Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						10

MORGUNBLAÐIÐ &UNNUDAG.UR-14.-JÚNL1992.

Aðreyta

arfa

málgarði

Eftir Birgi Ármonnsson

AÐRAR Evrópuþjóðir geta nálgast menningararf sinn

með því að virða fyrir sér fornar hallir og hof, kirkj-

ur, höggmyndir og önnur Iistaverk frá Iiðnum öldum.

Það er hins vegar afar stutt síðan Islendingar fóru

almennt að byggja úr varanlegum byggingarefnum

og skapa myndlist, sem varðveist hefur. Forfeður

okkar reistu sér hins vegar minnismerki með orðum

og tungumálið skipar líklega mikilvægari sess meðal

íslendinga en flestra annarra þjóða. En til þess að

varðveita tunguna þarf stöðugt að vera á verði gagn-

vart málspjöllum og jafnframt að hlúa að nýrækt-

inni. Um þessar mundir er verið að safna stofnfé í

Málræktarsjóð, sem ætlunin er að nota tíl að styrkja

ýmiss konar málræktarstarf í framtíðinni. Hlutverk

þessa sjóðs verður því að rækta málgarðinn og reyta

arfann, sem þar er að finna.

-^.....o-/ jtMBiutt:

^^^^mÉ^

' itfm%a,

f±'I.J,,m,ati txinai- tw SByafcsttí „ ™.

3M6^pflíí

sr>7,tó;™*iít»> f*'™'' Da,r íW««i«8mi

£rf, ISíf.to™*1" «*"    :           ®*t«/»5 :

"S 'a««l5fP<*t>* /S*S«« 8*24 fwmfeig

" wrf'}>««>« *>*•      .   .   .¦,'¦'.

0<«ár C5tis.ur » örtioi t» tmcpi ttt a.tt&tt Cka,

jfar »ru $ri fr*t«   €¦$""' "W jwáw <fa ISo«ctf»

,/«f»ro«Dt»t»it/t«Mf. wtwuw/ (<»;w«(ipM

¦t. ffJ»t«Un»»i txtarM «Wlat> SÚota*,!

twf. wr< tw»»t*r» &i»t*t>• Mu«wmi1

«i,i»eftiNnifi ua,emaon **k. ptaH.|<M«am.

j«íf Jtw(»».l«»»f toti(«/ pitro  itKlotoo,/ b.t»f. »""«>.    ,

15>oJ« 8. ntnn t»«r«*HOet>. 8. p«r»!i» t pjtt.W'****- I

*f tt o«HS»ru«i Cfmpat a.

XXII.  Sapt'tult.

Ot«tH SrttelMBl Stcf.fin&tíl •>«,«',.

llt.|ltaSro(í«l«tt«n(riv(lrl tVliOt oa 6tílíc!t>5.

Mt mo ©ttnwip fííí lss« / of rrtt tftrt írato,

« £, tottittS»t ftst ot enitnrt oitunte nan«/

-,r S-tJ-iip uit, g«t6C«l»^rOt 0 f*pttm/þ* totnto tstó

;if(,orwt«iit»ttííe»>»et>7 v«rwi p««t,ðsttfot „

f>(tff>tcift/ tii fu«p ertinolfi/ t«t tioXumi |«tno.l«riiin1«f,s

$1111 3r«fi9urtijru SJ.rttK'to f. tXttlötiíát ao{f»«/|*>n=»ttt»i.

DaitíD-tW Dwotndrt otiifjttgttjÍJttittAftaff [utiCi,

jt CtSt"*""* /ÍS'SiHtlout i/fi f. »xur« ftm Hit ftujtti

jil» tv» {$. tJomttMi rt »ifi PonjttUI B. ölurw é<i»

tnat / (xirtaf. i'atSJflgufötfiniií. CnatóutítiTioitUfi '

JlD- *Bil« CltltMtnrBí/ t>f«lí JQ. tx t««tM««lti

[«111» f- S)f*S« «"> aSoata/pctVtxtgStttartt^tnia/, w,

^jtraO- «tl» Ctioosijí/ $>tpt»or tj« f. vötattg I

rcftpuíi.

ÍSlir t>t» ©f «ljt f• ?J»Jil« ««» JJOlttí UOI 3tf?fto»<» Bijtlret.: I

'aK itliMcm tXtftopiattatwfíafjtíiffllt/íJltilti fatet.l

S). ^íixtitioí Z«tgi««»»|ijtatfjtlao twORooto/txBMl

t áflitn 3C«*t <t oHí porttcrjufifjnt etrtw.!^ m\

/ þfirra f» tnt ggat o ati/tbolm»nom CJtfrtlntl. xntpwt,

5"^                       55o6ll»|

j^_ __ álræktarsjóður var

H fl i formlega stofnaður á

^H^H útmánuðum 1991 en

A^H þá hafði um margra

HH*H ára skeið verið unnið

H Wt ¦ I að stofnun hans að

¦i W ¦¦ frumkvæði Baldurs

Jónssonar, forstöðumanns íslenskr-

ar málstöðvar. Um þessar mundir

leitar stjórn sjóðsins til fyrirtækja,

stofnana og almennings vegna

stofnframlaga í hann en allt fé, sem

berst fyrir árslok 1992, telst

stofnfé. Nú eru um 6,5 milljónir

króna í sjóðnum en samkvæmt

skipulagsskrá er stefnt að því að

stjórnin hafi alls safnað 50 milljón-

um um áramótin. Jafnframt er við

það miðað, að ríkið leggi fram jafn

háa upphæð. Þannig gerir skipu-

lagsskráin ráð fyrir að stofnfé verði

allt að 100 milljónír króna. Hug-

myndin er sú, að stofnfé verði ekki

skert, heldur verði nýjum framlög-

um sem til hans berast og vaxta-

tekjum varið til styrkveitinga. Ef

söfnun stofnfjár gengur vel, er ljóst

að þar getur árlega verið um veru-

legar upphæðir að ræða.

Samkvæmt skipulagsskrá á Mál-

ræktarsjóður að beita sér fyrir og

styðja hvers konar starfsemi til efl-

ingar íslenskri tungu og varðveislu

hennar. Því markmiði á hann að

ná með því að sinna eftirtöldum

verkefnum:

1.   Styrkja fjárhagslega nýyrða- og

íðorðastarf í landinu.

2.   Styrkja starf orðanefnda, sem

vinna að þýðingum á tæknimáli eða

sérhæfðu máli.

3.   Styrkja fjárhagslega' útgáfu

handbóka og leiðbeininga um mál-

notkun.

4.   Styrkja útgáfu orðabóka.

5.  Veita einstaklingum, samtökum

og 'Stofnunum viðurkenningu fyrir

málvöndun og málrækt.

6. Styrkja með fjárframlögum

hvers konar framtak sem verða má

til að stuðla að eflingu íslenskrar

tungu og varðveislu hennar.

Baldur Jónsson, stjórnarformað-

ur Málræktarsjóðs, sagði í samtali

við Morgunblaðið 6. júní, að hug-

myndin væri ekki sú, að sjóðurinn

stæði undir öllum kostnaði vegna

ofangreindra verkefna, en ljóst

væri að hann gæti víða komið að

liði. Einkum gæti hann nýst þegar

fjármagn vantaði með litlum fyrir-

vara til verkefna, sem ekki væri

fyrirfram ákveðið hver ætti að

kosta. Einnig kom fram í samtalinu

að engir aðrir sjóðir hér á landi

teldu sér skylt að styrkja málrækt-

arstarf af þessu tagi og hefði það

staðið mörgum þörfum verkefnum

fyrir þrifum.

Morgunblaðið ræðir í dag við

nokkra menn, sem tekið hafa þátt

í málræktarstarfi, þó með misjöfn-

um hætti sé. Þá ræðir blaðið við

tvo orðanefndarmenn, sem á marg-

an hátt eru að fást við svipuð verk-

efni, þótt fræðigreinar þeirra séu

afar ólíkar.

••

ÖRN BJARNASON

Fámennar stéttír

þurfa mest á

stuðningi að halda

Orn Bjarnason, yfirlæknir og formaður

íðorðanefndar læknafélaganna, segir að

ef Málræktarsjóður hefði verið kominn fyrr til

sögunnar, hefði starf nefndarinnar sennilega

gengið mun hraðar fyrir sig en raun bar vitni.

Hann segir að sjóðurinn muni nýtast orða-

nefndum innan fámennra stétta best, enda

hafi þær meiri þörf fyrir stuðning en til dæm-

is læknar. Starf þeirra muni þó einnig koma

til góða í íðorðastarfi lækna, enda þurfi þeir

oft að sækja heiti og hugtök til annarra fræði-

greina.

Örn segir að rík hefð sé fyrir íðorðastarfi

meðal íslenskra lækna. Hefðina megi rekja

allt til stofnunar Læknablaðsins árið 1915 og

stöfnandi þess, Guðmundur Hannesson, hafí

einnig tekið saman íslensk líffæraheiti, sem

einkum hafi falist í þýðingum úr latínu, og

síðar íslensk læknisfræðiheiti, þar sem íslensk-

uð hafi verið heiti úr dönsku og ensku, auk

latínu og grísku.

Hann segir að um 1980 haft íðorðanefnd

lækna hafið storf og hún hafi átt nána sam-

vinnu við íslenska málstöð síðan. Hún hafi

meðal annars tekið saman íðorðasafn með um

35 þúsund uppflettiorðum, sem út haft komið

á árunum 1985 til 1989. Síðan þá hafí nefnd-

in unnið að endurskoðun á líffæraheitum

Guðmundar Hannessonar með það fyrir augum

að búa til nýjan orðaforða fyrir fósturfræði

og vefjafræði. Búast megi við að það rit komi

út síðar á þessu ári eða því næsta.

Að sögn Arnar nota læknar i raun tvenns

konar mál, annars vegar hálfgert hrognamál

með eriendum slettum og eins konar skamm-

stöfunum þegar þeir tali hver við annan, en

hins vegar vandaðri íslensku þegar þeir skrifi

um fræðileg efni. Á þvi sviði hafí mikið áunn-

ist á undanförnum áratugum, til dæmis í sam-

bandi við skrif í Læknablaðið. Hins vegar sé

einnig mikilvægt að stuðla að því að læknar

geti gert sig skiljanlega við sjúklinga og að-

standendur þeirra og tali þá mannamál.

GUDMUNÐUR ÓLAFSSON

Viljum geta talað um

hagfræði á góðri

íslensku

Guðmundur Ólafsson fjármálastjóri Hag-

virkis á sæti í orðanefnd viðskiptafræð-

inga og hagfræðinga. Hann segir að eðlileg-

asta aðferðin til að hlúa að starfi orðanefhd-

anna sé að byggja upp sjóð, sem geti stutt

við bakið á þeim fjölmörgu, sem starfí að þess-

um málum í sjálfboðavinnu.

Guðmundur segir, að hugtök og hugtaka-

kerfi hagfræðinnar séu alþjóðleg og undir

miklum engilsaxneskum áhrifum. Vandasamt

sé að fínna þeim góðan íslenskan búning og

það geti torveldað notkun þeirra. Hann segir

að á þessu sviði hafi nokkuð gætt hrárra þýð-

inga, þar sem orðin séu vissulega íslensk hvert

fyrir sig, en textinn í heild hins vegar óskiljan-

legur.

„Við viljum tala um fræðigrein okkar á

hljómmikilli og réttri íslensku, sem er skiljan-

leg öllum almenningi," segir Guðmundur. „Og

þvi þurfum við í raun að flytja hugtökin inn

í landið eins og varning. Við þann innflutning

verður auðvitað að gæta þess að íslensku heit-

in geti komið merkingunni til skila og um leið

að þau falli að málkerfinu." Hann segir að

orðanefndarmennirnir líti ekki á sig sem neina

mállögreglu, heldur geri tillögur um orð, sem

vonandi kalli á aðrar og betri tillögur.

Að sögn Guðmundar er orðanefndin nú að

fara í gegnum helstu greinar hagfræðinnar

og skyldra fræðigreina og ftnna hugtökum

þeirra íslenskan búning. Stefnt sé að því að

gefa niðurstöðurnar út á bók í lok þessa árs

eða í byrjun þess næsta. „Við þurfum líklega

að ganga með betlistaf milli manna vegna

þessarar útgáfu, því hér er auðvitað ekki um

eiginlega markaðsvöru að ræða þó við séum

að fjalla um markaðinn. Okkur hagfræðingum

er ljóst mikilvægi þess að þetta nauðsynlega

starf fái fjárhagslegan stuðning, en jafnframt

vitum við um hætturnar, sem fylgja of miklum

ríkisafskiptum. Þess végna teljum við eðlileg-

ast að byggður verði upp sjóður, sem geti stutt

við bakið á sjálfboðavinnu á þessu sviði," seg-

ir Guðmundur.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
20-21
20-21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40