Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 19. APRÍL 1988
23
Rækja orðin næst verðmæt-
asti sjávaraf li Islendinga
eftir Lárus Jónsson
Rækjuafli varð um 37.700 tonn
á síðastliðnu ári, skv. bráðabirgða-
tölum Fiskifélags íslands og hefur
aldrei verið meiri. Verðmæti þessa
rækjuafla upp úr sjó er áætlað 2.930
millj. kr. eða 11,9% af verðmæti
heildarafla landsmanna. Rækja er
því orðin verðmætasta fisktegundin,
ef frá er skilinn þorskur, verðmæt-
ari en loðna eða karfi svo dæmi séu
tekin. (Mynd nr. 1). Til saman-
burðar var rækjuaflinn einungis um
10.000 tonn 1980.
Veiðar og vinnsla rækju hefur
aukist ótrúlega hratt á undanförn-
um árum. Árið 1982 var hlutdeild
frystrar rækju einungis um 2% af
verðmæti sjávarvöruframleiðslunn-
ar. Nú er fryst rækja orðin þriðja
mesta framleiðslugrein sjávarvöru,
næst á eftir botnfiskfrystingu og
söltun. Hlutdeild hennar nam ínilli
9 og 11% í framleiðslu sjávarafurða
1986 og 1987 eða 3.600 til 3.800
milh'. króna. (Sjá mynd nr. 2 og nr.
Ástæðan fyrir þessari byltingu í
veiðum og vinnslu rækju er auðvitað
fyrst og fremst sú, að settar voru
reglur um veiðikvóta á botnfiskteg-
undir og því var sóknin aukin í út-
hafsrækjuna, enda höfðu fundist
góð rækjumið á djúpslóð á áratugn-
um 1970-80.
Kaldsjávarrækja 15% af
heimsframleiðslunni
Grænlendingar hafa aukið mjög
veiðar og vinnslu rækju & svipuðum
tíma og við íslendingar. Þeir veiddu
um 10 þúsund tonn árið 1975 en
veiða nú 12 árum síðar a.m.k. sex-
falt meira magn. Menn velta því
fyrir sér, hvort þetta aukna framboð
hafi áhrif á verð þessarar afurðar,
sem hefur sveiflast mjög tii að und-
anförnu. í því sambandi þarf að
hafa í huga, að heimsmarkaðurinn
fyrir rækjuafurðir er mjög flókið
fyrirbrigði og-er umfangsmesti fisk-
markaður í heimi, eða um 20% af
allri milliríkjaverslun með fisk. Af
þeim tæplega 2,2 millj. tonna af
rækju, sem var veidd eða ræktuð í
heiminum árið 1987, voru einungis
15% kaldsjávarrækja, eins og veiðist
hér við ísland og í Norðurhöfum.
Engu að síður er aukið framboð
en kaldsjávarrækja, nær a.m.k. af
og til aukinni markaðshlutdeild, ef
verð hækkar um of á kaldsjávar-
rækjunni. Engu að síður virðist
framboð og eftirspurn kaldsjávar-
rækju vera í sæmilegu jafnvægi á
markaðinum um þessar mundir.
Mikilvægustu markaðir
og verðþróun
Mikilvægustu markaðssvæði fyrir
útflytjendur rækju í heiminum eru
Japan, Bandaríkin og Evrópa.
Neysla rækju á þessum markaðs-
svæðum kemur fram í töflu nr. 1.
Þar er einnig sýnd skipting rækju-
neyslu milli kaldsjávarræktaðrar og
hlýsjávarrælqu.
„Ástæðan fyrir þessari
byltíngu í veiðum og
vinnslu rækju er auðvit-
að fyrst og fremst sú,
að settar voru regflur
um veiðikvóta á botn-
fisktegnndir og þvi var
sóknin aukin í úthaf s-
rækjuna, enda höfðu
fundist g-óð rækjumið á
djúpslóð á áratugnum
1970-80."
Lárus Jónsson
12
10 +
X6 +
4 +
2 +
Vepdmati framleiðslu frystrar nkju í %
af sjávarvöruframleiaslu í heild.
1980
1981
1982
1983
1964
1985
1966
1967
Ríkjuafli í tonnum frá 1968 til 1987
1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1976 1979 1980 1961 1962 1963 1984 1985 1966 1967
Tafla 1.
Rækjuneysla á mikilvægnstu markaðssvæðum heúns
kg/á mann/    Kaldsjávar-     Ræktuð      Hlýsjávar-
á ári              rækja:           rækja           rækja
Japan                             2                     8%               12%               80%
Bandaríkin                     1                    10%               20%               70%
Evrópa                          Vz                  50%                 1%               49%
kaldsjávarrækju áhyggjuefni vegna
þess að mikilvægustu markaðirnir,
sem vilja kaupa íslenska rækju á
miklu hærra verði en rækju úr hlýj-
um sjó, eru jafnframt helstu mark-
aðir Grænlendinga. Norðmanna,
Ðana, Færeyinga og Kanadamanna.
Nú síðustu tvö árin hefur dregið
mjög úr veiðum Norðmanna og Sov-
étmanna í Barentshafi og það hefur
valdið því, að framboð af þessari
gæðarækju hefur minnkað síðastlið-
in tvö ár, þrátt fyrir aukið framboð
frá okkur íslendingum og Græn-
lendingum. Veiðar framangreindra
þjóða í heild hafa minnkað úr
219.000 tonnum 1985 í um það bil
160 þúsund tonn 1987, skv. áætlun
Matvæla- og landbúnaðarstofnunar
SÞ (FAO). A hinn bóginn hafa veið-
ar Kanadamanna og Bandaríkja-
manna á kaldsjávarrækju aukist á
sama tíma um nálægt 30 þúsund
tonn, skv. sömu heimild'. Hlýsjávar-
rækja, sem er yfirleitt boðin á tvi-
svar til þrisvar sinnum lægra verði
H Rikja 11.9%	
11	íorskur 44.5%
?	Ýsa 5.7%
n	Ufsi 5.4%
m	Karfi B.2%
? Grálúða 6.1X	
¦	Lodna 8.6%
i	Annaí 9.5%
Verðmæti sjávarafla 1987. - Skipting.
Rækjuafli nsstvenjmstasta fisktebundin
(Byggt á brádabirgdatölum FI.)
Á þessari töflu sést, að markaðs-
hlutdeild kaldsjávarrækjunnar, sem
selst oft á þrisvar sinnum hærra
verði en hlýsjávarrækja, er lang-
mest í Evrópu. Þar er mesti mark-
aðurinn fyrir íslenska rækju, eink-
um i Bretlandi og Norður-Evrópu.
í Bandaríkjunum hefur dregið úr
innflutningi kaldsjávarrækju und-
anfarin ár að líkindum vegna auk-
inna veiða Bandaríkjamanna sjálfra
og vaxandi neyslu ræktaðrar og
hlýsjávarrækju. Verð er þar óhag-
stæðara en í Evrópu og af þessum
sökum hefur lítið verið selt undan-
farið af íslenskri rækju á Banda-
ríkjamarkaði.
Mikil daukning hefur verið á út-
flutningi óskelflettrar rækju síðustu
ár og hefur sú afurð selst mest til
Japans og fengist tiitölulega hag-
stætt verð fyrir stærstu flokkana.
Rækjuverð hefur sveiflast gtfur-
lega undanfarin ár í Evrópu. A ár-
inu 1986 hækkaði verð i ísl. krónum
frá ársbyrjun og þar til það náði
hámarki um 66%, en lækkaði sfðan
í stórum dráttum og er nú um 40%
lægra en þegar það var hæst á
árinu 1986. Verðið virðist nú stöð-
ugt en er ívið lægra en meðalverð
síðustu þriggja ára.
Nýjungar í veiði og meðferð
af la um borð í skipum
Mikil breyting hefur átt sér stað
á sókn í rækju á þessum bylting-
artíma. Skipum hefur fjölgað. Árið
1983 stunduðu 83 bátar og skip
úthafsrækjuveiðar en í fyrra voru
þau orðin 211. Skip, sem stunda
rækjuveiðar, hafa sífellt orðið
stærri og fullkomnari, þannig að
miklu fleiri hafa nú frystitæki um
borð. Mörg þessara skipa flokka
stærstu rækjuna úr og blokkfrysta
um borð til útflutnings beint á
markað erlendis, mest á Japans-
markað. Þannig var óskelflett
rækja, sem flutt var út, um 4.500
tonn á sfðastliðnu ári, en fyrir
nokkrum árum var þetta nánast
óþekkt fyrirbrigði.
Um síðustu áramót var sem
kunnugt er tekinn upp kvóti á út-
hafsrækjuveiðar. Ákveðið var að
takmarka veiðarnar við 36.000
tonna afla (aflinn var 33.800 tonn
1987) en jafnframt að veita stærri
skipum (loðnuskipum) meiri hlut-
deild f veiðunum en áður. Þetta
gæti enn aukið á útflutning óskel-
flettrar rækju beint úr fiskiskipun-
um.
Verðjöfnun og afkoma
rækjuvinnslunnar
Þegar framangreindar verð-
sveiflur eru hafðar í huga, hefur,
sem vænta má, Verðjöfhunarsjoður
fiskiðnaðarins komið mjög við sögu
vegna útflutnings á frystri rækju
undanfarin tvö ár. Meginatriði
reglna um þann sjóð er að greiða
skal í hann, ef sðluverð hækkar
umfram meðaltal þriggja til fimm
ára f erlendri mynt. Ur honum eru
á hinn bóginn greiddar verðbætur,
ef verðið lækkar frá slíku viðmiðun-
arverði.
Rækjuframleiðendur hafa und-
anfarin tvö árgreitt gífurlegar fjár-
hæðir í Verðjöfnunarsjóð. Á árinu
1986 urðu þessar greiðslur svo há-
ar, að á einungis fjórum mánuðum
greiddu framleiðendur um 175
millj. króna í sjóðinn. Heildarinn-
eign rækjudeildar í Verðjöfnunar-
sjóði var um síðustu áramót um 450
millj. kr. Afurðaverðið hefur lækkað
stðrlega undanfarin misseri, en inn-
lendar kostnaðarhækkanir dunið
yfir á sama tfma, án þess að til
útgreiðslu hafi komið úr Verðjöfn-
unarsjóði. Afkoman er þvf bágborin
og lítt skiljanlegt að svo sé búið
að nýjum vaxtarsprota í íslenskri
útflutningsframleiðslu á tímum
fastgengisstefnu. Engan þarf því
að undra, þótt lög og reglur um
verðjöfnun þessara afurða séu mjög
til umræðu meðal framleiðenda um
þessar mundir og þeir krefjist þess
að þessar reglur verði afnumdar.
Mikilvæg atvinnugrein, sem
treysta þarf og efla
Það gefur augaleið, að hjá ungri
atvinnugrein, sem framleiðir út-
flutningsvöru fyrir' um 4.000 millj.
króna, er mikið verk að vinna til
hagsbóta fyrir greinina og þjóðar-
búið í heild. Stærstu verkefnin eru
vöruvöndun, vöruþróun, bætt gæði
og hráefnishýting, auk baráttu fyr-
ir eðlilegum rekstrarskilyrðum.
Þessi verkefni hvíla auðvitað aðal-
lega á sjómönnum, útgerðarmönn-
um og framleiðendum sjálfum, en
ótvfrætt er, að samtök rækjufram-
leiðenda geta haft gífurleg áhrif til
hagsbóta fyrir framleiðslugreinina
og jafnframt þjóðarheildina, ef sam-
staða er næg til þess að leysa sam-
eiginleg verkefni með samtaka-
mætti.
Höfundur er viðskiptafræðingur.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76