Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 235. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 17. OKTÓBER 1987
Handbækur myntsafnara
Mynt
RagnarBorg
Hverjum myntsafnara er nauð-
synlegt að eiga, eða hafa aðgang
að, góðum handbókum. Tvær al-
gengustu myntbækurnar eru „ís-
lenskar myntir" og „Siegs
möntkatalog". „íslenskar myntir",
eins og nafnið gefur til kynna, fjall-
ar um myntina okkar, en að auki
um vöru- og brauðpeninga, versla-
namerki og seðla. Þessa handbók
má fá hjá flestum mynt- og
frímerkjasölum og kostar hún 395
krónur. Finnur Kolbeinsson hefir
gefið út þessa bók frá árinu 1969,
en nú hefir ísspor í Kópavogi geret
útgefandi. Finnur hefir fengið þrjá
ágæta menn til liðs við sig, mynt-
fræðingana Prey Jóhannesson og
Anton Holt og Sigurð Pétursson,
framkvæmdastjóra Isspor. Er þarna
um einvalalið að ræða og megum
við myntsafnarar hrósa happi yfir
því að þessir heiðursmenn hafa
gefið sér tfma til þess að sinna út-
gáfunni.
Handbókin er að visu með hefð-
bundnu sniði. Lagfærðir hafa verið
smá agnúar frá eldri útgáfu og
verðlagningin færð { það horf sem
hæfir nútímanum. Ég hefi heyrt,
að þeir félagar séu að líta betur á
upplagstölur bæði myntar og seðla,
því það hefir lengi verið vitað með-
al myntsafnara, að þær eru mjög á
reiki. Sem dæmi um þetta vil ég
nefna krónuseðlana frá 1941. Sam-
kvæmt lögum var prentuð ein
milljón seðla, en rannsókn þeirra
Freys og Antons hefir sýnt, að
prentaðir voru 2.800.000 seðlar.
Upplög myntarinnar, sem slegin var
á stríðsárunum á Bretlandi, eru
líklega heldur ekki nákvæm, en
þetta er í rannsókn. Myntin, sem
ber ártalið 1946, kom ekki i umferð
fyrr en á árinu 1948. Er þá skýring
fundin á því hvers vegna krónu-
seðlar voru prentaðir árið 1947.
Svona mætti lengi telja. Mér finnst
vanta í handbókina myndir af vöru-
ávfsunum. Myndir af þeim eru í
bókinni frá 1980 og hefðu einnig
mátt fljóta með núna, þótt harla
litlar líkur séu á þvf að þær finnist
fleiri.
Önnur mest notaða handbók
íslenskra myntsafnara er mynt-
handbókin, sem Frovin Sieg gefur
út árlega, og í er skrá yfir alla
Norðurlandamyntina. Bókin kostar
540 krónur. Danska skráin nær
aftur til áreins 1670, er Kristján
V. varð konungur Danaveldis. Sieg
gjörir, að vanda, grein fyrir því
hvernig hann flokkar myntina eftir
gæðum hennar og skráin verð á 5
flokkum. Þannig verðleggur hann
slitinn, danskan einseyringfrá 1917
Þriggja krónu kóngaskiptapeningur úr silfri frá árinu 1699. Myndirn-
ar eru af Kristjáni V. og Friðrik IV. Verð 10.000 til 21.000 danskar
krónur, eftir gæðum myntarinnar. Friðrik IV. lét einnig slá kónga-
skiptapeninga úr gulli. Þeir eru minni, en afar sjaldgæfir og eftir
því dýrir.
Þriggja krónu kóngaskiptapeningur frá árinu 1746». Kristján VI. og
Friðrik V. Ein gerð er af þessarí mynt, sem selst á 3.500 til 10.000
danskar krónur.
VELDU
OTDK
ÞEGAR ÞÚ VILT
HAFA ALLT Á
HREINU
Kóngaskiptaspesfur, einnar og tveggja spesíudala-peningar frá árinu
1670, er Kristján V. tekur við af Friðrik III. Myntín er þekkt í nokkr-
um afbrigðum, eitt til þrjú eintök af hverri gerð, og verðið frá
10.000 til 65.000 danskar krónur fyrir stykkið. Tveggja spesíu-
dalurinn er dýrastur, enda RRR.
1. :     :   ';;í.v1...íí;í
ÍSLENSKAR
MYNTIR
1987
á 90 krónur í flokki 1 mfnus, en
sama pening á 650 krónur í flokki
0, eða eins og peningurinn væri að
koma úr myntsláttunni. Allt verð í
Sieg-listanum er í dönskum krón-
um. Ég hefi ekki áður séð hærra
verð en í þessari nýju handbók og
eru margir peningar þar, sem selj-
ast myndu a tugi þúsunda danskra
króna, en lfklega er lítil hætta á
því að margir slíkir finnist, því þess
er um leið getið að einungis eitt eða
tvö eintök séu þekkt. Þessar sjald-
gæfu myntir eru flestar fráN17. og
18. öld. Sieg skráir fágæti myntar
á eftirfarandi hátt: UNIK, ef aðeins
eitt eintak er þekkt, RRR, 2-23
eintök þekkt, RR, 4—6 eintök
þekkt, R, ef þekkt eru 7—10 ein-
tök, (R), ef nýlega hafa fundist
fleiri en 10 eintök og S, ef myntin
er sjaldgæf. Það gætu verið til fleiri
en 10 peningar, en flestir þeirra á
opinberum söfnum.
í myntþætti mínum hér í blaðinu
hinn 5. semtember sl. gat ég þess,
að hér á landi væru svo til óþekkt-
ir tveir danskir kóngaskiptapening-
ar, þ.e. frá árunum 1848 og 1863.
Mátti skilja að fleiri danskir kónga-
skiptapeningar væru ekki til. Að
vísu er er svo ekki frá 19. öldinni,
en ég sé í þessari nýju bók Siegs,
er hann rekur dönsku myntina aftur
í tímann, að svona peningar eru til
og þeir eru sumir hverjir metnir á
skuggalegar upphæðir. Kónga-
skiptaspesfur hafa sýnilega verið
miklir safngripir í langa tfð og
menn hafa lagt sig eftir því að safna
þeim hér áður fyrr, sem og í dag.
íltadMimS]
Umsjónarmaður Gísli Jónsson
í ágætri bók Móðurmálið
sem Vísindafélag íslendinga
hefur gefið út, hef ég nýlega
lesið stórfróðlega grein um
íslenskt stafróf eftir próf. Bald-
ur Jónsson. Mér hefur orðið
tfðrætt um stafröðun í íslensku
f nokkrum þessara þátta, eink-
um hefur mér verið annt um
að sérkenni íslenska stafrófsins
væru virt að fullu, þegar raðað
er 5 stafrófsröð. Ég hef fagnað
og talið til góðra tíðinda, er
símaskráin og þjóðskráin hafa
nú tekið upp.þvílfka stafrófsröð.
Þessu til enn frekari áréttingar
tek ég hér traustataki lokakafl-
ann úr ritgjörð Baldurs Jóns-
sonan
„Sérröðun er viðhöfð í Staf-
setiungarorðabok Halldórs
Halldórssonar, öllum orðasöfn-
um, sem Orðabókarnefnd
Háskólans og íslensk málnefnd
hafa stýrt til útgáfu, þ.e. Ný-
yrðum 1-4 (1953-56),
Tækniorðasafni _ Sigurðar
Guðmundssonar (1959), Tölvu-
orðasafni (1983). Enn fremur
er raðað f strangri stafrófsröð
í Orðabok um slangur (1982)
og íslenskri samheitaorðabok
(1985).
Með vaxandi tölvuvinnslu
fjölgar hröðum skrefum hvers
konar stafrófsröðuðum skrám,
og er mikils um vert að koma
festu og samræmingu á. Hag-
stofan hyggst beita sér fyrir
strangri stafrófsröðun þjóð-
skrárinnar við endurskoðun
hennar, sem nú stendur yfír,
og vil ég ekki trúa öðru en sfma-
skráin taki sig lfka á. [Innskot
umsjónarmanns: þetta hefur nú
verið gert sem fyrr sagði, enda
er ritgjörðin ekki ný svo sem
augljóst má vera, þótt ekki hafi
fyrr verið vitnað til hennar í
þessum þáttum.]
Við þurfum að komast út úr
þeim glundroða, sem nú ríkir,
hefja fslenska stafrófið til vegs
og haga stafrófsröðun í sam-
ræmi við það."
Hér lýkur vitnun í ritgjörð
Baldurs Jónssonar, og sýnist
mér að það, sem hann krefst,
sé komið eða að komast í fram-
kvæmd, sem betur fer.
í 335. þætti fjallaði ég lítil-
lega um nokkur kvennanöfn af
erlendum uppruna, þau sem náð
hafa einhverri fótfestu f
íslensku. Að sjálfsögðu var þar
ekki öllu til skila haldið og sfst
hinum sjaldgæfari. Ég hef nú
verið spurður sérstaklega um
fjögur slík nöfn og ætla að setja
hér á blað það sem ég best
kann um þau á þessari stundu.
Sú vitneskja er þvf miður ekki
nægileg. Þetta eru nöfnin
Agata (Agatha), Brotefa,
Minerva og Sunnefa.
Agata er komið úr grísku
og merkir „hin góða". Vinsæld-
ir Agötu-nafnsins um heiminn
eiga rætur að rekja til helgrar
meyjar á Sikiley á 3. öld. Hún
var pínd og limlest fyrir trú
sína. Hér á landi voru kirkjur
vígðar helgri Agötu. Eina dæm-
ið um Agötu í nafhaflóði
Sturlungu, og þar með fyrsta
Agata sem ég hef fundið hér á
landi, er Agata Helgadóttir
(1293-1342) abbadís í
Kirkjubæ af Ámundaætt (af-
komendur Þorsteins Hallssonar
af Sfðu). í manntalinu 1703
heita 26 konur þessu nafhi,
langflestar sunnan og vestan.
Síðan hefur heldur dofnað yfir
Agötu-nafni á landi hér: 1801
eru þær 10, 1910 eru þær 15
og hefur fækkað mjög hlutfalls-
lega síðan.
Brotefa (Brótefa, Bretefa)
er vfst komið úr ensku gegnum
norsku. Próf. Assar Janzén tel-
ur það orðið til úr engilsaxnesku
Brihtgifu, eða þvflfku, og þýðir
þetta á sænsku „lysande eller
helig gáva" = björt eða heilög
gjöf, og segir að þetta hafi ver-
ið nafn á enskum dýrlingi.
Verður nú lítið úr þjóðskýringu
þeirri sem hún langamma mfn
aðhylltist, að Brotefa væri =
hin brotlega Eva, þessi sem var
í aldingarðinum. „Át hún blóm,
en tapaði sóma," sagði höfund-
ur Lilju um það allt saman. En
hvernig sem þetta nafn hefur
velkst frá landi til iands, þá er
engin Brotefa á íslandi 1703,
sex eru þær 1801 og allar í
Eyjafjarðar- og Skagafjarðar-
409. þáttur
sýslum. Þær eru enn sex 1855,
þrjár 1910, en svo deyr nafnið
út, engin mær er skfrð Brotefa
1921-1950 og ég held ekki
sfðan.
Mínerva er komin úr latfnu
og var heiti viskugyðjunnar, en
heimskugyðjan hét Móría.
Mínerva hefur orðið skírnar-
nafn á íslandi einhvern tíma á
bilinu 1855 (þá var engin) til
1910, því að þá voru 5. A tíma-
bilinu 1921-50 voru skírðar 6
Mínervur á landi hér.
Nú grætur mikinn mög
Mínerva táragjörn,
nú kætist Mórfa mjög,
mörg sem á dárabörn.
Nú er skarð fyrir skildi:
Nú er svanurinn nár á Tjöm,
kvað sr. Jón Þorláksson á Bæg-
isá í minningu sr. Magnúsar
Einarssonar á Tjörn í Svarfað-
ardal.
Sunnefa (Sunnifa) mun vera
komið úr fornri ensku eins og
Brotefa. Um það eru sammála
helstu nafnaspekingar Svía,
áðurnefndur Assar Janzén og
E.H. Lind. Þeir telja þetta kom-
ið úr Sunngifu eða þvílfku og
merkja „sólargjöf". Merkingin
er því 8tórum lík merkingu
Brotefu-nafnsins. Þessi skýring
Svfanna hefur verið viðtekin
síðan, sjá mannanafnabækur
Hermanns Pálssonar og Karls
Sigurbjðrnssonar. „Sent och
sállsynt pá Island," segir E.H.
Lánd, en veit þó um Sunnifu
Þórðardóttur árið 1403. Assar
Janzén segir að Sunnifa væri
nafn á kristinni írskri drottn-
ingu sem flýði til Noregs og dó
þar. Var hún verndardýrlingur
Björgvinjar og má lesa um
kraftaverk fyrir hennar mátt í
Sturlungu. í sömu bók segir og
frá norskri Sunnifu sem var hjá
Snorra f Reykholti á 13. öld.
Árið 1703 eru 15 Sunnefur á
fslandi, átta 1855, sex 1910,
og 9 voru svo skfrðar 1921—50.
Norðmenn breyttu þessu nafni
í Synnave, en Jóni Ólafssyni
þóknaðist að þýða Synnave pá
Solbakken með heitunum
Sigrún á Sunnuhvoli og átti
sinn þátt f útbreiðslu Sigrúnar-
nafnsins.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64