Tķmarit.is   | Tķmarit.is |
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 256. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						18

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 8. NOVEMBER 1992

r

ROM

Hilmar Kristjánsson

rϚismaour er ffluttur

heim f rá Suour-Af riku

par sem stjórnmálaleg

upplausn og ef nahags-

kreppa ógnar ff ramtió

landsins.

BRENNUR

eftir Guðna Einarsson

Hilmar Kristjánsson ræðismaður

er snúinn heim frá Suður-Afríku

eftir nærri þriggja áratuga fjar-

veru. Hann undi sér vei í þessu

umrædda og fordæmda landi,

þrátt f yrir aðskilnaðarstefnu og

ýmsar róstur. Hilmar hefur löng-

um verið óf eiminn við að lýsa

vafningalausum skoðunum sinum

á mönnum og málefnum. Því legg-

ur ræðismaður íslands í Jóhannes-

arborg áherslu á að hér lýsi hann

sínum einkaviðhorfum.

Eg ákvað að flytja til útlanda

og eftir að hafa skoðað mig

um komst ég að því að ekki

væru nema sjö lyðræðisríki

í heiminum sem höfðu tiltölulega

frjálst efnahagskerfi. Mörg af lýð-

ræðisríkjunum voru ákaflega „sósíal-

iseruð". Valið stóð á endanum á

milli S-Afríku og Ástralíu. Ég valdi

S-Afríku, ákaflega fallegt og þægi-

legt land. Þar buðust tækifæri og

að mörgu leyti frjálst efnahagskerfi,

þótt ríkið væri með puttana í ýmsu,

enda er ekkert land með öllu laust

við ríkisafskipti. Það vill svo

skemmtilega til að ég fór frá London

á skipi til Suður-Afríku 4. nóvember

1964 og kom aftur frá London 4.

nóvember 1992. Þessi útivist varaði

í nákvæmlega 28 ár.

Aðskilnaðarstefnan liðin

undir lok

Suður-Afríka hefur breyst mikið

frá því ég kom þangað fyrst. Þá

voru svertingjar bara vinnumenn,

hvergi í störfum sem skiptu ein-

hverju máli. Þarna bjó í sama landi

fólk úr gamla heiminum og fólk úr

þrið^'a heiminum, sem var vanhæfara

og kunni ekki til verka. Hinir hvítu

sátu í sérhæfðum störfum og stjórn-

uðu, með betri laun og lífshagi. Auð-

vitað hugsaði maður um aðskilnaðar-

stefnuna og mögulegar afleiðingar

hennar. Ég komst að þeirri niður-

stöðu að ekki væri nein hætta á ferð-

um meðan svertingjarnir litu upp til

hvíta fólksins, líkt og börn til for-

eldra. Eins óttast ég ekki ástandið

eftir að svarta fólkið hefur náð full-

kominni jafnstöðu við þá hvítu. Það

er umbreytingarskeiðið sem ég ótt-

ast, þegar þeir halda að þeir geti án

þess að geta.

Þrátt fyrir aðskilnaðarstefnuna

streymdu svertingjar frá öðrum Afr-

íkuríkjum til vinnu í S-Afríku. Lífs-

kjör og möguleikar hafa verið svo

miklu betri þar en annars staðar. í

S-Afríku búa um 5% Afríkubúa en

þar eru framleídd 70% af öllu raf-

magni í álfunni, 60% af járnbrautum

Afríku eru í S-Afríku, sama hlutfall

gildir um bílaeign. Það er næstum

sama á hverju þú tekur í álfunni,

þá eru 60- 70% af því að finna í

S-Afríku. Ég hef alltaf haft lúmskt

gaman af því þegar heimurinn tjáir

meðaumkvun sína með kjörum

svartra í S-Afríku að 60% af öllum

háskólamenntuðum svertingjum í

Afríku er að finna þar í landi. Eng-

inn vorkennir hinum 95% sem búa

után S-Afríku við miklu verri kjör.

Utanríkisráðherra S-Afríku, P. Bot-

ha, hélt einu sinni fund með svertin-

gjaleiðtogum í Bandaríkjunum. Þá

kom fram að bandarískir blökku-

menn nutu ekki sömu opinberu hjálp-

ar til húsbygginga eða menntunar

og svartir í S- Afríku. Ekki var held-

ur sambærilegur stuðningur við

svarta sem vildu fara út í atvinnu-

rekstur og í S-Afríku. Heimurinn

hefur aldrei viðurkennt þetta. Fólk

sem ekki þekkir til heldur gjarnan

að opinbert kynþáttahatur ríki milli

hvítra og svartra. Yfirleitt komast

flestir vel af við fólk af öðrum kyn-

þáttum. Aðskilnaðarstefnan skil-

greindi reglur um umgengni og

hvaða réttindi hver hafði. Svartir

máttu ekki sækja hvíta skóla, flytja

í hvít íbúðarhverfi og ýmislegt ann-

að. Nú er ekkert eftir opinberlega

af aðskilnaðarstefnunni (apartheit).

Öll lög sem takmörkuðu réttindi

svartra hafa verið <numin úr gildi.

Jafnræði ríkir varðandi búsetu,

skólagöngu og viðskipti. Eitt af

helstu vandamálunum var að svert-

ingjar tóku ekki þátt í viðskiptalíf-

inu. Stjórnvöld hafa varið miklu fé

í að styðja þá til að stofna smáfyrir-

tæki. Áður þurfti leyfi til að selja

varning úti á götum, en nú er allt

fullt af svörtum götusölum, mörgum

kaupmönnum til sárrar armæðu.

Afrískur hugsunarháttur

Það er erfitt fyrir vesturlandabúa

að skilja hugsunarháttinn í Afríku.

Svertingjarnir hafa búið við átthaga-

kerfí og ættarveldi. Höfðinginn hefur

alltaf rétt fyrir sér. Jafnvel í lýðræð-

islegum kosningum fylgja þeir ættar-

höfðingjanum, hans atkvæði ræður

í raun. Það eru 66 ríki í Afríku og

lýðræði hefur ekki komist almenni-

lega á í neinu þeirra, það er helst

að Botswana komist nálægt því að

vera lýðræðisríki. Það er ekki hægt

að breyta Afríku úr gamla átthaga-

og ættflokkakerfinu í vestræna lýð-

ræðishefð með einu pennastriki.

{ Afríku, að undanskilinni S-Afr-

íku, gengur allt kerfíð á mútum. Ég

var að selja glugga í stórhýsi í An-

gola. Þeir sem byggðu húsið sögðu

mér að þeir reiknuðu með því í fjár-

hagsáætlun að 20% af kostnaði færi

í mútur. Um leið og svertingjarnir

komast til valda notfæra þeir sér

valdastöðuna sjálfum sér til fram-

dráttar. Oliver Tambu, forseti Af-

ríska þjóðarráðsins (ANC) meðan

Mandela sat í fangelsi, var að flytja

í villu sem kostar þrjú milljón rönd,

sem er um 60 milljónir króna. Hafa

ber í huga að húsnæði í S-Afríku

kostar fjórðung af því sem það kost-

ar hér.

Stjórnmálin eru flókin

Þarna er að fínna allt litrófið í

pólitík, öfga til hægri og vinstri og

allt þar á milli. Auk þess blandast

ættflokkaátök og þjóðernisviðhorf

mjög inn í stjórnmálaumræðu. Er-

lendína dóttir mín lærði lögfræði í

S-Afríku. Auk ríkislaganna þurfti

hún að læra ættbálkalög, því hver

Hilmar Krisfjánssoii segir vanda-

málin í S-Afríku svo flókin, að

lausn sem allir sætti sig við verði

vandfundin, ef hún þá finnst.

ættbálkur hefur eigin lög sem gilda

á yfirrráðasvæði þeirra. Zulumenn

eru fjölmennasti ættbálkurinn með

sjö milljónir íbúa. Zulumenn leyfa

fjölkvæni og eiga upp í átta konur

hver. Buthelezi er pólitískur leiðtogi

þeirra, svo hafa þeir einnig kóng.

Nelson Mandela er aftur af Xhosa

ættbálki 6g þeir eru mjög áberandi

í Afríska þjóðaráðinu. Reyndar eru

fleiri ættbálkar, Indverjar og hvítir

þar með í flokki. Það eru margir ólík-

ir aðilar í Afríska þjóðarráðinu, hóf-

samir og róttækir, skynsamir og

þröngsýnir. Zulumenn og Xhosar

hafa deilt í aldir, það deyja mörg

þúsund manna á hverju ári í ætt-

flokkaátökum. DeKlerk hefur reynt

að leysa þessi mftl með samningum

en Mandela neitar að tala við Bhut-

elezi, forystumann Zulumanna. Enn

ein öfgahreyfingin eru Verndarsam-

tök afríkaana (AWB), hvítra manna

sem eru afkomendur gömlu Búanna,

þau segjast hafa 10 þúsund manna

lið velþjálfaðra manna undir vopnum.

Verndarsamtökin hafa farið fram á

að fá heimaland fyrir hvíta menn í

mestu eyðimörk landsins. Þar ætla

þeir að rækta upp og stunda landbún-

að.

S-afrísk stjórnvöld hafa stofnað

svonefnd heimalönd, þar sem svert-

ingjaættb'álkar  eiga  búsetu.   Sum

Morgunblaðið/Sverrir

heimalöndin hafa staðið sig mjög

vel, til dæmis Bophuthatswana, önn-

ur eru ekki á setjandi. Það er ein-

kennandi fyrir íbúa heimalandanha

að íbúarnir eru yfirleitt hreyknir af

þeim. Margir ættarhöfðingjar vilja

að komið verði á kerfi, líkt og í

Bandaríkjunum, þar sem mikil sjálfs-

stjórn er á hverju svæði. DeKlerk

er einnig sömu skoðunar og það er

sterk hreyfing í þessa átt. Mandela

vill það hins vegar ekki því fyrir

honum vakir það eitt að ná völdum.

Hann er kommúnisti sem hefur eng-

an áhuga á að koma á lýðræði. Flokk-

ur hans myrðir miskunnarlaust þá

sem eru í andstöðu við Afríska þjóð-

arráðið, þeir hafa myrt um 1000 af

framámönnum Zulumánna undan-

farin tvö ár. Nú neitar Afríska þjóð-

arráðið að halda áfram samningavið-

ræðum nema Zulumenn verði af-

vopnaðir. Vopn Zulumanna eru spjót

og leðurskildir. Á sama tíma er

MK-hersveit Afríska þjóðarráðsins

vopnuð AK-47 hríðskotarifflum og

ófeimin við að nota þá. Xhosarnir

hafa aðsetur í heimalöndunum Ciskei

og Transkei. Nýlega hafa verið gerð-

ar byltingar í þremur heimalöndum.

í Venda og Transkei náði Afríska

þjóðarráðið völdum, en í Ciskei er

við völd andstæðingur Afríska þjóð-

arráðsins. Um daginn fór Afríska

þjóðarráðið í mótmælagöngu í Ciskei,

og hún endaði með blóðbaði. Þarna

fer fram miskunnarlaus valdabarátta

og skiptir engu hvar hún kostar.

Mandela talar mikið um lýðræði,

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
26-27
26-27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52