Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						46
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 26. NÓVEMBER 1988
§  NORRÆNTTÆKNIÁR1988
Sljörnuskoðun
— Opið hús
í TILEFNI af Norrænu tækniári 1988 býður Stjörnuskoðunarfé-
lag Seltjarnarness almenniugi til stjörnuskoðunar í Stjörnuskoð-
unarturni Valhúsaskóla, eflir kl. 20, kvöldin 26. nóvember—1.
desember. Þar er stærsti stjörnusjónauki á íslandi, og munu fé-
lagsmenn veita leiðsögn við stjörnuskoðun.
Stjörnuskoðun   er   mjög   háð
veðri. Það verður að sjást til
stjarna og vindur verður að vera
hægur. Einnig er rétt að taka
fram, að húsrými í turninum er
takmarkað. Þess vegna er vænt-
anlegum gestum bent á að hringja
í Stjörnuturn félagsins þessi
kvöld, milli kl. 20 og 21.30, og
fá upplýsingar um hvort þar verði
opið og hægt verði að taka á
móti þeim. Síminn í turninum er
612424.
Frá örófi alda hafa menn velt
vöngíim yfír himinhvolfinu, sól-
inni, tunglinu og stjörnunum.
Hugmyndir um fyrirbæri himins-
ins og alheiminn hafa þróast
smám saman. Þegar aldir liðu sáu
menn sífellt lengra út í geiminn
og kynntust alheiminum æ betur.
Fleiri reikistjörnur fundust.
Fylgitungl þeirra voru uppgötvuð
eitt af öðru. Geimþokur, vetrar-
brautir og stjörnuþyrpingar komu
í ljós. Stjarneðlisfræðin varð til
og menn uppgötvuðu ýmis furðu-
leg fyrirbæri eins og dulstirni, tif-
stjörnur, hvíta dverga, nifteinda-
stjörnur og svarthol.
Á himinhvolfinu er fjölmargt
sem ekki sést með berum augum.
Margt af því má hinsvegar greina
Mynd af tunglinu, tekin gegn-
um sjónauka stjörnuskoðunar-
félagsins.
í sjónauka, og þeim mun betur
sem sjónaukinn er stærri.
Veður ræður miklu um aðstæð-
ur til stjörnuskoðunar, einkum
skýjafar og vindhraði. Allt það
sem lýsir upp himininn er einnig
til tafala, t.d. tunglið, norðurljós
og síðast en ekki síst borgarljósin.
Því er nokkuð misjafnt hve vel
sést til fyrirbæra himinsins. Við
góð skilyrði má skoða gígana á
tunglinu, gaumgæfa yfirborð
reikistjarna og ryna i fjarlægar
vetrarbrautir, geimþokur og
stjörnuþyrpingar.
Stærsti stjörnusjónauki á ís-
landi er í Stjömuskoðunarturni
Valhúsaskóla á Seltjarnarnesi og
er rekinn af félagi sem nefnist
Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnar-
ness. Það er félag áhugamanna
Valhúsaskóli á Seltjarnarnesi. Hálfkúlan ofan á honum er stjörnuskoðunarturninn.
um stjörnuskoðun og stjörnu-
fræði, hið eina á fslandi.
Félagið var stofnað árið 1976,
og eru félagar nú um 110 talsins.
Ollum er heimil innganga í félag-
ið.
Stjörnusjónaukinn í Valhúsa-
skóla er þungamiðja starfseminn-
ar og er félagsmönnum heimill
aðgangur að kíkinum hvenær sem
er. Utanaðkomandi aðilar, svo
sem skólanemendur, geta fengið
að skoða stjörnur í kíkinum undir
leiðsögn félagsmanna.
Félagið heldur fræðslu- og
rabbfund um stjörnufræði og
stjörnuskoðun. Stjórn þess gefur
út fréttabréf, þar sem sögð eru
tíðindi af starfseminni og tíndir
til fróðleiksmolar um málefhi him-
inhvolfsins. í litlu herbergi fyrír
neðan stjörnusjónaukann hafa
stjörnuskoðunarmenn aðstöðu til
að glugga í blöð og þækur, og
þar hanga á veggjum kort af al-
heíminum.
Félagið býður gesti velkomna
í kvöld og næstu kvöld, — ef veð-
ur leyfir!
Tvær tengdar vetrarbrautir, M-51 og NGC-5195, sem eru í litla
ref, skammt frá stóra birni.
LAUFABRAUÐ
í þætti mínum 29. nóvember í fyrra skrifaði ég um laufabrauð. Þar birti
ég smáklausu úr fyrstu matreiðslubók, sem gefin var út á íslandi, en það
er Einfaldt matreiðslu vasaqver eftir Mörtu Maríu Stephensen, en þessi grein
hljóðar svo:
„Laufa-brauð eður kökur af hveiti-deigi vættu í sikur-blandinni góðri mjólk
eður rjóma, útskornar ýmislega, og soðnar í bræddu smjöri, eru svo algeng-
ir, að frá þeim þarf ekki meir að segja."
Eg tók svo mikið upp í
mig að segja að ekki
væri hægt að steikja
laufabrauð í smjöri, en
þar varð mér heldur betur á í
messunni. Frú Elsa E. Guðjónsson
hringdi í mig og sagði mér að
þetta væri rangt hjá mér, hún
hefði ásamt fleiri konum steikt
laufabrauð úr smjöri. Hefur Elsa
tekið saman grein um laufabrauð,
sem birtist { Árbók h'ins íslenska
fornleifafélags árið 1986 og var
útbúið sérprent með þessari grein.
Þar er mikill fróðleikur um laufa-
brauð og mynd af laufabrauði
steiktu í smjöri og væri gaman
að birta allt það sem þar er skrif-
að, en mér er skammtað rúni í
þessum þætti.
Ég gerði tilraun með að steikja
laufabrauð úr smjöri fyrir 5 árum
og mistókst það, en úr því að ég
veit að þetta er hægt, vil ég ekki
gefast upp og um heígina steikti
ég laufabrauð úr smjöri og viti
menn, það tókst. Ég hafði samt
ýmsar tilfæringar við smjörið.
Keypti t.d. ósalt smjör, bræddi
það, lét stirðna aftur, en skar þá
undan því og hellti frá syrjunni.
Bræddi síðan á ný og var dugleg
að veiða froðuna ofan af. Hafði
ekki mjög sterkan hita, en laufa-
brauðið var mjög fallegt, ljóst og
geysilega bragðgott. Eg á ekki
djúpsteikingarpott, en mér datt í
hug að auðvelt væri að steikja
laufabrauð úr smjöri í honum, þar
sem hann er með hitastilli. Ég
velti síðan fyrir mér hvort miklu
dýrara væri að steikja í smjöri en
jurtafeiti, smjörstykkið kostar kr.
187 en jurtafeitisstykkið 120, svo
að munurinn er ekki ýkja mikill.
Oft er erfitt að fletja út laufa-
brauð, einkum ef það er úr hveiti.
Gæta verður þess að degið sé
ekki of þurrt. Deigið þarf líka að
vera heitt, sem það er alltaf í
byrjun þar sem við setjum heita
mjólk út í mjölið.  En
deigið   er   fljótt   að
kólna,    og   erfitt
getur   verið   að
eiga   við   það,
þegar  svo  er
komið.       Ég
skipti deiginu
í   litla   bita.
Set þá síðan
í hreint stykki
ofan í pott með
loki. Sem ég set
síðan  í bakara-
ofninn.            Hef
minnsta straum á
ofninum. Tek síðan
hvern bita úr pottinum jafnóðum
og ég flet út. Sé þetta gert er
auðvelt að fletja deigið út. Við
fletjum síðan deigið út eins þunnt
og við getum.
Notið stóran pott, þegar þið
steikið laufabrauð. Hafið bruna-
teppi við hendina. Munið að aldrei
má skvetta vatni á feitiseld. Hann
á að kæfa. Oft er nóg að setja
hlemminn á pottinn. Hafið hann
alltaf við hendina. Feitin þarf að
vera vel heit, þegar steikt er.
Skerið smábita af deiginu og setj-
ið í feitina. Ef bitinn brúnast mik-
ið, er feitin of heit, ef hann brún-
ast ekkert, er hún of köld. Ekki
er gott að steikja laufabrauð í
djúpsteikingarpotti, þar sem hann
nær ekki nægum hita.
Umsjón: KRISTÍN GESTSDÓTTIR
Teikningar: SIGURÐUR ÞORKELSSON
Og svo að lokum. Látið börn
ekki vera nærri meðan þið steikið
laufabrauðið.
Laufabrauð úr hveiti
1 kg hveiti
IV2 tsk. lyftiduft
1 tsk. salt
7 dl mjólk
3—4   pakkar jurtafeiti,   Palmín,
IV2-2 kg
l.Sjóðið mjólkina.
2.  Blandið saman hveiti, lyfti-
dufti og salti. Setjið mjólkina út í.
3.  Hnoðið deigið þar til það er
gljáandi og sprungulaust.
4.   Skiptið deiginu í litla bita
sem eru hæfilegir fyrir hverja
köku.
5.  Fletjið út, leggið disk ofan
á og skerið í kring með kleinu-
hjóli eða hníf.
6. Leggið kökurnar á stykki og
breiðið yfir þær þar til þær eru
skomar út og síðan aftur þar til
þær eru steiktar.
Athugið: Ef þið viljið steikja
úr smjöri, farið þið eins að og
segir í formála hér á undan, gæti
þess að hafa ekki mjög mikinn
hita.
Laufabrauð með heilhveiti
750 g hveiti
250 g heilhveiti
1  tsk. salt
IV2 tsk. lyftiduft
7V2 dl mjólk
Farið að eins og segir í upp-
skriftinni hér að framan.
Laufabrauð úr rúgmjöli
500 g hveiti
500 g rúgmjöl
2  tsk. lyftiduft
2 msk. sykur
2 tsk. salt
70 g smjörííki
V2 lítri sjóðandi mjólk
V4 lítri sjóðandi vatn
3—4 pk. jurtafeiti, IV2—2 kg
1.  Blandið saman hveiti, rúg-
mjöli, lyftidufti, sykri og salti.
2.   Skerið smjörlíkið smátt og
myljið út i mjölið.
3.  Sjóðið saman mjólk og vatn
og hrærið út í deigið.
4.  Skiptið deiginu í litlá bita,
fletjið hvern bita út þunnt, leggið
síðan disk ofan á og skerið í kring
með kleinuhjóli eða hníf.
5.  Farið að eins og segir í upp-
skriftunum hér að framan.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68