Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 256. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						¦ £.., A -

10

>•. ,rt HDUAiiUW^Ua aiUA.UlKUOHOÍ/,

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 8. NÓVEMBER 1992

eftir Urði Gunnarsdórtur. Teikning: Halldór Baldursson

EKKERT kerfi er svo fullkomið að á því sé ekki að finna

neinar brotalamir. Kerfiskafarar hafa yfirleitt einhver ráð

með að finna leiðir til að leika á kerfið og oft renna svikin

í gegn án þess að nokkur taki eftir þeim. Kerfissvik við-

gangast nánast alls staðar og það eru ekki bara glæpamenn

irnir sem þau stunda, almenningur lætur ekki sitt eftir

liggja. I kjölfar þeirrar umræðu sem skapast hefur vegna

aðgerðaheilbrigðisráðherra gegn foreldrum sem skráð

hafa sig einstæða til að verða sér úti um aukatekjur og

rétt til dagvistunar, má velta fyrir sér fleiri dæmum um

það þegar spilað er á kerfið.

Þeir sem stunda kerfissvik eru

langoftast að stela frá sjálf-

um sér, þar sem þeir svíkja

fé út úr sameiginlegum sjóðum

landsmanna. Sumir telja sig í fullum

rétti til þess, þar sem „kerfið" hafi

brugðist þeim, aðrir gera það af

illri nauðsyn, enn aðrir eru í leit

að skjótfengnum gróða. Og hversu

einkennilega sem það kann að

hljóma, leggja sumir það á sig að

ljúga fyrir fáeinar krónur. Krónur,

sem skipta varla nokkurn mann

sköpum.

Þá má einnig velta því fyrir sér

hvort svik skipti máli? Ekki er nokk-

ur leið að gera sér grein fyrir því

hversu miklir fjármunir eru sviknir

út árlega en ljóst er að þeir eru

gríðarlegir ef allt er talið saman.

Slíkt hlýtur að leiða af sér að gjöld

í sameiginlega sjóði eru hærri en

ella eða að kerfið hefur úr minnu

að spila. Og því kemur það öllum

við ef spilað er á kerfið.

Röng skráning hjúskaparstöðu

Heilbrigðisráðherra hefur nú

skorið upp herör gegn þeim sem

skráð hafa sig einstæða foreldra

en eru í sambúð. Verður þeim sem

þetta hafa stundað gefinn frestur

til áramóta til að leiðrétta skrán-

ingu, að öðrum kosti verður þeim

gert að endurgreiða það sem of-

greitt var og auk þess tvöfalda þá

upphæð í sekt. Það er ljóst að þessi

aðgerð hefur mælst vel fyrir hjá

stórum hópi fólks, sem telur órétt-

mætt að aðrir séu að hafa fé úr

sameiginlegum sjóðum landsmanna

og hafi auk þess forgang, t.d. um

dagheimilisplass, ef þeir segja ekki

rétt til um hjúskaparstöðu sína.

Enda voru ábendingar fyrrnefnda

hópsins kveikjan að aðgerðum ráð-

herra.

Enn er of skammur tími liðinn

frá tilkynningu heilbrigðisráðherra,

til að hægt sé að segja nokkuð tiJ

um árangurinn. Dögg Pálsdóttir,

skrifstofustjóri í heilbrigðisráðu-

neytinu er formaður nefndar, sem

vann nefndarálit það sem heilbrigð-

isráðherra byggði tillögur sínar á.

Hún segir nefndina þegar hafa

fengið vísbendingar um að umræð-

an hafi ýtt við mörgum, bæði þeim

sem skráð hafa sig ranglega og

öðrum sem mótfallnir eru slíkum

aðferðum..„Við vinnum nú að full-

um krafti við að fylgja skýrslunni

eftir, m.a. munu skattayfirvöld,

Hagstofan   og   Tryggingastofnun

ræða hvérnig eftiriit verður hert.

En það er enn allt of snemmt að

segja til um árangurinn."

„Sú umræða sem fór af stað í

sumar og haust, hefur stórfjölgað

tilkynningurn um foreldra í sam-

búð," segir Ágúst Þór Sigurðsson,

lögfræðingur hjá Tryggingastofn-

un. Hann hefur þó ekki tölur hand-

bærar enda eru tilkynningarnar enn

að berast inn. „Það er ómögulegt

að segja til um umfang rangrar

skráningar eða hversu mikla fjár-

muni er um að ræða. Ég tel þó ljóst

að þeir sem slíkt stunda séu fjöl-

margir. Ef tekið er sem dæmi að

einn af hverjum átta- fái ranglega

mæðra- eða feðralaun, sem ég tel

ekki ofreiknað án þess að ég geti

fullyrt nokkuð, nemur nú upphæð

um 100 milljónum en mæðra- og

feðralaun á síðasta ári námu tæpum

770 milljónum," segir Ágúst.

Leikið á námslánakerfið

Meðal námsmanna Ieynist mis-

jafn sauður í mörgu fé, rétt eins

og annars staðar. Fyrir kerfisbreyt-

ingu á síðasta ári var talið nokkuð

um það að námsmenn létu skrá sig

sem leigjendur þótt þeir byggju í

heimahúsum, „skildu" við maka

sína til að tekjur þeirra síðarnefndu

iækkuðu ekki lánið, að sumir náms-

menn áætluðu of lágar tekjur á sig

og að nokkrir þeirra skiluðu ekki

inn neinum gögnum um náms-

árangur, þrátt fyrir að þeir hefðu

fengið námslán. Með kerfisbreyt-

ingunni er talið að töluvert hafi

dregið úr slíku, þó erfitt sé að full-

yrða nokkuð.

Nú verða námsmenn á leigu-

markaðnum að skila inn vottorði

frá skattinum um að þeir séu leigj-

endur. Námslán eru greidd út eftir

á, þegar sýnt hefur verið fram á

námsárangur. Þeir sem áætla of

miklar tekjur á sig fá bónus; 5%

þess sem var ofáætlað en þeir sem

vanáætla tekjur, eru sektaðir um

5% þeirrar upphæðar sem munaði

á tekjuáætlun og tekjum.

Meðal þess sem bendir til þess

að einhverjir hafi skráð sig ranglega

hjá LÍN má nefna að á skólaárinu

1990/1991 voru um 20% einstak-

linga í námi skráð í foreldrahúsum

en eftir að reglur voru hertar og

lánshlutfall þeirra hækkað um 20%,

fjölgaði þeim í 34% á næsta skóla-

ári. Þá hafa undanfarin tvö ár um

60 milljónir farið í ofgreidd lán, sem

erfitt hefur reynst að innheimta. Á

Barnabæturnar, mæðra- og

feðralaunin, dagvistunarrýmin,

námslánin, félagslega

aðstoðin, skatturinn og

tryggingakerfið eru meðal þess sem

kerfiskafararnir svindla á

þessu hefur nú verið ráðin bragar-

bót. Að síðustu má nefna að hjá

lánasjóðinum er talið að alls hafí

nokkur hundruð manns fengið lán

án þess að skila inn neinum gögnum

um námsárangur.

Sviknar út atvinnuleysisbætur

Þeim sem vilja leika á kerfið er

ekkert heilagt og í öllum þeim fj'ölda

Y

sem nú eru atvinnulausir, er að

finna einn og einn svartan sauð.

Á Ráðningarskrifstofu Reykja-

víkurborgar koma þeir sem atvinnu-

lausir eru til skráningar. Gunnar

Helgason, forstöðumaður, segir

skrifstofuna beita sér fyrir því að

ráða fólk í vinnu. Þeir sem ekki fá

vinnu, skrá sig til atvinnuleysisbóta

og í því felst að þeir verða að fá

upplýsingar frá atvinnuveitenda um

hvað þeir hafa unnið marga klukku-

tíma í dagvinnu sl. 12 mánuði, því

lágmarksbætur miðast við 425

vinnustundir en hámarksbætur við

1.700. Einnig er skylt að vera full-

gildur meðlimur í stéttarfélagi auk

annarra ákvæða varðandi aldur o.fl.

„Langstærstur hluti fólks er niður-

brotinn vegna þess að það hefur

misst vinnuna. í erfiðu árferði reyn-

ir fólk að bjarga sér á allan mögu-

lega hátt og ef til vill er ein leiðin

sú að ná sér í atvinnuleysisbætur

án þess að eiga á því rétt. Megin-

þorri fólks fagnar því að fá vinnu

en alltaf eru einhverjir sem geta

hugsað sér að vera á atvinnuleysis-

bótum. t.d. vegna aldurs, heilsu-

fars, heimilsástæðna ofl," segir

Gunnar.

114 úthlutunarnefndir félaga og

félagasambanda úrskurða um um-

sóknir um atvinnuleysisbætur. Pét-

ur Sigurðsson, formaður stjórnar    -

TRYGGINGASVIK

„FÓLK REYNIR ævinlega að fá sem mest út úr

tryggingafélögunum, það hefur enga samúð með

þeim, finnst félögin jafnvel eiga það skilið að punga

sem mestu út. Ég er ekki frá því að afstaðan til

„kerfisins" sé ögn mildari." Svo fórust lögfræðingi

einum orð og víst er að tryggingafélögin taka

undir með honum. „Hugsunarhátturinn er sá að

tryggingafélögin hafi alveg efni á að borga, sama

hugsun og er gagnvart ríkinu," segir Ingvar Svejn-

björnsson, lögfræðingur hjá Vátryggingafélagi ís-

lands. I sama streng tekur Arinbjörn Sigurgeirsson

son rannsóknarfulltrúi hjá Sjóvá-Almennum.

Ingvar segir þess fá dæmi að tryggingasvik sannist,

enda sé það í langflestum tilfellum erfítt. Yfirleitt

sé tjónþolinn einn til frásagriar og telji tryggíngafélag-

ið að um svik sé að ræða, standi orð gegn orði. „Svik

þekkjast í öllum greinum trygginga en algengust eru

þau í farangurs- og bílatryggingum. Fyrir skömmu

féll t.d. dómur í máli tveggja manna sem höfðu falsað

tjónaskýrslur og hlutu þeir fangelsisdóm. Mál af svipuð-

um toga var nýlega kært til rannsóknarlögreglu."

Þess eru dæmi að fólk hafí kveikt í að ásettu ráði;

í húsum, bátum og bílum. Einnig að fólk tryggi sig á

fleiri en einum stað en það er löglegt, ef ekki er hægt

er að meta það sem tryggt er til fjár, t.d. líf- eða slysa-

tryggingar. Skemmist eða eyðileggist hlutir sem metn-

ir verða til fjár, á fólk ekki rétt á hærri bótum en sem

nemur andvirðinu.

Arinbjörn segir að nú orðið sé meiri vinna lögð í

að skoða hvert tilvik áður en tjón séu greidd út, t.d.

dæmis séu engin brunatjón á bílum og fleiri verðmæt-

um gerð upp fyrr en sérstök rarinsókn hefur farið fram.

Þetta sé vegna þess að talið sé líklegra að óheiðarlegt

fólk reyni frekar að fórna bíl en t.d. heimili sínu í von

um tryggingabætur.

Nýtt að dómskérfið fjalli

um tryggingasvik

Arinbjörn segir tryggingasvik vera allt frá því að

fólk skáldi upp atburði, til þess að það nýti sér slys

til hins ýtrasta, fái meira en því beri. Þeir sem vinru'

við rannsókn á tryggingasvikum reki sig á allt frá

smásvindli til umfangsmikilla svika.

Ef grunur vaknar hjá starfsfólki tryggingafélaga

um að verið sé að hafa af þeim fé, er eins víst að við,-

komandi tjónþola sé sagt upp tryggingu. Slíkt er þó

ekki gert nema víst þyki að óheiðarlega sé staðið að

málum. Tryggingasvik eru ekki kærð til rannsóknarlög-

reglu nema fyrir liggi rökstuddur grunur um svik.

Arinbjörn segir það tiltölulega nýtt að dómskerfið

fjalli um tryggingasvik en það hefur færst í vöxt og

nokkrir refsidómar gengið á síðustu árum. Sjóvá- Aj-

mannar óskar opinberrar rannsóknar á um tíu málum

á _ari.

Slysatryggingar hafa löngum reynst tryggingafélög-

unum erfiður ljár í þúfu. Svo virðist sem meiðsli á fólki.

í bílslysum hafi færst í vöxt, sér í lagi hvað yarðar.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
26-27
26-27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52