Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						2 B
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 31. OKTOBER 1992
„Hér.
Við eigum svo fallegt land og birt-
an hér er alveg einstök. Hún undir-
strikar ólík öfl í náttúrunni, sem er
síbreytileg og breytist svo hratt að
hver staður er stöðugt að taka á sig
nýjar myndir. Þegar maður kemur á
einhvern stað sem maður hefur áður
komið á er hann ekki eins og áður
því birtan gefur honum nýja merk-
ingu.
Myndirnar eru fyrst og fremst mín
tilfinning fyrir þessum breytingum.
Mér þótti alltaf svo tilgangslaust að
mála náttúrulitina sjálfa. Þá hafði
ég ekki möguleika á að setja upp
sterkar andstæður í litum. Mér finnst
það binda hugarflug manns og sköp-
un að mála náttúruna eins og hún er.
Þar með er ég ekki að segja að
ekki sé hægt að gera góðar myndir
á þann hátt og það hafa margir nat-
úralístar gert. Það var einfaldlega
ekki fyrir mig.
Það voru miklir umrótatímar í
myndlistinni þegar ég var á Akadem-
íunni í Kaupmannahöfn en þótt
myndlistin hafi verið ung hér á landi
— og sé það enn — höfðu þeir Snorri
Arinbjarnar og Kjarval mikil áhrif á
mig.
Snorri fannst mér frábær málari.
Hann var mjög harður á því að hann
réði litnum og að hann réði ferðinni.
Það er nauðsynlegt að ráða sjálfur
því sem maður gerir — hafa frelsi.
Málari má ekki láta náttúruna kúga
sig, því hann er fyrst og fremst að
búa til mynd."
- Hvað með hafið? Það er ógn-
andi 5 sumummyndum þmum.
„Hafið er skrítin skepna. Það eru
alltaf svo mörg blæbrigði á hafinu.
Ég er alinn upp í Skagafirði og önn-
ur eins svipbrigði náttúrunnar
finnast ekki á mörgum stöðum. Ég
á margar yndislegar minningar af
því þegar ég sem drengur stóð úti á
endalaust grænu túni á fallegum
björtum kvöldum; horfði á hafið sem
var kaldgrænt og knallblátt og mjólk-
urliturinn úr vötnunum litaði það
langt fram á fjörð.
Eg var oft hræddur við hafið þeg-
ar ég var lítill. Þar voru svo ægileg
brim. Þegar við þurftum að sækja
brauð fórum við krakkarnir yfir í
hinn enda bæjarins til að þess. Við
þurftum að sæta lagi' á milli þess sem
brimið gekk yfir götuna sem við
þurftum að komast yfir. Svo var
þetta draugaleg ferð. Okkur fannst
þetta hinar mestu svaðilfarir.
Náttúran í Skagafírði er stórkost-
leg. Fjörðurinn er svo víður og stór
að mér hefur aldrei tekist að mála
hann."
-  Ertu ekki alltaf að mála hann?
„Ætli það ekki. Þegar við vorum
að slætti var svo fallegt. Himinn var
svo bjartur, álftirnar flugu yfir hross-
in í hópum á víðáttum Eylendisins
— þetta voru ólýsanlegar stemmning-
ar. Mér finnst Jón Stefánsson hafa
náð að lýsa þeim best í sínum mynd-
um."
-  Þú sérð náttúruna öðruvísi. Hún
er rauðari.
„Það eru svo heitir litir um allt
ísland. Heitir og brúnir og rauðbrún-
ir. Hversu heitir þeir eru í mínum
myndum, eru hversu heitir mér finnst
þeir vera.
En það var ekki alltaf svo. Eins
og ég sagði þá vann ég lengst fram-
an af í dökku og mín skoðun er sú
að maður læri mest á því að vinna
í dökkum litum. Tvö fyrstu árin á
Akademíunni snertum við ekki á lit-
um. Það var ekki fyrr en á 3. ári
að manni leyfðist það. Ég held að
þetta sé eitthvað sem hver listamað-
ur ætti að ganga í gegnum. Við höfð-
um mjög gott af þessu. Við unnum
bara með hvítt og svart, unnum með
koli. Hver myndlistarmaður þarf að
læra  teikninguna.   Það  er  reynsla
margra málara að hafa byrjað í mjög
svörtu og endað feril sinn í knall-lit,
kannski á gamals aldri.
Þegar ég var yngri var ég hrædd-
ur við sterka liti. Mér fannst þeir
glannalegir. Þrátt fyrir óttann, varð
ég fyrir miklum áhrifum af Nolde,
þýskum málara af dönskum ættum.
Hann bjó á Fríslandi og notaði sterka
liti; þar voru þung höf og mikil dra-
matík.
Hann hafði þau áhrif á mig að
míg fór að langa til að takast á við
litina. Löngunin blundaði í mér fram
undir 1970. Þetta var tilvalin leið til
að ögra sjálfum mér.
Málarinn verður alltaf að taka
áhættu. Það er nauðsynlegt fyrir
listamann að fást við það sem hann
er hræddur við. Þetta er glíma og
tilgangslaust að vera alltaf að dúlla
við það sem maður ræður við."
- Sumir segja að þú sért abstrakt
málari, aðrir segja að þú sért í upp-
reisn gegn abstraktmálverkinu.
„Náttúran sjálf er abstrakt. Um
leið og þú segir „þetta fjall hefur
sísvona form" breytist birtan og fjall-
ið tekur á sig aðra mynd, önnur lit-
brigði. Kannski gýs það og breytist
enn   meira.   Enda   sækja  abstrakt
Morgunblaðið/Þorkell
málarar fyrirmyndir sínar að mestu
í náttúruna."
- Hvað fmnst þér um myndlistina
á íslandi ídag?
„Mér finnst of mikið um að fólk
sé að reyna að vera frumlegt, en
frumleikinn verður að koma inn-
anfrá. Svo er reynt að hanna stefnur
áður en myndlistin sjálf verður til
og verkin síðan skilgreind og flokkuð
um leið og þau verða til.
Hinsvegar er til mikið af feykilega
duglegu ungu fólki í dag. Það færir
miklar fórnir til að vinna að list sinni
en því miður eru fáir útvaldir þegar
upp er staðið. Það gildir í öllum list-
um.
Listgreinarnar eru ungar á ís-
landi. Eg held að allur sá fjöldi, til
dæmis af myndlistarmönnum, sem
við höfum sé vegna þess að listin er
hreinlega að brjótast út hjá þjóðinni.
Þetta var bælt og bara einn og einn
maður sem mátti mála. Það má sjá
á handavinnu kvenna og gömlum
útskurði að þetta hefur alltaf verið
listfeng þjóð. Nú er bara komið
frelsi til að skapa."
VIÐTAL: SÚSANNA
SVAVARSDÓTTIR
EGK
LAND
„Ef þú horfir á mikið lands-
lag í björtu timglsljósi verður
það strax dálítið göldrótt.
Formin stækka og einfaldast.
Litirnir fá í sig einhvern sálar-
hroll. En það má líka slökkva
á tunglinu og senda þetta
mikla land allaleið inní sálina
og lofa henni að skína á það
galdri sínum lengi og vel. Sak-
ar ekki að hlusta á galdra-
söngva og sögur meðan landið
bakast í sálarylnum."
Hugmyndir   okkar   nú-
tímamanna            um
landslag og tilgang
þess sem augnayndis
og upplyftingar fyrst
og fremst fyrir lífsþreytta borg-
ara, eru í rauninni frekar nýjar
af nálinni. Breytt samfélag elur
af sér breytta skynjun á umhverf-
ið. Forfeður okkar úr bændastétt
mátu fegurð og gæði landslags
eftir mælistiku grasgefni, snjó-
þyngsla og beitarmöguleika,
fremur en að falla daglega í stafi
yfír samspili ljóss og lita, og ekki
höfðu þeir mörg orð um prívat
upplifun sína af landslagi að öðru
leyti.
Samkvæmt þessum skilningi -
OMUR AF ÆÐRI MYND
Löngu sögð orð skulu lil'a/ og snúast gegn sínum munni
orti Guðbergur í fyrstu bók sinni „Endurtekin orð" sem Hehns-
kringla gaf út 1961. Ekki veit ég hvort þessi orð reyndust vera
áhrínisorð, hvort sögð orð hafi nokkru sinni ofsótt Guðberg. Hitt
veit ég betur, að orð Guðbergs sóttu mig heim um ellefu ára aldur
í liki samlyndra hjóna. Ég beið þess aldrei bætur. Það er kannski
ofverk ellefu ára gutta að rekja þræðina i bók sem virðist stundum
gæla við samhengi og stundum við glundroða, stundum við köll
milli kafla og stundum kðll út í loftið, en þessir þræðir teymdu mig
alla vega inn i þennan margróma heim og veiddu mig gapandi.
Því nokkru áður hafði Guð-
bergur gert sér ljóst, að
„hið hefðbundna, ríkjandi
formskyn mitt var það
mikið að innan skamms
hlaut það að ná fullkomnun þess sem
menn kalla yfirleitt söguþráð, og rit-
höfundar höfðu keppst um að ná sem
hreinustum og beinustum, en eftir
því sem hann varð fullkomnari hlaut
hann að trénast, eins og rófan sem
var of lengi óupptekin í garði". Og
hann hafði því jafnhent forkinn og
ráðist á rófugarðinn þar sem hann
var reglulegur og beinn; skrifað
Tómas Jónsson Metsölubók. Innviðir
íslensks veruleika skekktust við
hamfarirnar. Gott ef moldarrykið
setjist ekki enn á trýni sumra og
orsaki hnerraköst. Þremur árum áður
hafði gos hafist neðansjávar við ís-
land og Surtsey risið nær hringlaga
úr djúpinu. Allir vildu einkenna sér
þetta furðuverk, ekki ósvipað því og
sömu mennirnir sem hallmæltu Tóm-
asi og manninum sem gat hann,
reyndu síðar að eigna sér heiðurinn
af því að hafa komið auga á s!:ilin
sem bókin klauf í snúningsglaðan
bókmenntaheim. Því það er sameig-
inlegt með mörgu sem kemur fram
án hliðstæðu sinnar annars staðar,
að allir vilja þekkja gripinn þegar
hættan af sköpun hans er liðin hjá
eða sljóvguð. Það er hægara að éta
gæsina en skjóta hana á flugi og
hérlendis má víða finna að „áhuga-
leysi og deyfð þeírri sem ríkir í hinum
innbyrgða menningarblæ íslenska
gæsakofans". Útgefandi Tómasar
hafði ekki meiri trú á verkinu en
svo, að hann eyðilagði prentmótin
eftir að hafa blaðfest nokkur hundr-
uð eintök. En það segir kannski
meira um viðhorf fjöldans til eðlis
og umgjarðar lesmáls árið 1966,
heldur en útgefandann. Því Tómasi
var ætlað að vera fulltrúi svonefndr-
ar aldamótakynslóðar; „táknmynd
hinna trénuðu afla í þjóðfélagsgarð-
inum". Bókinni var beint gegn stöðn-
uðum gildum og kynslóð sem tálm-
aði eðlilegar framfarir, af þrákelkni
þess sem er minnugur þeirra fram-
fara sem hún stóð eitt sinn fyrir.
Og lagið geigaði ekki. Tómas les
ekki skáldsögur, hann „segir að bók-
menntirnar séu holdsveiki með-
almennskunnar", Tómas er kjallara-
íbúð og „vonandi á hann aldrei eftir
að fæðast, hvorki í bókmenntalíki né
í þjóðarlíki".
Ef skáld eru ekki nærsýn ...
Síðan koma Ástir samlyndra hjóna
sem rugluðu drengshugann um árið,
og þríleikurinn sem stundum gengur
undir nafninu Tanga-bækurnar.
Þjálfuð augu rýna gegnum feyskið
sjávarplássið sem kannski er fæðing^
arstaður skáldsins suður með sjó. I
smásagnasafninu Leikföng leiðans
drap Guðbergur líka niður fæti við
sjóinn, miðlaði sýn á ytri strandlengj-
una sem vísaði stundum innfyrir, á
fúkkaloft verbúðanna og fólksins
sem er óánægt, rótlaust og matreið-
ir fiskinn sem makarnir veiða. Og í
grennd við safnþró textans hjá
Tanga vex sveppagróður „í furðuleg-
um myndum og síbreytilegum upp
úr eitilgrænni ýldunni ...()... því að
hér er ekkert fagurt nema rotnunin
og litir ýldunnar í öllum regnbogans
litum ..." Og Guðbergur hafði fæðst
við sjóinn, unnið við sjóinn, unnið í
verksmiðju í eign erlendra aðila,
spunnið fíngerðan vef í verksmiðju
í eigu innlendra aðila, gætt nætur-
innar og geðsjúkra, horft til Parísar
sem miðpunkts heimsins en hafnað
á Spáni vegna þess hve miðpunktur
heimsins er dýr. „Um leið og maður-
inn sem sagan segir frá vaknaði, eða
rankaði við sér, þá fannst honum að
hann hlyti að vera staddur á torgi í
útlendum, óþekktum bæ. Hann leit
upp og svipaðist um eftir nafni á
torginu." Hann hafði gengið fyrir
horn og mætt einhverju sem hann
einn veit hvað er. Hann hafði skilið
frjómagnið í þvf sem hýsir rotnun.
Hann hafði skynjað fleira en sól í
suðrænum löndum. Hann hafði séð
blóm smáþjóðanna, enda kominn af
smáþjóð. Hann var hærri en flestir
innfæddir. Augun meðtóku það sem
fyrir bar á annan hátt en áður,
„vegna þess að ef skáld eru ekki
nærsýn á þjóð sína, og á vissan hátt
afturhaldssöm, þá geta þau heldur
ekki verið víðsýn. Skáldskapurinn
sprettur af hinu einstaka og úr spori
móti hinu algilda". Síðar fór hann
yfir landamærin og til Portúgal, en
brá sér alltaf til baka. „Portúgölsku
Iandamæraverðirnir höfðu þá lokið
störfum. Ég tók eftir að einn sendi
brúðunni illt auga. Ég lét hana á
pallinn yfir dyrunum og höfuðið stóð
út úr pokanum og var í allra aug-
sýn. Ég vissi að besta ráðið væri að
leyna henni ekki." Guðbergur tók að
þýða bækur latneska menningar-
heimsins, bæði frá löndunum sem
urðu nýlenduveldi uppúr landafund-
unum og löndunum sem voru í fyrnd-
inni nýlendur þeirra. Bækur sem eru
Guðbergur Bergsson: „Til er Ijósmynd af mér, sjálfur
lifandi manns eilífan en svipur breytist stöðugt. t>að
I tileíni af sextugsafmæli Guðbergs Bergssonar verður opnuð sýning I l
					
Fela smįmyndir
B 1
B 1
B 2
B 2
B 3
B 3
B 4
B 4