Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						20


M-i

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 14. JUNI 1992

1%'lííS i'ftiftttXltfllflll* 3 f t Jf tr fiiT??' 51


f

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 14. JUNI 1992

H

21

IHwjjmiÞIafrlfc

Útgefandi

Framkvæmdastjóri

Ritstjórar

Fulltrúar ritstjóra

Fréttastjórar

Ritstjórnarfulltrúi

Árvakur h.f., Reykjavík

Haraldur Sveinsson.

Matthías Johannessen,

Styrmir Gunnarsson.

Þorbjörn Guðmundsson,

Björn Jóhannsson,

Árni Jörgensen.

Freysteinn Jóhannsson,

Magnús Finnsson,

Sigtryggur Sigtryggsson,

Ágúst Ingi Jónsson.

Björn Vignir Sigurpálsson.

Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aðal-

stræti 6, sími 691111. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 691122. Áskriftar-

gjald  1200 kr. á mánuði innanlands.  í lausasölu  110 kr. eintakið.

Lífskjör sótt í sjó

Fiskimiðin umhverfis landið

eru mikilvægustu auðlindir

Islendinga. Sjávarútvegurinn hef-

ur að stærstum hluta staðið und-

ir efnahagslegum framförum og

lífskjörum þjóðarinnar á þessari

öld. Engin lagasetning hefur

markað önnur eins tímamót í

samfelldri baráttu okkar fyrir

efnahagslegu sjálfstæði og land-

grunnslögin um vísindalega

verndun fiskimiðanna árið 1948.

Á grunni þeirra laga var fiskveiði-

landhelgin færð út í 4 mílur 1952,

12 mílur 1958, 50 mílur 1972 og

200 mílur 1975. Með síðustu út-

færslunni var erlendum fiskveiði-

flotum nær alfarið stuggað af

veiðislóð hér við land.

Engu að síður höldum við sjó-

mannadag, sem er séríslenzkt

fyrirbrigði, í skugga alvarlegra

tíðinda. Vísindamenn Alþjóða

hafrannsóknaráðsins telja nauð-

synlegt að skerða þorskveiðiheim-

ildir um 40% í a.m.k. þrjú ár, til

að ná stofninum upp í fyrri styrk.

Sem dæmi um þróunina síðustu

áratugi skal minnt á að hrygning-

arstofn þorsksins, sem var yfír

milljón tonn, þegar við færðum

út í fjórar mílur, er í dag aðeins

r^mlega fimmtungur af þeirri

stærð, að mati fiskifræðinga.

Aðstæður í lífríki sjávar, sem

við ráðum ekki við, hafa að sjálf-

sögðu áhrif á stofnstærð nytja-

físka. Staðreynd er engu að síð-

ur, að fiskstofnar hafa nýtingar-

mörk, sem verður að virða, ef

ekki á að skerða höfuðstólinn. I

þeim efnum þarf sá dýrkeypti

lærdómur, sem yfirþjóðarbúskap-

inn gekk með hruni Norðurlands-

síldarinnar, að vera okkur víti til

varnaðar.

Og víst er vandinn ærinn. Ef

farið verður að ráðum físki-

ráðgjafanefndar Alþjóða haf-

rannsóknaráðsins metur J>jód-

hagsstofnun framhaldið svo, að

heildarútflutningstekjur dragist

saman um 10-12% eða um 13-15

milljarða króna. Atvinnuleysi

gæti aukizt í 4-5% að dómi sömu

stofnunar.

Þorsteinn Pálsson, sjávarút-

vegsráðherra, sagði nýlega, að

íslenzka sjávarútvegssamfélagið

hefði áður horft fram á erfíða

tíma og tekizt að rétta úr kútn-

um. Til þess að ná því marki við

núverandi aðstæður verða allar

starfsstéttir að takast á við vand-

ann — og leggja allar árar út —

enda snertir hann hvert manns-

barn í landinu.

Það þarf að aðlaga veiðar og

vinnslu að þeim veruleika sem við

blasir í lífríki sjávar. Það þarf að

beina veiðisókn í ríkara mæli'í

vannýtta stofna. Það þarf að

vinna hráefnið í sem verðmætasta

vöru. Það þarf að styrkja mark-

aðsstöðu sjávarvöru erlendis, m.a.

með þátttöku í EES. Það þarf

jafnframt. að breyta óbeizluðu

vatnsafli í verðmæti, störf og lífs-

kjör, í ríkara mæli en nú er gert.

Og síðast en ekki sízt þarf að

virkja þá menntun, þekkingu og

hvata til framtaks, sem í fólkinu

býr, með því að bæta starfsum-

hverfi atvinnulífsins í landinu.

Úr röðum sjómanna og ann-

arra, sem starfa við sjávarútveg

heyrast nú þær raddir, að fiski-

fræðingar séu á rangri leið í rann-

sóknum sínum og að ekki sé

hægt að byggja eingöngu á mati

þeirra á stöðu fiskistofna. Sumir

þeirra, sem þannig tala hafa

langa reynslu af sjómennsku og

fiskveiðum og skoðanir þeirra ber

að virða. En í þeim umræðum,

sem fram hafa farið til þessa,

hafa hvorki þeir né skoðanabræð-

ur þeirra, sem starfa á öðrum

sviðum sjávarútvegs, sett fram

svo sannfærandi röksemdir að

dugi til þess að ýta röksemdum

og aðvörunum fiskifræðinga til

hliðar.

Áhættan sem fólgin er í því

að hlusta ekki á ráð fiskifræðinga

er margfalt meiri en sú áhætta,

sem við tökum með því að fara

að þeirra ráðum. Niðurskurður

þorskveiða þýðir umsvifalaust

verulega kjaraskerðingu hjá sjó-

mönnum en hún leiðir á skömm-

um tíma til kjaraskerðingar hjá

þjóðinni allri. Og hvað sem öðru

ííður geta sjómenn fagnað þeim

umskiptum, sem orðið hafa á

kjörum þeirra á þessari öld. Sjó-

mannastéttin sem slík er nú ein

hæsta launaða starfsstétt á ís-

landi, þótt auðvitað sé mikill

launamunur innan stéttarinnar.

Það eru dimmir skýjabakkar á

himni íslenzks sjávarútvegs. En

það er ævinlega sól að skýjabaki.

I þeirri trú að þjóðinni takist að

snúa vörn í sókn og vinna sig út

úr vandanum sendir Morgunblað-

ið sjómönnum um land allt heilla-

óskir á hátíðisdegi þeirra.

/»r   ÞAÐ        ER

00»deginum ljós-

ara að sú pólitíska

skipting sem Popper

talar um hefur gengið

sér til húðar hér á

landi einsog víða ann-

ars staðar enda er svo komið að

flest mikilvægustu málin eru þver-

pólitísk og verða ekki leyst með

gömlum flokkaformúlum; hvorki

fiskveiðistjórnUnin, umhverfísvand-

inn, viðskiptafrelsið, landbúnaðar-

máíin né vandamál velferðarríkisins

að öðru leyti. Það er þá helzt okkur

finnist minni líkur á íþyngjandi

sköttum þegar hægri sinnaðir

stjórnmálamenn eru við völd en

þeir sem líta á tekjur og eignir

borgaranna eins og hvern annan

varasjóð handa ríkinu. Samt höfum

við horft uppá það að hægri menn

ganga framfyrir skjöldu og auka

álögur á einstaklinga vegna óráðsíu

í stjórnun og raska eignarétti að

geðþótta sínum einsog gerist þegar

menn selja óveiddan físk í sjó, svo-

kallaðan kvóta, án þess „sölumenn-

irnir" eigi hann.

Þessi margumdeilda stjórnun

hefur tekizt illa einsog oft hefur

verið rætt um í Morgunblaðinu, og

þá ekkisízt í þessum dálkum. Hún

hefur ekki ýtt undir betri nýtingu

fisks en áður, eða fullvinnslu hans,

heldur hefur hún beinlínis orðið til

þess að tugum þúsunda tonna hefur

verið fleygt í sjóinn og magnfiskur

fluttur óverkaður í gámum til út-

flutnings án þess unnið sé til gæða

en verkun og vinnsla hér heima

hlýtur að vera markmiðið og þá

hefði þurft að lækka fremur tolla

á fullunnum fiski til Evrópu en

óunnum einsog ég hef áður komið

að í þessum pistlum við lítinn fögn-

uð. Andspænis takmarkaðri auðlind

HELGI

spjall

hljótum við að leggja

höfuðáherzlu á gæði

og útflutningsverð-

mæti. Það er svo álita-

mál hvort rétt er það

sem segir í annars

fróðlegu riti umhverf-

isráðuneytisins, ísland, umhverfi og

þróun (1992) en þar er komizt svo

að orði að „stjórnun á fiskveiðum

hér við land hefur skilað betri

árangri en þær aðferðir sem beitt

hefur verið annars staðar", þótt

vafalaust sé unnt að renna einhverj-

um stoðum undir þá fullyrðingu,

að „takmarkanir á afla hafa einnig

leitt til þess að meira er vandað til

framleiðslu fískafurða og ýmsar

nýjungar hafa komið fram. Verð-

mæti hefur aukizt þrátt fyrir minna

hráefni" (125.-126. bls.).

Nú skiptir öllu að áfram sé hald-

ið á sömu braut og hér er lýst. Og

ef við seljum raforku til útflutnings

um strengi verðum við jafnframt

að tryggja rækilega atvinnuupp-

byggingu í landinu sjálfu og renna

stoðum undir ný fyrirtæki sem

byggja á þessari dýrmætu eign

okkar, orkunni. Við eigum einungis

að flytja afgangsorkuna út; það sem

við getum ekki fullnýtt hér heima.

Atvinna fólksins í landinu skiptir

höfuðmáli.

Það er einkenni nýlenduþjóða að

flytja út hráefni en ekki fullunna

gæðavöru. Við mættum vel huga

að því Danir og Svisslendingar eru

einna ríkastir Evrópuþjóða, ekki

vegna hráefnisútflutnings eða sér-

stakra gæða'í Danmörku og Sviss

heldur. vegna ræktunar og höfuðá-

herzlu á útflutning sérfræðiþekk-

ingar og þeirrar sannfæringar sem

einkennir alla framleiðslu þessara

þjóða, að mikil verkþekking og

tæknikunnátta létti undir og auki

gæði. En við höfum ekki enn lært

að vera gæðaþjóð að þessu leyti.

Ég vek athygli á því sem stendur

í Reykjavíkurbréfí Morgunblaðsins

3. maí sl. — en af því ættum við

að draga réttar ályktanir: „Ef það

er rétt, að bandarískt efnahagslíf

sé orðið svo nátengt efnahagskerf-

um annarra þjóða að tæpast er

hægt að ræða um það sem afmárk-

aða einingu, á það ekki síður við

um örsmátt efnahagskerfi eins og

okkar. Erum við almennt á réttri

leið? Við erum fyrst og síðast hrá-

efnissalar. í yfirliti yfir útflutning

Bandaríkjamanna til Japans og út-

flutning Japana til Bandaríkjanna

kemur fram, að Bandaríkjamenn

flytja helzt út hráefni til Japans en

Japanir fullunna tæknivöru til

Bandaríkjanna. Sumir halda því

fram að af þessum sökum séu

Bandaríkin að verða í efnahagslegu

tilliti japönsk nýlenda. Erum við að

verða nýlenda Evrópubandalagsins

vegna þess að útflutningur okkar

þangað er að töluverðu leyti óunn-

inn fiskur og að mest öll verðmæta-

aukningin verður þar en ekki hér?"

Þetta minnir á þá spá brezka

utanríkisráðherrans, Anthony Cros-

lands, þegar hann undirritaði físk-

veiðisamninginn við okkur í Osló

1976 og átti fyrir bragðið undir

högg að sækja heima í kjördæmi

sínu Grimsby en þá hélt hann því

fram að Hull og Grimsby risu síðar

úr rúst og yrðu blómleg fiskiðnaðar-

héruð vegna þess að íslendingar

mundu selja óunnið fiskhráefni í

miklu magni til þessara gömlu höf-

uðstöðva brezkrar togaraútgerðar.

M.

(meira næsta sunnudag.)

IREYKJAVJKURBREFI HAUST-

ið 1990 er fjallað um islenskan

landbúnað, og bent á nauðsyn

þess að í stað ofstjórnunar opin-

berrar forsjár ættu bændur að

geta framleitt eins og þeir vildu

en bæru sjálfír ábyrgð á fram-

leiðslunni. Þá væri líklegt að

hún yrði helst þar sem hún væri hagkvæm-

ust. En þessi þróun yrði að verða á ein-

hverju árabili og með mannúðlegum hætti.

En hvað sem því liði væri nauðsynlegt að

auka hagkvæmni innan kvótakerfis land-

búnaðarins, og þá ekki síst þess kvótakerf-

is sem mjólkurframleiðendur búa við en

mikið hefur áunnist í þeim efnum; þ.e. að

laga landbúnaðarframleiðsluna að inn-

lendri þörf þótt mikið sé enn ógert. Mat-

væli eru enn of dýr miðað við nágranna-

löndin og nauðsynlegt að færa verðlagið

niður ef unnt er en það verður að sjálf-

sögðu ekki gert nema með mikilli hagræð-

ingu og einhverri samkeppni á markaðn-

um.-Neytendur kunna að meta slíka sam-

keppni og enginn vafi er á því að íslensk-

ar landbúnaðarvörur gætu mætt ákveðinni

samkeppni erlendis frá, að minnsta kosti

hvað gæði snertir.

Framleiðsla íslenskra bænda hefur ekki

verið í neinum tengslum við neysluþarfir

landsmanna. Almenningi blöskrar verðið

og hann gerir háværar kröfur um frjálsan

innflutning á landbúnaðarvörum. „Þeir

sem kunna að yrkja jörðina gjalda fyrir

hina sem kunna það ekki," segir í Reykja-

víkurbréfínu. „Niðurgreiðslur eru letjandi

viðskiptahættir, útflutningsbætur þyrnir í

augum skattgreiðenda og neytenda og

kvótakerfið illa þokkað af öllum eins og

kvótakerfi eru yfirleitt, bæði á sjó og

landi, því þau vinna gegn frelsi og sam-

keppni, eru ósanngjörn og stundum sið-

laus, vernda hagsmuni sumra en ögra

hagsmunum annarra. Þau eru yfirleitt

hallærisleg málamiðlun, þrautalending, en

ekki framtíðarúrlausn."

Þá er á það bent að bændur hafi verið

hafðir að féþúfu og fjármunum þeirra ver-

ið veitt inn á aðrar brautir en til þeirra

sem framleiðenda eins og oft hefur verið

bent á. Auk þess hefur styrkjakerfið síður

en svo aukið á samúð með þeim sem fram-

leiða landbúnaðarvörur. Neytendur eru

andstæðir verndun þeirra vegna þess háa

verðlags sem krafist er á markaðnum.

„Neytendur setja alla bændur undir sama

hatt og afgreiða þá sem einn mann, en

það er að sjálfsögðu bæði ósanngjarnt og

í andstöðu við þá staðreynd að bændur

eru misjafnir eins og annað fólk. Við eigum

framúrskarandi dugmikla og vel vinnandi

bændur sem framleiða frábæra vöru þótt

hitt sé einnig rétt að stéttin er of fjölmenn

og ýmsar jarðir illa nytjaðar. Auk þess er

það vafalaust rétt að bændastéttin hefur

dregist afturúr öðrum stéttum og sveita-

fólk er síður en svo ofsælt af sínum kjör-

um. Lífskjör bænda eru nú verri en verið

hefði ef þeim hefði verið gert kleift í tíma

að laga sig að breyttum aðstæðum í þjóðfé-

laginu."               %

Markaðurinn bætir að sjálfsögðu kjör

neytenda og hefur það einnig sýnt sig hér

þótt hann sé ekki eins virkur hér á landi

og í stærri þjóðfélögum og því ekki sama

aðhald og víða annars staðar. Það er aug-

ljóst að allt of fá sveitabýli á íslandi standa

undir arðsemiskröfum og eru því ekki í

stakk búin til að mæta auknum kröfum á

markaðnum. „En fjölmörg bú gætu þó

gert út á markaðinn, þannig að bæði fram-

leiðendur og neytendur gætu vel við unað.

Önnur eru á mörkunum og þarf að rétta

þessum bændum hjálparhönd til að finna

hagkvæmustu leiðina til að standast harð-

ar kröfur markaðsbúskapar sem nú er

talinn besti kosturinn, jafnvel í fyrrverandi

austantjaldsríkjum." I staðinn fyrir hina

ósýnilegu hönd markaðarins var hönd rík-

isins, stjórnvalda og alls kyns nefnda, með

puttana í því hvernig samkeppninni skyldi

háttað, og framleiðendur landbúnaðarvara

hlutu þannig ekki ósvipaða leiðsögn og

þeir sem nú standa andspænis rústum

markaðslauss kommúnisma austantjalds.

Bændur gerðu með tímanum út á sjálfvirk-

Ein þjóð

an markað og lögþvingaðar aðferðir voru

notaðar um langa hríð til að laga landbún-

aðinn að milliliðakerfi sem komið var á

milli bænda og markaðar, allt undir því

yfírskyni að verið væri að vernda bændur

og treysta stöðu þeirra. Ógrynni fj'ár hefur

tapast vegna þessa sjálfvirka milliliðakerf-

is útflutnings og geymsluaðila, talað hefur

verið um milljarða króna. En nú hefur

verið reynt að snúa þessari þróun við og

er vonandi að það takist. En hitt er þó

einnig augljóst að ýmsum bændum þarf

að hjálpa til að hætta búskap og snúa sér

að öðrum arðvænlegri atvinnuvegi en

sauðfjárrækt eða mjólkurframleiðslu í of-

framleiðslukerfi. Skógræktarbúskapur

virðist geta gefíst vel ef unnið er af þekk-

ingu og áhuga en augljóst að margir bænd-

ur hafa hug á slíkum búskap og gætu þá

tekið þátt í því mikilvæga starfí að klæða

landið nýjum gróðri. Hitt er svo annað

mál að það getur ekki verið neitt sérstakt

keppikefli bænda, sem eiga að öðru jöfnu

að vera einhver sjálfstæðasta stétt þjóðar-

innar þar sem þeir eru jarðeigendur og

einkarekstrarmenn, að gerast opinberir

starfsmenn, eða embættismenn á vegum

ríkisins, með ákveðnum tryggðum launum

eins og verið hefur. Bændastéttin á sjálf

að hafa dug til þess að rífa sig upp úr

gömlu fari og segja skilið við gamlar for-

sjárhugmyndir. Hún er þess vel megnug

að taka þátt í nauðsynlegri samkeppni en

þó því aðeins að hún lagi sig að kröfum

markaðarins og þeim takmörkuðu mögu-

leikum sem lítið samfélag býður uppá.

í FYRRNEFNDU

Reykjavíkurbréfi er

komist svo að orði

í lokin — og er það

ekki síst kjarni málsins: „Umræður um

landbúnaðarmál hafa oft og einatt verið

harla óraunsæjar, þótt á margt athyglis-

vert hafi verið bent eins og milljónafram-

lög ríkisins til kerfisins og tugþúsunda

skattbyrði á meðal fjölskyldu vegna þess.

Þröngsýni og jafnvel ofstæki hafa þá ein-

att ráðið ferðinni í þessum umræðum og

gengið framhjá mikilvægum atriðum sem

til að mynda Fjölnismenn hefðu lagt

áherslu á. Við verðum að búa saman í

landinu sem ein þjóð. Flestir sem búa á

þéttbýlissvæðum eiga ættir að rekja til

sveitanriU. Þeir sem þar búa eru ekkert

öðruvísi íslendingar en þéttbýlisfólkið. En

hagsmunir fara ekki alltaf saman. Við

þurfum þá að vinna að því að það geti

orðið. Sveitirnar eru jafn mikilvægar og

áður, í raun. Þar er ekki einungis verið

að yrkja jörðina og framleiða góðar afurð-

ir, þótt dýrar séu. Sveitirnar og lands-

byggðin öll hafa meira hlutverki að gegna

en framleiða matvæli. I sveitunum hefur

íslensk menning og arfleifð okkar ávallt

verið varðveitt með þeim árangri sem raun

ber vitni. Sveitirnar eru öðrum stöðum

fremur varðveislu- og uppeldisstöðvar rót-

gróinnar íslenskrar menningar. Hlutverk

þeirra í þeim efnum er ómetanlegt. Þar

sem tungan er ræktuð og geymd, þar sem

hlúð er að arfinum, þar slær þjóðarhjart-

að. Þessu skulum við ekki gleyma í öllum

umræðunum um landbúnaðinn, sveitirnar

og framtíðina. Hver einasti sveitarbær er

musteri arfleifðar sem er mikilvægari en

öll sú framleiðsla sem send er á markað

þéttbýlisins. Við þurfum því á sveitabæjun-

um að halda. Baðstofuandrúmið er mikil-

vægt, en ástæða er til að fækka bæjum

svo að fólkið haldist þar sem lífvænlegast

er. Hokur á að vera liðin tíð á Islandi. En

hitt er jafn víst að arfleifð okkar verður

ekki varðveitt og ræktuð á erlendum

sveitabæjum, þótt þeir gætu séð okkur

fyrir innfluttum landbúnaðarvörum. Það

er dýrt að vera íslendingur. Það höfum

við alltaf vitað. En það á ekki að vera

okkur ofviða."

Þessi orð virðast koma heim og saman

við þau ummæli sem fráfajandi formaður

Vinnuveitendasambands íslands, Einar

Oddur Kristjánsson, viðhafði um Iandbún-

aðarmál í athyglisverðri ræðu sinni þegar

hann nú nýlega skilaði af sér eftir farsæla

og árangursríka forystu í kjara- og at-

vinnumálum — en þar komst útgerðarmað-

REYKJAVIKURBREF

Laugardagur 13. júní

urinn svo að orði: „Fyrstu tillögurnar voru

lagðar fram í febrúar 1990, um nýjan

búvörusamning vegna sauðfjárbúskapar.

Nú nýlega hafa svo litið dagsins ljós nýjar

tillögur um skipan mála í mjólkuriðnaðin-

um. Mönnum hefur sýnst sitt hvað um

ágæti þessa starfs og margir orðið til að

gagnrýna það að hér séu stigin alltof stutt

skref í þá átt að auka hagkvæmni lahdbún-

aðarframleiðslunnar. Þeir sem þetta segja

kunna að hafa margt til síns máls. En á

hitt ber þó að líta að hér er við ramman-.

reip að draga og vandamálin mýmörg og

margslungin. Það er sannfæring okkar að

íslensk landbúnaðarframleiðsla verður svo

sannarlega að eiga sér framtíð qg að því

eigi að vinna meðöllum ráðum. íslenskur

landbúnaður er snar þáttur í atvinnulífi

okkar og okkur ber að treysta grundvöll

hans, ekki síður en annarra atvinnugreina.

Landbúnaðurinn mun ná umtalsverðum

árangri þegar bestu landbúnaðarhéröðin

fá að njóta landgæða sinna, verðmyndunin

er frjáls og bóndinn nýtur sjálfur þekking-

ar sinnar, dugnaðar og gerhygli.

Við búum við alltof hátt matvælaverð

og neytendur munu ekki una því enda-

laust. En þeir sem vilja eyða þeim vanda

með frjálsum innflutningi og niðurgreidd-

um matvælum eru offarar, sem örugglega

munu færa þjóðinni fleiri og erfiðari vanda-

mál en þeir leysa. Við eigum í dag örugg-

lega við nógu mörg félagsleg og efnahags-

leg vandamál að stríða þó ekki bætist við

sú upplausn sem óhjákvæmilega hlytist

af því að sveitir landsins færu í auðn á

skömmum tíma."

Framleiðsla

að markaðs-

þörfum

ÞETTA ERU ORÐ

að sönnu. En þá er

einnig ástæða að

líta á það sem segir

um landbúnað í ný-

útkomnu   riti   um-

hverfisráðuneytisins, en þar segir meðal

annars: „Verulega hefur hallað 'undan

fæti fyrir landbúnaði á þessari öld. Nú

starfa aðeins 5% vinnufærra manna í

greininni og hlutur hennar í landbúnaðar-

framleiðslu er ekki nema 3%. íslenskar

landbúnaðarvörur hafa selst illa á erlend-

um mörkuðum og þær nema aðeins 2%

af útflutningi og rétt rúmu prósenti af

útflutningsverðmæti. Landbúnaðurinn er

engu að síður mikilvægur efnahagslífinu

því hann fullnægir þörfum innanlands-

markaðarins um kjöt og mjólkurafurðir.

Hægt er að anna eftirspurn eftir græn-

meti tímabundið, en mest af því þarf að

flytja inn að vetrinum. Ávextir eru allir

innfluttir.

Landbúnaður á íslandi er þess eðlis að

mengun er óveruleg af völdum hans. Hins

vegar hefur hann leitt af sér töluverð

umhverfisspjöll. Þar má fyrst og fremst

nefna eyðingu skóglendis og skemmdir á

öðrum gróðri vegna ofbeitar sauðfjár og

hesta^ svo land hefur blásið upp í stórum

stíl. Áætlanir stjórnvalda eftir heimsstyrj-

öldina síðari í því skyni að auka fram-

leiðslu og vélvæðingu í landbúnaði leiddu

af sér meira beitarálag, auk þess sem

hafist var handa um víðtæka framræslu

votlendis. Talið er að 12-14 þúsund km2

lands hafi verið ræstir fram á þessari öld.

Fjöldi sauðfjár var 834.000 árið 1969

og komst upp í 891.000 þegar stofninn

náði hámarki 1978. Síðan hefur fé fækkað

jafnt og þétt niður í 560.920 árið 1989.

Nautgripum fjölgaði einnig. Árið 1989

voru þeir 72.789, þar af 31.490 mjólkur-

kýr. Mest hefur þó fjölgunin orðið í hrossa-

stofninum á síðustu árum. Árið 1963 voru

hestar í landinu 29.536. Þeir voru 53.650

árið 1982 og 69.238 árið 1989 og þeim

fer enn fjölgandi. Ástæðan er fyrst og

fremst vaxandi eftirspurn, innanlands og

utan, eftir hestum til reiðmennsku.

Mönnum hefur allleng^i verið ljós þörfín

á að endurskipuleggja íslenskan landbún-

að. Ofan á óæskileg umhverfisáhrif bætist

efnahagsvandi sem má að nokkru rekja

táJ þess að stjórnvöld hafa styrkt offram-

leiðslu í greininni í áratugi. Eftir margra

ára samningaviðræður milli ríkisstjórnar

og bænda hefur verið gerð áætlun til langs

tíma um að sníða framleiðsluna að mark-

aðsþörfum. Það felur í sér mikinn sam-

drátt í mjólkurframleiðslu og fækkun sauð-

fjár. Ráðgert er að bæta bændum tekju-

missinn með því að styrkja eins marga og

mögulegt er til starfa við skógrækt og

landgræðslu og önnur skyld verkefni."

(50.-52. bls.)

Og enn segir í skýrslunni um land-

græðslu og skógrækt: „Sérstakt átak hef-

ur verið gert á síðustu árum til að auka

samstarf við sveitarstjórnir, ýmis samtök,

bændur og aðra einstaklinga. Beit í fjall-

högum þar sem gróður er á undanhaldi

hefur verið takmörkuð, eða bönnuð alveg.

Samkomulag náðist við bændur árið 1990

um friðun tveggja afrétta. Unnið er að

því að vernda fjallhaga víða, svo qg nokk-

ur viðkvæm svæði á láglendi. I náinnL

framtíð verður reynt að komast að sam-

komulagi við sauðfjárbændur um að hætta

að beita á það land sem verst er farið,

bæði til fjalla og annars staðar, uns gróð-

ur og jarðvegur er kominn í viðunandi

horf. Ennfremur er ráðgert að auka beitar-

þolsrannsóknir og stjórnun beitar. Stefnt

er að því að beit verði hagað eftir ástandi

landsins og gróðurþekja varin á viðkvæm-

um svæðum eins og framast er kostur,

bæði til fjalla og á láglendi. Sérstök áhersla

verður lögð á að stjórna beit hrossa því

alvarlegt ástand er að skapast víða vegna

þess hve hrossum hefur fjölgað mikið á

seinni árum.

Undanfarin ár hefur gróðurvernd í

síauknum mæli tengst breytingum í land-

búnaðarframleiðslu og markaðsmálum.

Stuðningur ríkisins við bændur er háður

framleiðslukvótum sem takmarkar fjölda

sauðfjár. í nýlegum búvörusamningi bjóða

stjórnvöld bændum sérstaka uppbót fyrir

að draga úr eða hætta sauðfjárbúskap.

Almennur samdráttur í hefðbundnum bú-

skap og áðurnefnt kvótakerfí hefur þegar

leitt til þess að fé á vetrarfóðrun hefur

fækkað um nálægt 29% á síðastliðnum

fímm árum. Þess er vænst að nýi samning-

urinn við bændur muni létta álag á bit-

haga og afréttarlönd um 15-20% næstu

fimm árin." (127.-128. bls.)

„Ásættan-

legur kost-

ur

ít

í FYRRNEFNDRI

ræðu Einars Odds

Kristjánssonar

drepur hann einnig

á samninginn við

EES    og    virðast

skoðanir hans afar svipaðar þeim hugsun

um sem settar hafa verið fram hér í blað-

inu um þau efni en Einar Oddur komst

svo að orði: „Mín skoðun er sú að með

tilkomu Evrópska efnahagssvæðisins sé

komið á framtíðarskipan mála í öllu sam-

neyti og samskiptum íslands við Evrópu-

þjóðir og það álit breytist í engu hvort sem

þær þjóðir í EFTA sem með okkur eru í

dag verði í framtíðinni fleiri eða færri.

Jafnvel þó að ísland verði bara eitt eftir

ásamt Lichtenstein ætti þessi samningur

að vera ásættanlegur kostur. Þessi samn-

ingur gefur okkur óteljandi tækifæri. En

í hendurnar fáum við ekkert ókeypis eins

og fjölmargir hafa bent á. íslendingar

verða að sækja allan hugsanlegan ávinning

með eigin rammleik."

Slfk framtíðarsýn ætti að duga okkur —

eins og horfir.

Ferðaþjón-

ustan

í LOK ÞESSA

bréfs er svo ástæða

að víkja nokkrum

orðum að ferða-

þjónustunni sem er

nýleg atvinnugrein hér á landi og hefur

aukið bjartsýni þeirra sem telja að hægt

sé að styrkja atvinnuhætti hér á landi. Það

er ekki síst nauðsynlegt nú þegar sýnt er

að sjórinn er takmarkaðri auðlind en við

hugðum og getur ekki, að minnsta kosti

ekki meðan við þurfum að leggja áherslu

á að styrkja þorskstofninn á næstu misser-

um, staðið undir þeim kröfum sem velferð-

arþjóðfélagið gerir til auðs og öryggis.

Hér í blaðinu hefur einatt verið minnst á

nauðsyn þess að auka hagræðingu í sjávar-

útvegi, breyta fiskveiðistjórnuninni og

auka gæði þess hráefnis sem skipin flytja

að landi en þá er ekki síður nauðsynlegt

að efla innlenda fiskvinnslu og reyna að

fullnýta varninginn hér heima, bæði til að

auka verðmæti hans og atvinnu í landi.

En það var ferðaþjónustan. Um hana

segir í fyrrnefndu riti umhverfisráðuneyt-

isins — og sláum við botninn í þessar

sunnudagshugleiðingar með enn einni til-

vitnun í það: „Ferðamönnum hefur fjölgað

ört á íslandi seinni árin. Árið 1990 komu

141.718 erlendir ferðamenn til landsins

og var það 8,6% aukning frá því árið áð-

ur. Ferðalög innanlands hafa líka aukist

umtalsvert. Áætlað er að íslenskir. ferða-

menn séu álíka margir og þeir erlendu.

Fólk kemur einkum til að líta land forn-

sagnanna augum, njóta kyrrðar og ein-

stæðrar náttúrufegurðar og veiða í ám og

vötnum. Þess vegna kemur yfir helmingur

ferðamannanna í júní, júlí og ágúst. Reynt

hefur verið að renna frekari stoðum undir

þessa atvinnugrein og bæta maí og sept-

ember við ferðamannatímann með því að

benda á augljósa kosti landsins til ráð-

stefnuhalds. Island liggur vel við flugsam-

göngum milli Evrópu og Norður-Ameríku.

Vaxandi áhugi er einnig á því að auka

sókn ferðamanna árið um kring, til að

njóta góðrar aðstöðu til hvíldar og hress-

ingar.

Erfitt er að meta þátt ferðaþjónustunn-

ar í þjóðarbúskapnum, en mikilvægi henn-

ar hefur aukist til muna sl. tuttugu ár ef

dæmt er eftir hlut hennar í gjaldeyristekj-

um. Árið 1970 skilaði ferðaþjónustan 5%

af erlendum gjaldeyristekjum og það hlut-

fall jókst í 9% árið 1990. Allt bendir til

að ferðaþjónusta hafi verið 4,4% af lands-

framleiðslu 1987 og nærri 5% vinnufærra

manna störfuðu við hana.

Viðkvæmu lífríki landsins stafar veruleg

hætta af ferðamannastraumnum, einkum

á afskekktum svæðum og á miðhálendinu.

Ferðamenn sækja mest í að skoða náttúru-

fyrirbæri í óspilltu umhverfí, einkum til

fialla. Fjöldi gesta á vinsælum ferða-

mannastöðum eykst með hverju árinu sem

líður. Til dæmis voru 40.000 gistinætur í

þjóðgörðunum á þriggja mánaða tímabili

1990. Á seinni árum hafa ferðir á hestum,

torfærufarartækjum og langferðabílum á

afskekkta staði á miðhálendinu sífellt ver-

ið að aukast. Þetta skapar alvarlega hættu

á jarðvegs- og gróðurskemmdum og eykur

líkurnar á að land blási upp með geigvæn-

legum afleiðingum. Vistkerfi margra þess-

ara svæða er mjög viðkvæmt.

Þessi þróun kallar á bætta stjórnun og

viðunandi þjónustu, einkum á vinsælum

ferðamannastöðum. Náttúruverndarráð

hefur haft náið samband við Ferðamála-

ráð, Landgræðslu ríkisins og Hollustu-

vernd ríkisins í því skyni að leysa þann

vanda sem fylgir auknum ferðamanna-

straumi." (55.-56. bls.)

Hér er mikið verk að vinna; annars veg-

-ar að varðveita landið fyrir óþarfa ágangi

en hins vegar að efla nýja atvinnugrein

og njóta þess sem land, þjóð og saga hafa

upp á að bjóða. •

Morgunblaðið/Sverrir

„Bændastéttin á

sjálf að hafa dug

til þess að rífa sig

upp úr gömlu fari

og segja skilið við

gamlar forsjár-

hugmyndir. Hún

er þess vel megn-

ug að taka þátt í

nauðsynlegri

samkeppni en þó

því aðeins að hún

lagi sig að kröfum

markaðarins og

þeim takmörkuðu

möguleikum sem

lítið samf élag

býður uppá."

+

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
20-21
20-21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40