Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31 . . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 16. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						16
MORGUNBLAÐIÐ, FOIMTUDAGUR 21. JANUAR 1988
Fjármálaráðherra um skattkerfisbreytinguna:
„Róm var ekki
byggð á einum degi..."
Skattkerfisbreytingin sem
kom til framkvæmda eftir ára-
mótin hefur verið mjög umdeild
og umtöluð, bæði vegna veru-
legra verðhækkana á matvörum,
og vegna þess að Iækkanir vegna
niðurfellingar tolla hafa ekki
skilað sér enn eins og búist haf ði
verið við. Kaupmenn hafa einnig
legið undir ásökunum um að
nýta sér verðbreytingarnar.
Þessar verðhækkanir hafa m.a.
orðið til þess að ýta enn frekar
undir spár um hðrð átök á vinnu-
markaði innan skamms. Morgun-
blaðið ræddi við Jón Baldvin
Hannibalsson fjármálaráðherra
um þessi mál og f er samtalið hér
á eftir.
í viðtalinu segir fjármálaráðherra
fyrst að ljóst sé að verðlækkanir á
vömm hafi ekki gengið eftir eins
og til var ætlast, enn sem komið
er og verðhækkanir séu oft ekki í
neinu samræmi við kerfísbreyting-
una. Hann viðurkennir að efla þurfi
Verðlagsstofnun og stingur meðal
annars úpp á að skylda verslanir
til að tilkynna og rökstyðja allar
verðbreytingar. Auk þess hefur
hann böðað hert skattaeftirlit með
ýmsum ráðum, t.d. lögskyldu um
innsiglaða verzlunarkassa, sérstak-
ar eftirlitssveitir til að fylgjast með
söluskattsuppgjöri og skilum. Síðan
rekur hann rök fyrir nauðsyn skatt-
kerfisbreytinganna og segir að í
gagnrýni á hana hafi tekjujafnandi
aðgerðir, svo sem barnabætur og
tryggingabætur, verið verulega
vanmetnar. Hann segir síðan að í
komandi kjarasamningum verði
ekkert svigrúm fyrir kaupmáttar-
aukningu upp allan launastigann.
Hins vegar þurfi að leiðrétta kjör
fiskvinnslufólks og ef slíkir samn-
ingar verða tryggðir sé ríkisstjórnin
tilbúin með aðgerðir til að bæta
starfskjör fiskvinnslunnar. Hann
segir síðan að stórfelld gengisfelling
komi ekki til greina þar sem mark-
mið ríkisstjórnarinnar sé fyrst og
fremst að ná niður verðbólgu en
sættast verði á verulegan viðskipta-
halla á þessu ári til að ná því
markmiði.
Verðlagsáhrif koma
ekki strax fram
Um verulega hækkun verðlags
samkvæmt framfærsluvísitölu í
kjölfar skattkerfísbreytinganna eft-
ir áramótin sagði fíármálaráðherra:
„Við vissum það alla tíð að verð-
lagsáhrif þessara kerfisbreytinga
kæmu ekki öll fram á fyrsta degi
heldur þyrftu þau sinn tíma að kom-
ast til skila. Hinsvegar er ljóst af
mörgum dæmum að í mörgum
greinum hafa verðlækkanir ekki
gengið eftir. Við sögðum að heildar-
áhrifin á hag heimilanna að teknu
tilliti til verðbreytinga ættu að vera
að framfærsluvísitala hækkaði ekki
og því til viðbótar að tekjujöfuna-
raðgerðirnar, barnabætur, barna-
bótaauki og hækkun lífeyris-
greiðslna, þýddu að hagur
fjölskyldna með meiri en meðal-
framfærslubyrði myndi beinlínis
batna.
Við mat á verðhækkunaráhrifum
var gengið út frá því sem forsendu
að smásöluálagning ætti að lækka
þegar grunnverðið lækkaði, til
dæmis fyrir áhrif niðurgreiðslna
ekki síður en tollkerfisbreytinga.
Nú.hafa komið upp mörg dæmi þar
sem verðhækkanir eru ekki í neinu
samræmi við kerfísbreytinguna.
Prægasta dæmið er fiskurinn. Þar
gerðist það að Verðlagstofnun
heimiiaði 15% verðhækkun á fiski
og tók trúanleg dæmi fiskkaup-
manna um hækkanir á fiskmörkuð-
um. Skuldinni var siðan skellt á
kerfisbreytinguna þrátt fyrir að nið-
urgreiðslur áttu að tryggja að ekki
yrði nema 10% verðhækkun á mest-
öllum neyslufiski. Ef það nú kemur
á daginn að þessi hækkun hafi ver-
ið byggð á fölskum forsendum,
m.a. vegna þess að verðþróun á
fiskmörkuðum hafi verið önnur og
verð þar mun lægra, þá sýnir það
að eftirlits er þörf og því eftirliti
er ábótavant. Það var 8% hækkun
á búvöru 1. des., sem enginn mót-
mælti. Það er að mælast í vísi-
tölunni núna. Þannig má nefna
dæmi um fjölmargar verðhækkanir
sem koma kerfisbreytingunni ekk-
ert við.
Verslanir tilkynni
verðbreytingar
Ríkistjórnin brást við með því að
krefjast þess af verðlagsráði að það
tryggði í reynd að verðbreytingar
gengju í gegn á réttum forsendum.
Þar með að ekki yrði heimiluð
hækkun álagningar þar sem álagn-
ing er bundin og að álagning
lækkaði í krónutölu þar sem álagn-
ingarstofninn lækkar. Þetta virðist
ekki ætla að verða nóg. Núna fara
að birtast fyrstu opinberu verð-
kannanir í samanburði við þá
verðtöku sem fór fram fyrir breyt-
ingar og þegar einhver heildarmynd
er komin af því gæti staðan augljós-
lega orðið sú að það þurfi að grípa
til harðari aðgerða. Þesar aðgerðir
gætu m.a. falið það í sér að verslun-
um verði gert skylt að tilkynna
verðbreytingar  og  rökstyðja.   Þá
ULTRA
GLOSS
Ekkert   venjulegt   bílabón
viLTg^|heldur glerhörð lakkbrynja!
%
VEIST
ÞÚ
MUNINN?
ULTRA QLOSS er eini bón-
gljáinn, fáanlegur á islenskum
bensinsölum, sem þolir þvott
með tjörueyði. Þar með rætist
draumur bónara, um að glans og
glæsilegt Útlit geti enst mánuö-
um saman.
Utsölustaðir:
CSSOJ stöövarnar.
væri hægt að athuga hvert tilvik
fyrir sig og bregðast við því. Hvers
vegna birtir ekki Verðlagsstofn-
un, t.d. víkulega, rétt fyrir
helgarinnkaupin, hvaða stór-
markaðir eru með Iægsta verðið
og hverjir með hæsta? Það mundi
virkja samkeppnina.
Það gæti einnig orðið til að greiða
fyrir þessu að færa söluskattsupp-
gjör frá 25. þessa mánaðar og
næsta mánaðar fram yfir mánaða-
mót til að samræma það uppgjöri
á krítarkortaviðskiptum. Eða að
falla frá viðurlögum í þetta skipti
vegna frestunar á söluskattskilum
fram yfir 2. feb. Ýmsir kaupmenn
hafa vakið athygli á því að þetta
valdi þeim verulegum kostnaði og
kortafyrirtækin og bankakerfið
taka þarna vaxtahagnað til sín sem
hætta er á að kaupmenn velti út í
verðlagið. Hér geta upphæðirnar
numið tugum milljóna.
Ég hef rætt þetta við verðlags-
stjóra og við bíðum átekta með
ákvörðun í þessu efni til að sjá
fyrstu staðfestu verðkannanirnar."
Skattkerfisbreyting
skálkaskjól
Um mistök í framkvæmd þessara
skattbreytinga sagði fjármálaráð-
herra:
„Þegar spurt er hvers vegna
þessar breytingar ganga ekki eftir
eins og þær áttu að gera verður
að taka tillit til þess að þær voru
ekki afgreiddar frá Alþingi fyrr en
6. janúar. Sú staðreynd að ekki
tókst að afgreiða þessi lög fyrir
jól, svo hægt væri að undirbúa og
kynna breytinguna betur, er partur
af skýringunni. En í mörgum tilfell-
um er ljóst að verið er að nota
skattkerfisbreytinguna sem skálka-
skjól fyrir verðbreytingar sem
annaðhvort eru órökstuddar eða
stafa af allt öðrum ástæðum. Ef
tekið er aftur dæmi af fískinum
virðist hafa verið tekið inn í rök-
stuðning fyrir verðhækkun, tíma-
bilið frá 2. til 11. janúar þegar verð
er í hámarki vegna fiskskorts.
Ég og viðskiptaráðherra vorum
gagnrýndir fyrir að segja frá því
opinberlega að óráðlegt væri að
lækka söluskattsálagninguna úr
25% í 22% vegna þess að slík breyt-
ing myndi trúlega ekki skila sér til
almennings. Ýmsir hafa 'haft uppi
stór orð um það að þarna væri ver-
ið að vekja upp grunsemdir í garð
heillar stéttar Ef þessi mál komast
ekki í eðlilegt horf á næstunni sýn-
ist mér að verið sé í raun og veru
að staðfesta þessar grunsemdir."
Pyrra eftirlit
óframkvæmanlegt
Um harða gagnrýni margra á
söluskattinn sjálfan, sérstaklega á
matvælin, sagði fjármálaráðherra:
„Rökin fyrir því að þessi matar-
skattur sé svona ósanngjarn eru
m.a. þau að engin skattsvik hafi
verið f smásöluverslun að því er
varðar matarviðskipti vegna þess
að það var enginn skattur á mat-
væli. Þessir menn ættu að fletta
upp í skattsvikaskýrslunni og ræða
við þá sem áttu að annast fram:
kvæmd og innheimtu söluskatts. í
venjulegri verslun var varningur
uppi f hillum sem ýmist bar engan
skatt, 10% skatt eða 25% skatt.
Þetta var gert upp samkvæmt áætl-
unaraðferðum miðað við innkaup
verslana. Þær áætlanir buðu upp á
hverskonar viljandi eða óviljandi
ónákvæmni. Þetta fól f sér þrenns
konar áætlunaraðferðir með 7 að-
ferðum að uppgjöri og raunverulegt
eftirlit var óframkvæmanlegt.
' í öðru lagi má spyrja hverjum
það væri í hag að matvæli séu und-
anþegin söluskatti. Ef gengið er út
frá þvf sem gefnu að matarinnkaup
fari eftir efhahag, þá halda menn
sig betur í mat og drykk með rýmri
efnum. Og undanþágan frá sölu-
skatti var þá ekki hvað sfst þeim f
hag. Auðvitað er sitthvað til í því
að hlutfallslega séu matarútgjöld
láglaunafjölskyldu meiri en annara
þótt það sé ekki einhlítt. En það
sem hér er verið að gera er að fella
niður undanþágur til þess að skapa
forsendur fyrir virku skatteftirliti
og bættum skattskilum. Sá tekju-
auki sem það skilar er allur greiddur
út fyrst og fremst til þess að bæta
hag fjölskyldna sem tilheyra lágum
tekjuhópum eða fjölskyldum með
mikla framfærslubyrði. Þetta hefur
verið vanrækt í umræðunni og
menn gera sér enga grein fyrir því
hve þessi útborgun á barnabótum
og barnabótaauka er mikil, né held-
ur taka menn tillit til þess hve
skattfrelsismörkin eru há i stað-
greiðsluskattinum.
Skattfrelsismörk hjóna með 2
börn, að teknu tilliti til persónu-
afsláttar og barnabóta eru t.d.
103 þús. á mán. eða tæplega 1,2
milljónir á ári. Barnabætur og
barnabótaauki tíl einstæðs for-
eldrís með 2 börn, þ.e. annað
undir 7 ára, nema 210 þús. á
árí. Barnabætur og barnabóta-
auki eru greidd út ársfjórðungs-
lega. Menn berí þetta saman við
áætlaða hækkun á útgjöldum 4ra
manna fjölskyldu vegna matar-
kaupa upp á 1800 kr. á mán. eða
20 þús. á árí. Það er ljóst að fjöl-
skyldur með verulega fram-
færslubyrði vegna barna fara
ekki illa út úr þessarí brey tingu.
Ég ætla ekki að fullyrða að ekki
fyrirfinnist hópar sem hugsanlega
hafi ekki bætt hag sinn á breyting-
unni. Þar er fyrst og fremst um
að ræða tekjulága einstaklinga eða
fjolskyldur sem ekki hafa börn á
framfæri. Það er talsvert um hjón
og einstaklinga sem hafa lágar tekj-
ur en búa þó sem betur fer í eigin
húsnæði og hafa létta framfærslu-
byrði vegna matvæla. Ég er ekki
að segja að þetta kerfi sé alfullkom-
ið til tekjujöfnunar. Ég fullyrði
hinsvegar að þessi leið hefur miklu
meiri tekjujafhandi áhrif en umræð-
an um svokallaðan matarskatt
hefur nokkurntímann beint athygl-
inni að.
Afnám matarskatts
yrðitiltjóns
Eg hef nokkrum sinnum nefnt nið-
urstöðuna úr þeirri einu könnun
sem.mér vitanlega hefur farið fram
á málinu í heild. Svíar hafa, eins
og aðrar Norðurlandaþjóðir, undan-
þágulausan virðisaukaskatt í einu
þrepi. í Svíþjóð er skatturinn 23,5%.
Þar hafði þvf verið haldið fram að
undanþága frá virðisaukaskatti
væri ráðstöfun sem gæti komið lág-
tekjufólki til góða. Um þetta gáfu
þeir út mjög ýtarlega rannsókn sem
hét: Eigum við að afnema matar-
skattinn. Niðurstöðurnar eru mjög
ótvfræðar. Þeir segja að lækkaður
virðisaukaskattur, sem kæmi í
stað niðurgreiðslna á matvælum,
myndi hafa f fðr með sér breytta
skiptingu á ráðstöfunartekjum,
barnmörgum fjölskyldum og lág-
launafjðlskyldum tíl tjóns.
Þeir leggja áherslu á að ef þess-
um þörfum yrði sinnt með götum
í kerfínu, leiði það til svo stórkost-
legra vandkvæða við framkvæmd
og innheimtu, möguleika á undan-
drætti og tekjurýrnunar, að þeir
gætu ekki staðið við þessar tekju-
jafnandi aðgerðir.
Auk þess hefðu þeir þá þurft að
hækka álagningu í virðissauka-
skatti á aðrar vörur yfír 30%.
Auðvitað kann að vera munur á
sænska kerfinu og því kerfi sem
við höfum smíðað okkur núna. á
fyrsta stigi, en mér þykir sennilegt
að niðurstöðurnar yrðu mjög svip-
aðar ef þetta yrði gert upp hér. Það-
er að vísu margt ólíkt, m.a. er skatt-
byrði einstaklinga hér miklum mun
lægri en í Svíþjóð. Þeir eru hæstir
allra OECD þjóða með 52% af þjóð-
artekjum sem tekið er í sköttum
til opinbera geirans, meðan ís-
land er í 15. sæti af þessum 17
þjóðum með 29%."
Aðstæður óvenju-
lega snúnar
Um verðlagsþróun framundan og
möguleika á kjarasamningum sem
tryggðu hjöðnun verðbólgu sagði
Jón Baldvin:
„Ég er sannfærður um það, að
takist samstaða á vinnumarkaðnum
um að fara skynsamlega leið í
kjarasamningunum og stjórnvöld
standa við sinn hlut, þá getum við
undið ofan af þessu þensluástandi
og náð árangri með hjöðnun verð-
bólgu þegar líða tekur á þetta ár.
En núna, í þessum tímapunkti, eru
aðstæður óvenjulega snúnar. Þetta
er að verða eins og röksemdafærsl-
an um hvort er á undan, hænan
eða eggið, í þessum hring hver eigi
að hafa frumkvæðið. Eftirspurnar-
þenslan að undanförnu hefur verið
hóflaus og það endurspeglast í
tölum sem ekki verða véfengdar
um allt að 40% kaupmáttaraukn-
ingu að meðaltali á 2 árum. Það
þýðir að kaupmáttarstigið er mjög
hátt og sýnir að kostnaðarhækkan-
ir hér innanlands hafa orðið mun
meiri en í nokkrum samkeppnis-
löndum. Það þýðir einnig að
launakostnaður hefur farið mjög
vaxandi og hefur hækkað meira en
annarsstaðar. Afleiðingarnar sjáum
við í viðskiptahallanum því veruleg-
ur hluti hans endurspeglar aðeins
neyslu.
Ríkisstjórnin hefur óneitanlega
tekið á ýmsum þattum til að stöðva
þetta neysluæði. Hún hefur gert
hreint fyrir sfnum dyrum þótt áhrif-
in komi ekki öll strax fram. Hefðum
við sætt okkur við fjárlagahalla upp
á 8 milljarða eins og stefndi í, þýddi
það að hér væri stjórnlaus óðaverð-
bólga því þessir peningar hefðu
annaðhvort verið búnir til í Seðla-
banka eða fengnir með stórfelldum
erlendum lánum og verkað sem olía
á eldinn.
Á hinn bóginn hefur verið gífur-
legt fjárfestingaræði og forsendur
fyrir áframhaldi þess eru löngu
brostnar. Við stöndum frammi fyrir
þeim forsendum fískveiðistefnu að
við munum hafa minni tekjum úr
að spila, og við höfum spennt bog-
ann svo hátt að útflutningsgrein-
arnar eru komnar í vandræði. Þar
breytir ekki hvort þar á meiri sök,
lækkun dollars eða hóflausar fjár-
festingar svo menn standa frammi
fyrir tilfínnanlegum fjármagns-
kostnaði.
Sameiginlegar ákvarð-
anir nauðsynlegar
Við þessar kringumstæður þýðir
ekki að tala um einhverja meðaltals-
kaupmáttarsprengingu. Kaupmátt-
urinn er meiri en þjóðartekjurnar
rísa undir. Og það þarf að bæta
starfskjör útflutningsgreinanna, þó
sérstaklega fiskvinnslunnar, og
leiðrétta kjör fiskverkafólksins og
nokkurra annara hópa sem voru
hlunnfamir í launaskriði undan-
genginna missera. Þess vegna
höfum við sagt að það sé þýðingar-
laust fyrir ríkisstjórnina að rjúfa
vítahringinn með því að grípa til
efnahagsráðstafana, meðan ekki
er vitað hvað geríst i kjarasamn-
ingum. Það verður að taka
þessar ákvarðanir sameiginlega
um hvað hægt sé að standa und-
ir mikilli leiðréttingu til hinna
lægstlaunuðu og hvað þurfi þá
að gera til þess að lagfæra stárfs-
kjör sérstaklega fiskiðnaðarins
þannig að þessar ákvarðanir sam-
ræmist verðlagsmarkmiðum svo
búið verði að ná verðbólgu verulega
niður þegar líða tekur á árið.
Leiðin til þess er að mínu mati
að tryggja fiskvinnslufólkinu leið-
réttingar á kjörun. Það þýðir
kostnaðarauka fyrir fískvinnsluna.
Ríkisstjórnin getur þá til dæmis
greitt fyrir því með endurgreiðslu
á uppsöfhuðum söluskattí, sem er
raunar á lokastigi, framlengingu á
skuldabreytingum hjá fískvinnsl-
unni svo eitthvað sé nefnd. En
ríkÍMHíjórnin byrjar ekki á þessu
nema hafa fyrir þvi vissu að þess-
ar ráðstafanir leiði ekki til
kaupgjaldssprengingar yfir alla
línuna."
Enginn kostur að auka
meðalkaupmáttinn
Spurningu um hvort Iaunþegar
muni sætta sig almennt við að að-
eins verði samið um launahækkanir
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64