldsflokksins —

sjálf frú Thatcher — í öruggu

sæti. Engu að síður gefa fræðileg-

ar kannanir í Bretlandi til kynna

að fólk hefur í rauninni ekkert á

móti því að kjósa konur.

Flokkarnir hafa minni afsökun

fyrir kynferðislegri mismunun

þegar um hlutfallskosningar er

að ræða. Ef þeir þurfa að bjóða

fram lista eins og t.d. f írlandi

þykir það ekki frambærilegt ef

a.m.k. 1—2 konur eru ekki á list-

anum. í kosningunum á íslandi

1983 fékk Kvennalistinn aðeins

5% frambjóðenda sinna inn á þing,

en tilvera þessa flokks gerði það

óhjákvæmilegt að aðrir stjórn-

málaflokkar hefðu fleiri konur á

sínum listum. Á einni nóttu jókst

Erum við ekki duglegar? segir Thatcher við Brundtland.

fjöldi þingkvenna á Alþingi úr 3%

í 15%.

Þetta er einnig spurning um

pólitfskan vilja. Norðmenn hafa

sýnt hversu auðvelt það er að

a.ika hlut kvenna f stjórnmálum.

Á Stórþinginu eru 43% af meðlim-

um Verkamannaflokks Brundt-

lands konur, en það er árangur

ákvörðunar sem tekin var fyrir

þremur árum á flokksáðstefnu að

tryggt skyldi að fjöldi karla- og

kvenframbjóðenda færi ekki undir

40% vegna komandi kosninga.

Sama skuldbinding var gerð varð-

andi opinbera embættismenn til

að styrkja stöðu kvenna í ráðu-

neytum.

Svo virðist sem konur í Evrópu

hafi betri tækifæri til að komast

á þing liggi lönd þeirra norðarlega

og flokkar þeirra til vinstri. Eftir

kosningarnar í Vestur-Þýskalandi

í janúar tvöfaldaðist næstum því

hundraðshluti kvenna á vestur-

þýska löggjafarþinginu og fór í

yfir 15%, sem er að mestu Græn-

friðungum og Sósíaldemókrötum

að þakka. Konur eru í 24 af 42

þingsætum Grænfriðunga. Utan

Þýskalands er Petra Kelly senni-

lega þekktasti stjórnmálamaður

Grænfriðunga en innan Þýska-

lands kemur Jutta Ditfurth fast á

hæla hennar. Stefna Grænfrið-

unga er jákvæð mismunun.

Nýlega lögðu þeir fram framboðs-

lista sem eingöngu var skipaður

konum í kosningunum í Hamborg.

Þess vegna eða þrátt fyrir það

(eða hvorugt) jókst hlutur þeirra

út 6,8% í 10,4%.

í heimi karlmanna

Fimmtungur þingmanna

ítalska kommúnistaflokksins er

konur, en aðeins 2,5% þingmanna

Kristilegra demókrata eru konur.

Breski verkamannaflokkurinn

hafnar enn kvótakerfinu en stend-

ur þó fyrir fræðslunámskeiðum

fyrir konur í framboði ásamt ráð-

leggingum um hvernig þær skuli

láta til sín taka í heimi karl-

manna. Á þingi Evrópuráðsins

hafa Grænfriðungar og Kommún-

istar tekið höndum saman um að

á listum beggja skuli 20% vera

konur. Þar næst koma Sósfalistar

með 17%, Kristilegir demókratar

12% og íhaldsflokkurinn 14%.

í löndum þar sem hlutur kvenna

er lítill á þingi koma fram sterkir

persónuleikar meðal kvenna. í

Grikklandi eru aðeins 4% þing-

manna konur, en flestir í Vestur-

Evrópu þekkja Melinu Mercouri,

menntamálaráðherra. í Bretlandi

er Edwina Currie aðstoðarmaður

heilbrigðisráðherra á skjótri upp-

leið. Hún er ekki þekktust fyrir

háttvísi, en fullyrðir zð það að

vera kona sé kostur á þingi þar

sem hún fái meiri athygli fyrir

bragðið.

í þessum löndum er það konum

nauðsyn að vera ákveðnar og

fastar fyrir til að komast áfram.

Komist þær í ráðuneytin eru líkur

á að þær verði innan um karl-

menn og fái kvennastöður svo sem

mennta- og heilbrigðismál. Melina

Mercouri og Margrét Thatcher eru

góð dæmi um sterkar konur í

minnihluta miðað við karla, en

hafa engu að síður brotið af sér

hömlurnar.

Simone Veil fyrrverandi ráð-

herra kvennamálefna í Frakklandi

tekst að sameina bæði þrautseigju

og vinsældir. Síðar var hún kjörin

forseti þings Evrópuráðsins.

Franski heilbrigðisáðherrann,

Michelle Barzach, sem fær orð

fyrir að vera „mjög gáfuð", er

ekki eins þekkt en á uppleið.

Oft er talað um að evrópskar

konur í stjórnmálum séu afburða

greindar. Vera má að enn þurfi

konur að vera betri en karlar til

að öðlast velgengni í stjórnmálum.

(Þýtt úr Economist.)

í minnihluta konur í stjórnmálum

Hlurfall (%) kvenna á þingi

O    %     5             10           15

Fjöldi i ráðuneytum

20

25

30

35

l                  1                  1                 1            ......T------------1-----------------1-----------.....    1		

t                                                                                                                               1		

		

|	Mi^ :¦>¦:-.::        WSA	

		

r-	1	

Noregur

Finnland

Svíþjóð

Danmörk

Holland

^mUtlMtMMÍáÉÉÉÉÉIÍIáÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉiÉiMUlJ

V-Þyskalandí               •'"••:".    *fm

mmmmm

1

Sviss

Austurríki

ítalia

írland

Belgía

Spánn

Frakkland

Portúgal

Bretland

Grikkland

if^fifiiil

t-:":":::::::::::":->x-:':-:':':j:|>:":'l

L,.-.-.-.-.-.-..:::yl;l-l-i;;-i-;-l-J

1


1

mm.mmmm

nmmnmmi

mmmmnmm

mmmmmmm

mmmmm

'mmmmmm

nnni

nnnmmnm

mmmmnnmnmnmi

-nnnmnnn

mmmmm

nmmmmm

mmmmnmmmn

mnnnnmnmm

nnnmnnnmnnm

Þessi mynd birtist i timaritinu ECONOMIST 28. feb. 1987.

Fráfarandi

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72