Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 . . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 256. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						4
22
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 8. NÓVEMBER 1992
Hugvitsmennirnir í Arteigi
framleiða heimilisrafstöðvar til útflutnings
MTIIUIh
H lutir í vatnstúrbínu
sem smíðaðir eru á Vélaverk-
stæðinu í Árteigi.
VAR
viriíjm
bæjarlækmrms
eftir Sigurð Pétur Björnsson
„UPPHAFIÐ var virkjun
bæjarlæksins", segir hug-
vitsmaðurinn Jón Sigur-
geirsson í Arteig í Kölduk-
inn. Ásamt sonum sínum
framleiðir hann rafstöðvar
og flytur út til Grænlands
og Færeyja og útflutningur
til fleiri landa hefur komið
til tals.
I
Istuttri heimsókn til feðganna
að Árteigi í Köldukínn í Suður-
Þingeyjarsýslu, varð fréttarit-
ari Morgunblaðsins margs vísari um
það merka og mikla starf sem unn-
ið er á Vélaverkstæðinu að Árteig.
Virkjunarárátta frá sjö ára
aldrí
Jón sagði að snemma hefði orðið
hjá sér árátta að nýta afl bæjar-
læksins væri og hann hafi haft
áhuga fyrir allri tækni frá því hann
man fyrst eftir sér. Hann fór sjö
ára gamall til Húsavíkur með móð-
ur sinn og vissi þá af vatnsaflstöð-
inni við Brúarána, sem sá þorpinu
fyrir rafmagni. Að þrábeiðni hans
fékk móðir hans leyfi til að lofa
syninum að skoða þetta undravirki.
Eftir þá för fór hann að grúska í
því hvernig hann gæti virkjað bæj-
arlækinn tíl einhverra nota. Smíð-
aði síðan — þá 10 eða 12 ára —
að gamni sínu spjaldakall og lét
lækinn snúa honum sér til ánægju.
Næsta skrefið var að láta lækin
snúa smjörstrokknum og það
heppnaðist. Þetta þróaðist svo að
þá hann byggði íbúaðarhús sitt og
konu sinnar Hildar Eiðsdóttur 1945
virkjaði hann bæjarlækinn til að
snúa steypuhrærivélinni sem notuð
var við bygginguna. Áður hafði
hann virkjað bæjarlækinn með lít-
£111 stöð, sem framleiddi rafmagn
með 6 volta spenni til ljósa fyrir
bæjarhúsin og það þróaðist í stöð
með 12 volta spennu, og hóf svo
framleiðslu og setti upp nokkrar
12 volta stöðvar í nálægum sveit-
um.
Jón hafði heyrt um Bjarna Run-
ólfsson frá Hómi í Landbroti, sem
þá var helsti frumherji í smíði
heimarafstöðva og að breyta lækj-
um í rafmagn til ljósa, eins og Jón
orðar það.
Áhuginn var mikill en aðstæður
ekki fyrir hendi til frekara náms á
þessu sviði á skólabekk, en Jón
aflaði sér bóka um þessi efni og
fyrstu fyrirmyndirnar fékk hann að
vatnstúrbínu úr dönsku handbók-
inni „Lommerbog for mekanikere"
og bók Þórðar Runólfssonar, „ís-
Jón Sigurgeirsson og Eiður Jóns-
son við heimilisrafstöðina í Ár-
teigi sem þeir smiðuðu sjálfír.
lensk vatnsvélafræði" hafi verið sér
mjög hjálpleg. Með þessari fræðslu
hannaði og teiknaði hann sjálfur
túrbínur og annað sem til virkjana
þurfti eftir formúlum úr þeim bók-
um sem hann hafði. Einnig leitaði
hann sér fræðslu hjá rafvirkjum og
verkfræðingum og minnist hann þá
sérstaklega Guðmundar heitins
Björnssonar frá Kópaskeri, sem
með ánægju hafði veitt honum leið-
beiningar og útbúið fyrir hann
vinnuteikningar.
70 heimarafstöðvar
framleiddar
Nú eru komnar frá Árteigi yfír
70 heimarafstövðar með 220 volta
spennu víðsvegar um landið án þess
að framleiðslan hafí verið auglýst,
„Þær hafa auglýst sig sjálfar og
það er besta auglýsingin," segir
Jón. Fleira var og er smíðað á verk-
stæðinu svo sem súgþurrkunarblás-
arar, heybyssur og margt fleira til
landbúnaðar. í sumar smíðuðu þeir
fyrir Sláturhús KÞ á Húsavík, færi-
band, sem tekur við kindinni í fjár-
réttinni og flytur allt til þess að
skrokkurinn er vigtaður. Einnig
smíðuðu þeir „gæruafdragara" eftir
nýsjálenskri fyrirmynd og er það
fyrsta tækið þeirrar tegundar, sem
smíðað er hér á landi og þykir hafa
gefist vel. Janframt öllu því sem
að framan er greint, rak Jón nokk-
urn búskap, þrátt fyrir vanheilsu,
sem hann hefur lengi átt við að búa.
Morgunblaðið/Silii
Jón vinnur við heimilisrafsstöð.
Vélasnill ingarnir í Árteigi að loknu dagsverki, f.v. Arngrimur, Jón
og Eiður.
En það sem þegar hefur verið
ritað er aðeins forsaga að öðru
meira, því hugvitið fylgir ættinni.
Jón og Hildur eiga þrjá syni, Eið,
sem er lærður rafvirki, Arngrím,
lærður vélvirki, og Sigurgeir, bú-
fræðing, auk 3 dætra, sem bú sín
hafa reist utan heimasveitar, en
bræðurnir búa allir á Granastaða-
torfunni. Eiður og Arngrímur sjá
nú um rekstur verkstæðisins og
Sigurgeir um búskapinn, en faðir-
inn segist nú orðið lítið gera, enda
kominn yfir sjötugt og farinn að
heilsu en fylgist þá vel með því sem
gert er.
Þegar synirnir höfðu lokið námi,
komu þeir heim aftur og yfirtóku
rekstur verkstæðisins sem alltaf var
með aukin verkefni. Þeir stækkuðu
heimarafstöðina,   sem   nú   getur
framleitt 250 kflóvött, og það er
meiri orka en heimamenn þurfa svo
þeir hafa getað veitt nágrannabæj-
um orku, ef þeirra orka hefur
brugðist, sem stundum vill verða
síðla vetrar.
Útflutningur til Grænlands og
Færeyja
Með bændaheimsóknum vitnað-
ist til Grænlands, að Vélaverkstæð-
ið Árteigi framleiddi rafstöðvar,
sem vel mundu henta Grænlending-
um. Að Árteigi kom svo 1986 nokk-
ur hópur Grænlendinga og þar á
meðal Þór Þorbergsson, þá ráðu-
nauturá Grænlandi, og Kaj Egede
þá landbúnaðarráðherra. Með þeim
var bóndi, sem byggt hafði stíflu
fyrir 10 árum. Hann vantaði vatns-
vél og þegar hann hafði kynnt sér
þessa íslensku framleiðslu pantaði
hann nokkru síðar rafstöð frá Ár-
teigi, sem smíðuð var 1987. Eiður
fylgdi henni til Grænlands og setti
hana þar upp og síðan hafa verið
smíðaðar fyrir Grænlendinga tvær
rafstöðvar sem Eiður setti upp. Enn
liggja fyrir pantanir frá Grænlandi
og þeim feðgum líkar vel viðskiptin
við Grænlendinga. Árteigsmenn
hafa selt eina vél til Færeyja og
er hún notuð við fiskeldisstöð í
Miðvogi. Færeyingar höfðu fengið
sína vitneskju um Árteigsstöðvar
frá Grænlandi.
Aðspurður segir Eiður að þeir
hyggi ekki á neina fjöldaframleiðslu
véla sinna eins og er. „Við feðgarn-
ir höfum hér nokkra aðstoðarmenn,
þá á þarf að halda og þessi rekstur
er öruggur eins og er. Við framleið-
um vélar og tæki og önnumst við-
hald þeirra og ýmsar viðgerðir."
Eiður á litla flugvél og flugvöll hef-
ur hann gert í túnfætinum og þar
komið upp flugskýli. „Ég er fljótur
til ferða ef einhver rafstöðva okkar
skyldi bila, en sem betur fer er það
nú ekki oft."
Granastaðir er fornt,býli og út
frá því er Árteigur og önnur þrjú
býli reist, svo á torfunni eru 5 reisu-
leg íbúðarhús, verkstæði og útihús.
Heimarafstöðin framleiðir rafmagn
fyrir öll þessi býli til upphitunar og
annarra nota. Þar er ekki opinn
eldur nema á logsuðu eða rafsuðu-
tækjum, og eldspýtna er varla þörf
„nema þá til að tendra jólakertin"
segir Hildur, því enginn ábúenda
torfunnar eða heimilismanna kveik-
ir þar í sígarettu eða vindli.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
26-27
26-27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52