Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 65. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						54

J-

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 19. MARZ 1987

Stórkostlegt...

Á undanförnum misserum hefur

töluvert verið fjallað um nýsköpun

atvinnuvega í almennri umræðu.

Bent hefur verið á ýmis vísinda-

og tæknisvið, sem talið er að verði

mikilvæg fyrir framfarir í íslensku

atvinnulífi. Eftirfarandi tæknisvið

hafa verið talin sérstaklega áhuga-

verð:

Efnistækni,

fóðurtækni,

fískeldi,

líftækni,

matvælatækni (fiskiðnaður),

raf- og rafeindatækni,

tölvu- og upplýsingatækni,

véla- og rafeindatækni (mekatron-

iks).

Ekki verður fjallað um öll þessi

svið hér og engu þeirra verður gerð

tæmandi skil í stuttu máli. Vert er

að benda á að mörg þeirra hafa

verið til umfjöllunar hjá Rann-

sóknaráði ríkisins og eru úttektir

ráðsins um sum sviðin þegar fyrir-

liggjandi í aðgeng^legum skýrslum.

Nokkur atriði eru umhugsunar-

verð þegar þessi nýju tæknisvið eru

skoðuð. Mikilvægi þekkingar hefur

aukist, en bilið milli rannsókna og

hagnýtingar hefur styst. Hins vegar

ráða kröfur markaðarins oft meiru

um þróunina en sjálf tæknigetan.

Hér á eftir verður stuttlega fjallað

um nokkur þessara nýju tækni-

sviða.

Tölvu- og upplýs-

ingatækni:

Tölvu- og upplýsingatæknin er

það tæknisvið sem um þessar

mundír veldur stórstígustum breyt-

ingum á öllu sviðum mannlífsins.

Má líkja því við byltingu, þar sem

hugarafl tekur við af vélarafli sem

drifkraftur framfara. Samkeppnis-

staða þjóða og atvinnugreina ræðst

af því hversu vel þær geta hagnýtt

sér mátt þessarar nýju tækni í fram-

leiðslustarfsemi og við skipulag á

daglegum störfum samfélagsins.

Það er því mikilvægt að átta sig á

hvað þurfi að gera til að íslending-

ar geti staðið öðrum þjóðum á

sporði í nýtingu hennar við dagleg

störf.

Á fyrsta skeiði þróunar sinnar

hafði upplýsingatæknin, og fyrst

og fremst tölvutæknin, einkum

áhrif innan háskóla og rannsókna-

stofnana (u.þ.b. 1945—65). Næsta

skeið, sem nú hefur staðið rúma tvo

áratugi, einkennist framar öðru af

útbreiðslu upplýsingatækninnar í

atvinnulífí og opinberri stjórnsýslu.

Þriðja skeiðið er rétt að byrja, en

það tekur til heimila. Víða um heim

eru hafnar tilraunir með upplýs-

ingaþjónustu fyrir heimili og raunar

einnig fyrirtæki. Dæmi um þetta

eru boðveitukerfi í Bretlandi,

Þýskalandi og Svíþjóð.

Möguleikar okkar íslendinga til

framleiðslu og útflutnings á sviði

upplýsingatækni eru taldir vera eft-

irfarandi:

0 Gerð sérhæfðs hugbúnaðar,

þekkingarkerfa og dreifingar

upplýsinga.

•   Smíði sérhæfðs vélbúnaðar.

•   Samningsbundin framleiðsla

tölvuhluta fyrir erlend fyrirtæki.

•   Erlend útibú (verksmiðjur) t.d.

framleiðsla bandarískra fyrir-

tækja fyrir Evrópumarkað.

Ein meginniðurstaða nefndar

Rannsóknaráðs ríkisins er að upp-

lýsingatækni verði efld á íslandi og

hún hagnýtt betur í þágu atvinnu-

lífs. Veitt verði sérstök fjárveiting

til þess að byggja upp upplýsinga-

iðnað, sem nemi að jafnaði 65

milljónum króna á ári í 4 ár, með

árlegri endurskoðun.

Fiskeldi

Á allra síðustu árum hefur fisk-

eldi vaxið mjög hratt sem atvinnu-

grein í nágrannalöndum okkar. Á

þetta sérstaklega við um eldi lax-

fiska í Noregi. Þar í landi er áætlað

að á árinu 1990 verði framleiðslu-

verðmæti úr laxeldi einu saman

orðið jafnmikið og í öllum sjávarút-

vegi Norðmanna, veiðum og

vinnslu.

Hér á landi hefur áhugi á fisk-

eldi aukist mikið í kjölfar þróunar-

innar í nágrannalöndum. Telja

menn að landkostir hér á landi,

sérstaklega jarðvarminn, gefi mikla

möguleika á hagkvæmni í rekstri.

í því sambandi hefur fiskeldi verið

nefnt sem einn álitlegasti kosturinn

sem íslendingar eiga til nýsköpunar

í atvinnulífi um þessar mundir.

I riti Rannsóknaráðs um fiskeldi

eru tillögur um framkvæmdir. Lagt

er til að farvegir verði ákveðnir

fyrir fjárfestingarlán og rekstrarlán

til fiskeldisstöðva og lánsfé beint

til þessarar greinar í auknum mæli.

Gerð er tillaga um að rannsóknir í

þágu fiskeldis verði stórefldar og

hrundið í framkvæmd samræmdri

áætlun um slíkar rannsóknir. Legg-

ur nefndin til að af opinberri hálfu

verði árlega varið a.m.k. 35 milljón-

um króna á verðlagi ársins 1985

til rannsókna og þróunarstarfs í

þágu fiskeldis næstu 5 árin.

Efnistækni

Efnistækni spannar víðtækt svið,

en yfirleitt er greint á milli fjögurra

flokka; málma, keramiks, fjölliða

eða „plastefna" og samsetninga eða

„composites". Nú orðið er fjöl-

breytni málma og fjölliða afar

mikil, bæði hvað varðar gerð og

notkun. Á síðustu árum hefur at-

hyglin æ meir beinst að keramiki,

svonefndu hátæknikeramiki, og

samsetningum. Er ætlað að hér sé

að finna byggingarefni framtíðar-

innar. Ef næg þekking er til staðar

má framleiða keramik með hörku

og viðnámsþol, sem tekur hörðustu

málmum fram.

Ekki þykir raunhæft að íslend-

ingar blandi sér í hóp frumherja í

efnistækni. Aftur á móti er góð

efnistæknileg þekking forsenda fyr-

ir samkeppnishæfum framleiðslu-

iðnaði. Nú þegar eru gerðar

strangar kröfur til efnisnotkunar á

nánast hvaða sviði sem er, auk

þess getur það verið afgerandi fyr-

ir samkeppnisstöðu að ekki séu

notuð of dýr eða óhentug efni.

Líftækni

Líftækni hefur verið skilgreind

sem notkun lífvera, lífrænna kerfa

eða lífrænna ferla í framleiðslu- og

þjónustugreinum. Líftækni er í raun

samtenging margra vísindagreina.

í líftækni er notast við aðferðir sem

beitt er í örverufræði, erfðafræði,

lífefnafræði, efnafræði, efnaverk-

fræði og tölvufræðum. Þau svið,

sem verða fyrir áhrifum af líftækni,

eru t.d. framleiðsla matvæla, fóður-

vöru og eldsneytis, menjrunarvarn-

ir, landbúnaður og framleiðsla

lífefna sem koma að gagni í læknis-

fræði, dýralækningum, lyfjaiðnaði

og almennum neysluvöruiðnaði.

Líftækni mun leiða til nýs iðnað-

ar sem þarf litla orku og mun hafa

veruleg áhrif á efnahagskerfi

heimsins næstu áratugina.

Líftækniferli við lágt hitastig mun

einkum byggjast á ódýrum hráefn-

um til nýmyndunar eða til nýfram-

leiðslu. Þessi iðnaður mun krefjast

mikillar þekkingar og sérþjálfaðs

starfsliðs.

Dr. Jón Bragi Bjarnason

„Á undanförnum árum

hefur átt sér stað stór-

kostlegt bruðl í upp-

byggingu atvinnuvega.

Nægir þar að nefna

ótrúleg orkuvinnslu- og

stóriðjuævintýri, allt

fráKröflutilBlöndu

með viðkomu á Fljóts-

dalsheiði og Reyðar-

firði, fyrirbæri sem Jón

Sigurðsson forstjóri á

Grundartanga hefur

nefnt undanholdsiðnað

og Júlíus Sólnes verk-

fræðipróf essor kallar

stóriðjudrauginn.

Skefjalaus offjárf est-

ing í landbúnaði og

fiskveiðum hefur kall-

að á kvótaúrræði, sem

ber keim af hafta- og

skammtakerfi fyrri

áratuga. Úrvinnslu-

greinarnar, fiskiðnað-

ur, iðnaður og hátækni,

sitja hins vegar á hak-

anum.

Páll Theódórsson, eðlisfrædingur vinnur að hönnun rafeindatækja við Raunvísindastofnun Háskólans.

Líklegt er talið að fiskiðnaðurinn

sé sú atvinnugrein á íslandi, sem

verði fyrir hvað mestum áhrifum

líftækninnar fyrst um sinn. Áhrifin

verða að öllum líkindum af tvennum

töga, sem flokka má í lífefna-

vinnslu úr sjávarfengi og notkun

ensíma í fiskiðnaði.

Til lífefnavinnslu úr sjávarfangi

telst ýmiss konar vinnsla lífrænna

afurða, einkum úr aukaafurðum

fiskiðnaðar. Verðmæti afurðanna

fer eftir ýmsu. Fóðurvara er tiltölu-

lega ódýr en markaður fyrir hana

hins vegar mjög stór. Matvæli eru

nokkru verðmætari, en markaðs-

færsla þeirra einnig nokkur vanda-

samari. Fágæt lífefni eins og sum

ensím og hormón eru mörg mjög

verðmæt, en að sama skapi getur

markaðsfærslu slíkra afurða verið

mjög flókin. Notkun ensíma í fisk-

iðnaði er ný af nálinni þó svo að

þau hafi verið notuð í öðrum mat:

vælaiðnaði um langt árabil. I

hefðbundinni fiskvinnslu hefur höf-

uðáhersla verið lögð á véltæknileg:

ar lausnir flestra vinnsluþátta. í

mörg^um tilfellum má beita aðferð-

um ensímtækninnar til þess að

einfalda og auka hagkvæmni

vinnslunnar. í öðrum tilfellum má

e.t.v. beita ensímum við lausn

vandamála, þar sem vélbúnaði hef-

ur ennþá ekki verið viðkomið.

Nefnd á vegum Rannsóknaráðs

ríkisins, sem fjallar um líftækni,

hefur ekki lokið störfum, þannig

að tillögur frá henni um fram-

kvæmdir liggja ekki fyrir. Líklegt

má þó telja að árleg fjárþörf til

rannsókna næstu árin sé á bilinu

25—50 milljónir króna.

Matvælatækni

Miklar framfarir hafa orðið í

matvælaiðnaði á íslandi á undan-

förnum árum. Þessar framfarir

hafa stuðlað að mikilvægri verð-

mætaaukning^u í helstu útflutnings-

grein okkar, fiskiðnaðinum.

Mikilvægt framfarastökk og af-

stöðubreyting varð raunar þegar

Islendingar fóru að átta sig á því

að fiskvinnsla væri matvælaiðnað-

ur.

Ymis athyglisverð dæmi mætti

nefna um nýskó'pun í fiskiðnaði,

sem stuðlað hafa að verðmæta-

aukningu og bættri markaðsstöðu,

en aðeins fá verða að nægja. Áhugi

stærsta saltsíldarmarkaðar okkar á

lægra saltinnihald krafðist rann-

sókna, sem leiddu til þróunar nýrra

saltsíldarafurða. Þróun tandurfisks

leiddi til bættrar markaðsstöðu og

verðmætaaukningar á saltfisk-

mörkuðum. Endurbætur á neyt-

endaumbúðum frysts fisks vekur

vonir um vaxtarmöguleika á þeim

vettvangi. Gerð tilbúinna rækju-

rétta á Skagaströnd með markaðs-

færslu á Bretlandi og tilraunir með

kúfísk í súpur í Stykkishólmi í sam-

vinnu við bandaríska matvælafram-

leiðendur vísar veginn til stórkost-

legra möguleika í matvælaiðnaði á

íslandi.

Sala á tilbúnum réttum hefur

aukist gífurlega á undanförnum

misserum í Norður-Ameríku og

Evrópu. í Bandaríkjunum er nú

mikill uppgangur í framleiðslu til-

búinna rétta, bæði skyndirétta og

sælkerarétta. Líklegt er að á næstu

árum verði hér starfræktar mat-

vælaverksmiðjur, sem framleiði

undir vörumerkjum erlendra fyrir-

tækja, annaðhvort alveg tilbúna

rétti eða hluta í tilbúna rétti. Vænt-

anlega mun skapast aukið svigrúm

til þess að nýta botnfiskafla og af-

skurð af honum betur, en einnig

ýmsar aðrar fisktegundir eins og

krabba, skel, rækju, humar, hörpu-

disk og fleira.

Tilkoma frystitogara með af-

stöðu til að vinna aflann um borð

og frysta hann áður en dauðastirðn-

un er lokið gefur betri möguleika

á að þíða og endurvinna fisk í ýmsa

tilbúna rétti. Geislun matvæla er

nú, seint um síðir, að ryðja sér til

rúms. Það gæti dregið mjög úr

þörf fyrir frystingu og lengt

geymslutíma pakkaðs, fersks fisks

svo vikum skiptir, ekki síst ef þurrís

og koldíoxíðfylling á pakkningar er

notuð samhliða til kælingar og

varna gegn gerlamyndun og oxun.

Þessar breytingar á meðferð

fersks fisks opna fjölmarga mögu-

leika til endurbóta í skipulagi

vinnslu og markaðssetningar á

fiskafurðum. Vöruþróun fyrir sér-

hæfða markaði, betri nýting hráefn-

is, meiri sérhæfing í vinnslu og

verslun með sjávarfang gæti veru-

lega aukið verðmæti sjávarauð-

linda, þótt afli aukist ekki umfram

það sem nú er.

Eldi á vatna- og sjávarlífverum

(laxi, silungi, lúðu, sandhverfu,

kræklingi) á án efa eftir að verða

mikilvæg grein sem er nátengd

sjávarútvegi, bæði markaðslega og

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72