Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						60
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 19. APRÍL 1988
Um húsnæðismál
* t
Onnur grein
eftirJúlíus Sólnes
í fyrri grein um húsnæðismál var
fjallað um ýmsar hugmyndir okkar
þingmanna Borgaraflokksins í hús-
næðismálum og sagt frá tillögum
okkar um nýtt húsnæðislánakerfi,
sem við höfum lagt fram á Alþingi.
í nóvember sl. lögðu þingmenn
Borgaraflokksins í efri deild, þeir
Júlíus Sólnes og Guðmundur
Ágústsson, fram frumvarp til laga
um sjálfstæðar húsnæðislánastofn-
anir eða húsbanka. Þeim er aðallega
ætlað að veita lán til þeirra hús-
byggjenda og íbúðarkaupenda, sem
standa traustum fótum í kerfinu,
þ.e. eiga skuldlitlar íbúðir fyrir.
Þessir aðilar þurfa að sjájfsögðu
að eiga aðgang að hagstæðum
langtímaveðlánum, en geta greitt
markaðsvexti. Eins og kom fram í
fyrri greininni er óraunhæft að
ætlast til þéss, að bankakerfið taki
að sér að veita þessum aðilum
langtímaveðlán. Það hefur allt öðru
hlutverki að gegna í íslenzku efna-
hagslífi. Hins vegar gerum við ráð
fyrir, að bankakerfið ásamt lífeyris-
sjóðunum og hagsmunasamtökum
launþega og atvinnurekendans taki
höndum saman um að koma á fót
sérstökum húsnæðislánastofnunum
eða húsbönkum til að leysa þetta
verk.
Um 60% þeirra, sem sækjast eft-
ir lánum vegna íbúðarkaupa eða
bygginga á hinum almenna fast-
eignamarkaði, eru ýmist að stækka
við sig eða minnka við sig eða
breyta til vegna búsetuskipta af
ýmsum orsökum. Þessi hópur þarf
ekki á opinberri aðstoð að halda,
en verður að geta leitað til ein-
hverrar lánastofnunar, sem er
reiðubúin að sinna honum. Hins
vegar ætti ríkisvaldið, þ.e. hús-
næðisstofnun að einbeita sér að því
að hjálpa þeim, sem eru hjálpar
þurfi, í stað þess að burðast með
allan         húsnæðislánamarkaðinn.
Húsnæðisstofnun á eingöngu að
sinna þeim, sem eru að byggja eða
kaupa sína fyrstu íbúð, öryrkjum,
öldruðum, lágtekjufólki, námsfólki
og öðrum, sem þurfa á aðstoð að
halda. Þetta eru um 40% þeirra, sem
eru á fasteignamarkaðinum. Væri
það ólíkt auðveldara verkefni fyrir
húsnæðisstofnun að sinna þessum
hópum eingöngu.
Úm húsbanka
Það form sjálfstæðra húsnæðis-
lánastofnanna, sem við leggjum til
að verði komið á fói, er byggt á
ævagömlum hugmyndum Friðriks
mikla Prússakonungs, sem hann
setti fram í stjórnartíð sinni til að
auðvelda borgarastéttinni að eign-
ast eigið húsnæði. Friðrik mikli
skildi það vel, að þjóð, sem býr við
öryggi í húsnæðismálum, starfar
og vinnur betur. Fyrstu húsnæðis-
lánastofnanirnar komu til sögunnar
í Þýzkalandi um miðbik átjándu
aldar. Danir tóku þessar hugmynd-
ir til sín og gerðu tilraun til þess
að koma upp húsnæðislánastofnun
í Danmörku seint á átjándu öld.
Það var þó ekki fyrr en um miðbik
síðustu aldar, að húsnæðislána-
stofnanir, þar sem lántakendur
mynda með sér félagsskap til að
fara með og ábyrgjast sameiginlega
öll útlán stofnunarinnar og erujafn-
framt félagar í henni. í seinni tíð
hefur þó verið heimilt, að hús-
bankar séu reknir í formi hlutafé-
lags án þessarar samábyrgðar. Er
gert ráð fyrir báðum þessum mögu-
leikum í tillögum okkar.
Húsbankarnir fjármagna útlán
sín með útgáfu sérstakra húsbréfa
(obliogationer), sem þeir hafa
einkarétt til að gefa út og selja á
frjálsum peningamörkuðum. í raun-
inni er um að ræða venjulégt
skuldabréf eða spariskírteini, sem
húsbankinn býður til sölu í sam-
keppni á fjármagnsmarkaðnum. Ef
húsbréfin eru fullkomlega traust
og áreiðanleg í líkingu við verð-
tryggð spariskfrteini ríkisins ætti
ekki að vera vandkvæði á því að
selja þau á hagstæðu verði fyrir
stofnunina, þannig að nægt fjár-
magn verði til útlána hverju sinni.
Þar sem útlán húsbankans byggja
algerlega á sölu húsnæðisbréfanna,
verður að vera jöfnuður milli útgáfu
og sölu húsbréfa og útlána. Fyrir
hvert nýtt útlán þarf að gefa út og
selja húsbréf. Oftast er þetta gert
á þann veg, að röð húsnæðisbréfa
er sett á markað með reglulegu
millibili (blokemission) og lánsum-
sóknir afgreiddar í takt við útgáfu
bréfanna.   Þó  er jafnalgengt  hjá
dönsku húsbönkunum, að húsbréfin
séu seid frá degi til dags og lánsum-
sóknir afgreiddar á sama hátt. Bið-
raðir eftir húsnæðislánum er óþekkt
t fyrirbrigði í Danmörku. Lánsum-
sókn er oft afgreidd og lánið
veitt inann viku frá þvi að hún
barst.
Dönsku húsbréfin njóta mikils
trausts meðal almennings. Algengt
er að gefa börnum húsbréf í
skírnar- og fermingargjafir. Það
eru þó fyrst og fremst bankar og
tryggingarfélög, sem geyma
lausafé sitt í húsbréfum. Húsbréfín
eru auglýst til sölu í öllum bönkum
og peningastofnunum. Gengi
þeirra, þ.e. söluverð og raunvextir,
er skráð á viðskiptasíðum dagblað-
anna á hverjum degi. Ef óheppileg
þróun söluverðs húsbréfa er fyrir-
sjáanleg kemur danski seðlabank-
inn yfírleitt til aðstoðar og kaupir
húsbréf í miklu magni.
I seinni tíð hefur bankakerfið í
Evrópu í æ ríkara mæli farið inn á
bein tölvuviðskipti. Þetta hefur gert
nauðsynlegt að skilgreina og heim-
ila svokölluð rafeindabréf (elektron-
iske obligationer). Rafeindahúsbréf
eru aðeins til í tölvukerfi verðbréfa-
miðstöðvarinnar, stórbankanna,
tryggingarfélaga og verðbréfasala
svo dæmi séu nefnd. Þau ganga
kaupum og sölum á venjulegan
hátt, en eru aldrei skráð á pappír.
Hlutlaus verðbréfámiðstöð fylgist
með öllum slíkum tilfærslum og
skráir þær. Þannig er hægt að selja
eða kaupa mikið magn af húsbréf-
um á svipstundu.
Þegar falast er eftir húsnæði sér
fasteignasalinn venjulegast um
lánsumsóknina fyrir kaupandann.
Flestar fasteignasölur hafa samn-
inga um beina tengingu við tölvu-
kerfi húsnæðislánastofnananna.
Þegar lánið er tilbúið, að viku eða
hálfum mánuði liðnum, skrifar lán-
takandinn undir veðskuldabréf fyrir
öllu láninu handa stofnuninni.
Stofnunin útvegar sjálf fjármagn
til lánveitingarinnar með sölu hús-
bréfa, sem í sjálfu sér kemur lántak-
andanum ekkert við. Áður var þó
algengara, að lántakandinn yrði
sjálfur að selja húsbréfín, sem
stofnunin afhenti honum við mót-
tökú veðskuldabréfsins. Þannig er
stofnunin óháð utanaðkomandi fjár-
magni, sem þyrfti að leggja til
hennar á beinan hátt.
Július Sólnes
„ Á meðan íslenzka hús-
næðislánakerfið er
komið í þrot og óaf -
greiddar lánsumsóknir
hrannast upp, gengur
húsnæðislánakerfið ná-
grannaþjóðanna
snurðulaust. Það sem
meira er, að þar er
komin afgangsgeta.
Kerfið hefur umfram-
fjármagn, sem þarf að
koma einhvers staðar
fyrir."
Lánskjör
í tillögum Borgaraflokksins er
gert ráð fyrir, að tilraun verði gerð
til þess að brjótast út úr myrkviðum
lánskjaravísitölunnar. Lánskjara-
vísitalan hefur haft óbæriiegar af-
leiðingar fyrir allt efnahagslíf
landsmanna. Hún hefur komið fleiri
manns á vonarvöl og lagt mörg
atvinnufyrirtæki í rúst. Misgengis-
hópurinn, sem varð að þola stór-
hækkun lánskjaravísitölu umfram
kaupgjaldsvísitölu á árunum
1983-'84 hefur enn ekki fengið leið-
réttingu sinna mála hvað hús-
næðislánin áhrærir. Lánskjaravísi-
talan virkar með þeim hætti, að
óeðlilegir þættir svo sem hækkun
matvöru virka á hana. Ef kaffi
hækkar í Brazilíu hækka skuldir
íbúðareigenda. Ef framfærslusvísi-
talan hækkar um 2 stig hækka
skuldir landsmanna við húsnæðis-
lánakerfíð um einn milljarð króna.
A þeim átta árum, sem eru liðin
síðan lánskjaravísitalan var tekin í
notkun, hefur hún rúmlega nítján-
faldazt. Byggingarvísitalan hefur
rúmlega sautjánfaldazt. Á sama
tíma hefur verðgildi Bandaríkjadoll-
ars ellefufaldazt og dönsku krón-
unnar tífaldazt. Maður, sem hefur
fengið að taka danskt húsnæðislán
í júní 1979, skuldaði nú miklu
minna en sá, sem hefði tekið jafn-
hátt íslenzt húsnæðislán með sömu
afborgunarskilmálum.
I töflu 1 er sýnd þróun láns-
kjaravísitölu, byggingarvísitölu,
kaupgjaldsvísitölu og launavísitölu
tímabilið 1979 til marz 1988, en
lánskjaravísitalan var fyrst skráð í
júní 1979. Tölurnar eru júnítölur
hvers árs.
Sjá töflu á næstu síðú.
Kaupgjaldsvísitalan sýnir mjög
vel hverrtig launafólki hefur reitt
af í verðbólgubálinu, þar sem láns-
kjörin eru stillt eftir verðbólgunni,
en launin ekki. Enda urðu menn*
sammála um að taka hana úr sam*
bandi í ágúst 1986. Þróun launavísi-
tölunnar, en mjög er umdeild hvort
hún sýnir rétta mynd af afkomu
launafólks, er ekki mikið hagstæð-
ara. Hún sýnir, að launafólk getur
vart búizt við því að verða ofan á
í baráttunni við lánskjaravísitöluna.
Ekkert bendir til þess, að kaupgjald
á íslandi muni nokkru sinni geta
haldið í við lánskjaravísitöluha. Það
gekk ekki í mesta góðæri, sem
landsmenn hafa búið við. Varla
gengur það betur þegar aftur
harðnar í ári. Ef nauðsynlegt reyn-
ist að verðtryggja húsnæðislán virð-
ist skynsamlegra að binda þau við
byggingarvísitöluna, sem sam-
kvæmt töflu 1 sýnir betri aðlögun
að launavísitölu.
I tillögum Borgaraflokksins er
því einungis gert ráð fyrir, að heim-
ilt sé að verðtryggja lán, en jafn-
framt bent á aðra valkosti. Ná-
grannaþjóðirnar hafa ekki nema að
litlu leyti farið inn á þá braut að
verðtryggja lán. Eru þau þá tengd
við byggingarvísitölu eða kaup-
gjaldsvísitölu. Yfírleitt er fólk ráðið
frá því að taka slík lán og fremur
hvatt til að taka venjulega skulda-
bréfalán með afföllum. Vísitölu-
bundin lán eru talin koma helzt til
greina, þar sem hægt er að tengja
rekstur fasteignar við sömu vísitölu.
Þannig má hugsa sér að nota visi-
tölubundin lán til byggingar leigu-
íbúðar, þar sem húsaleigan fylgir
sömu vísitölu.
Opið bréf til fjár-
málaráðuneytisins
Hreinsið til í eigin húsi
eftírHrannar
Jónsson
kvæma til að draga úr rekstrar-
kostnaði fjármálaráðuneytisins.
Á síðum dagblaðanna síðustu
vikur hefur mátt sjá auglýsingar
frá fjármálaráðuneytinu þar sem
fólk er beðið um tillögur um hvern-
ig megi spara í ríkisrekstrinum.
Ég veit ekki hvort þessar auglýs-
ingar eiga að sýna fram á aukna
ábyrgð hjá ykkur sem ráðstáfa fé
skattborgara eða hvort þarna séu
á ferðinni merki um stóraukna
kímnigáfu ykkar, því varla haldið
þið að fólk sé það vitlaust að taka
þetta alvarlega — ég og félagar
mínir í Flokki mannsins höldum
ekki.
Byrjið að hreinsa til
í eigin húsi
Ykkur væri nær áð byrja á því
að hreinsa til í eigin húsi áður en
þið biðjið um tillögur um hvernig
væri best að flikka uppá nágrennið.
Með þessu er átt við að fullt af ein-
földum aðgerðum er hægt að fram-
Hættið að moka peningum
í auglýsingar
I fyrsta lagi væri heillaráð að
hætta að nota sjóði þjóðarinnar í
heilsíðuauglýsingar. Það liggur við
að fjármálaráðuneytið sé farið að
auglýsa meira en Coca Cola, og þá
er mikið sagt. Hætt er við að hin
ráðuneytin fari að taka þennan ósið
upp eftir ykkur. Hinn Alþýðuflokks-
ráðherrann, þessi í viðskiptaráðu-
neytinu, er þegar byrjaður. Ef önn-
ur ráðuneyti fylgja í kjölfarið verða
öll blöð uppfuíl af auglýsingum frá
ríkinu og held ég að þá fari lítið
fyrir sparnaðinum, auk þess sem
þetta þýðir að annaðhvort verða öll
blöð full af auglýsingum frá ríkinu
eða þau stækka um helming. Ekki
vitum við heldur til þess að kjósend-
ur hafi gefið ykkur umboð til þess
að halda uppi einhverri auglýsinga-
stofu milli kosninga.
Og ef þetta eru ekki nægar
ástæður þá má benda á það að ríkis-
styrkur til pólitískra málgagna er
nógu mikill, þó ekki komi til marg-
ar heilsíðuauglýsingar upp á hvern
dag.
Hættið að nota opinber
tæki til einkaerinda .
•I öðru lagi myndi fjármálaráðu-
neytið sýna gott fordæmi ef sjálfur
fjármálaráðherra hætti að nota
þyrlu landhelgisgæslunnar í einka-
erindum.
Burt með bruðlið
í þriðja lagi gæti ríkissjóður gef-
ið fordæmi með því að draga úr
ýmiss konar bruðli, s.s. dýrum utan-
landsferðum, óþarfa veisluhöldum
og með því að selja nokkrar bifreið-
ir, þ.á. m. ráðherrabifreið fjármála-
ráðuneytisins. Það er til fullt af
ódýrum en nægilega góðum bifreið-
um. Hvar er annars bragginn góði?
Því ekki bara að kaupa nokkur
stykki braggabifreiðar.
10% niðurskurður í öllum
ráðuneytum
I síðustu Alþingiskosningum
lögðum við húmanistar fram ná-
kvæma kostnaðaráætlun þar sem
„Hættið að fjármagna
ríkisreksturinn með
útgáfu skuldabréfa því
sala á þeim stóreykur '
fjármagnskostnað í
landinu og ýtir undir
bruðl ríkisins."
fjallað var um sparnað í ríkis-
rekstri. í henni var m.a. talað um
10% niðurskurð á hverju ráðuneyti
fyrir sig. Rekstur ríkisins er eins
og rekstur á hverju öðru fyrirtæki
og það þætti lélegt fyrirtæki sem
gæti ekki skorið niður 10% af kostn-
aði. Þetta væri hægt með því að
fara eftir okkar tillögu sem er að
skera niður yfírbyggingu. Svo fátt
eitt sé nefnt: Að fækka utanlands-
ferðum opinberra starfsmanna, fá
viðunandi fargjöld hjá íslensku ein-
okunarflugfélögunum, fara ekki út
í óþarfa byggingaframkvæmdir,
auka hagkvæmni í rekstri og fjár-
mögnun, skera niður óþarfa veislu-
höld og hreint og beint banna
vínveitingar í opinberum veislum
(vínveitingar eru mjög kostnaðar-
samar fyrir utan að þær eru ekki
mjög gott fordæmi þar sem ríkið á
að berjast á móti víndrykkju ein-
faldlega af heilbrigðisástæðum og
heilbrigðisgeirinn er einn stærsti
kostnaðarliðurinn).
Er einhver alvara í þessu?
Allt þetta er lítill vandi að fram-
kvæma ef viljinn er fyrir hendi. En
við búumst ekki við því að ykkur
sé mikil alvara með þessum auglýs-
ingum því tilkostnaður fjármála-
ráðuneytisins hefur stóraukist í tíð
núverandi ríkisstjórnar þrátt fyrir
falleg orð og tal um braggabíla.
En ef ykkur skyldi þrátt fyrir
allt vera einhver alvara og stóru
orðin eru ekki bara hræsni þá höf-
um við nokkrar tillögur í viðbót.
Leggið niður staðgreiðslukerfí
skatta sem hefur stóraukið útgjöld
fjármálaráðuneytisins með öllu því
apparati og auglýsingum sem eru
í kringum það. Afnemið tekjuskatt-
inn algjörlega og þar með stóran
hluta af þeim kostnaði sem fjár-
málaráðuneytið stendur undir.
Ríkið hefur miklu meiri tekjur af
óbeinum sköttum. Skattleggið
bankana, tryggingafélögin og versl-
unar- og skrifstofuhúsnæði.
Burt með fjárlaghalla
Hættið að fjármagna ríkisrekst-
urinn með útgáfu skuldabréfa því
sala á þeim stóreykur fjármagns-
kostna^ í landinu og ýtir undir bruðl
ríkisins. I stað þess er miklu skyn-
samlegra að leggja fjárlög fram án
halla. Það er besta leiðin til að koma
í veg fyrir að menn freistist til að
eyða um efni fram og og seilast í
vasa komandi kynslóða.
Kerfisflokkar
Eins og áður sagði efumst við
um að þið munið framkvæma þess-
ar hugmyndir. Ástæðan er sú að
þið eruð kerfisflokkar og berið ekki
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76