Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						16
s mio/dvnmm gjgajsíí'johoi/;
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 3. JUNI 1993
Kj ör dæmaskipan
eftír Magna,
Guðmundsson
Umræða er á ný hafin um kjör-
dæmaskipun og hugsanlegar
breytingar á henni. Því ber að
fagna, enda hefir kerfið, sem við
búum við, ekki gefíð góða raun.
Ég hefi áður fjallað um þetta efni,
bæði á síðum Morgunblaðsins og
í Ríkisútvarpinu, einkum um og
eftir stjórnarskrárbreytinguna
1959. Sumt af því, sem hér fer á
eftir, er endurtekning, en það á
erindi við lesendur í dag. Ég lagð-
ist gegn hlutfallskosningum og
geri það enn. Reynslan síðustu
áratugi hefir staðfest orð mín.
Einmenningskj ör dæmi
í áratugi var hluti alþingis-
manna kosinn í einmenningskjör-
dæmum, en aðeins hluti. Þess
vegna er ekki unnt að segja, að
það kosningakerfi hafi ríkt hér-
lendis. Þegar frá árinu 1915 hafa
hlutfallskosningar t.d. verið við-
hafðar í höfuðborginni. Frá sama
tíma voru landkjörnir þingmenn,
sex að tölu, valdir með þeim hætti,
þar sem landið allt var eitt kjör-
dæmi. Árið 1933 komu svonefndir
uppbótarþingmenn til sögunnar,
þ.e. fallnir frambjóðendur í kjör-
dæmi, sem fengu sæti á Alþingi
skv. heildarfylgi flokka og þar með
lögmáli hlutfallskosninga. Með
stjórnarskrárbreytingu 1942 urðu
hlutfallskjördæmi 6 í landinu utan
Reykjavíkur: Árnessýsla, Rangár-
vallasýsla, Múlasýslur báðar,
Eyja- og Skagafjarðarsýslur. Eftir
það var aðeins minni hluti þing-
manna  kosinn  óhlutbundið,  þ.e.
21 af 52 — og kerfí hlutfallskosn-
inga því ráðandi frá sama tíma.
Það kerfi var fullkomnað 1959,
þegar landinu öllu var skipt í stór
kjördæmi með hlutfallskosningu.
Það er vissulega eftirtektarvert,
að kerfi einmenningskjördæma er
við lýði í engilsaxneskum löndum,
einmitt þar, sem stjórnarfar er
stöðugast og styrkast. Nánast eini
gallinn á því kerfi er sá, að minni-
hlutaflokkur getur náð meirihluta
á þingi. En það má útiloka, ef
tveim skilyrðum er fullnægt: (i)
Kjördæmin þurfa að vera tiltölu-
lega smá og (ii) atkvæðafjöldi
þeirra nokkuð jafn. Þetta er vel
framkvæmanlegt, en krefst þess
hér hjá okkur, að Reykjavík verði
skipt upp í einmenningskjördæmi
líka, eins og landsbyggðin. Kosnin-
gatölur frá t.d. Bretlandi hafa
sýnt, að einmenningskjördæmi
geta leitt til nær algers jafnaðar
milli flokka. Atkvæði glatast flokki
í einu kjördæmi, öðrum í hinu, og
talan gengur upp. Þótt einhvers
misræmis kunni að gæta stundum,
þykja það smámunir í samanburði
við öryggið, sem þetta kerfi veitir.
Ágallar hlutfallskosninga
Helzti ágallinn er sá, að hlut-
fallskosningar efla smáflokka og
flokksbrot og gera stjórnarmynd-
un erfiða. Þegar hún tekst ekki,
nema með þátttöku minnihluta-
flokka, verður að „semja" við þá.
Meirihlutaflokkurinn verður að
víkja frá stefnu sinni til samkomu-
lags. Með þeim hætti er sjónarmið-
um minnihlutans þröngvað upp á
meirihlutann. Það brýtur grund-
vallarreglu lýðræðisskipulagsins,
þá reglu, að meirihlutinn eigi að
ráða.
Afleiðingar margflokka stjórn-
arsamstarfs eru ýmis konar. Ein
er skortur á beinum valkostum
fyrir kjósendur. Þegar þeir ganga
að kjörborði, vita þeir í rauninni
ekki, um hvað þeir eru að kjósa,
því að stefnan er háð væntanleg-
um málefnasamningi milli flokka,
— allt undir því komið, hvernig
kaupin gerast á eyrinni, þegar þar
að kemur. Önnur afleiðing er sam-
ábyrgð flokka, þegar tveir eða
fleiri fara með stjórn. Ekki er við
neinn að sakast öðrum fremur, ef
miður fer, og þar með úr sögunni
gullna reglan, að flokkur standi
og falli með sínum gjörðum. Þriðja
afleiðingin, sem hér verður nefnd,
er vanmáttur í viðureign við sér-
hagsmuni. í málefnasaningi verða
báðir flokkar — eða allir, ef þeir
eru margir — að „slá af" skoðun-
um sínum. Hversu mikið, fer eftir
samningsstöðu hvers og eins eða
lagni í hrossakaupum. Niðurstað-
an verður gjarnan einhvers konar
millileið, sem er hvorki fugl né
fiskur.
Reynslan er ólygnust
Einmitt þetta hefir berlega
komið fram hériendis í glímunni
við verðbólgu, sem óx án afláts í
áratugi. Aðeins kreppa og at-
vinnuleysi gat stöðvað hana. Þar
var ekki við mennina að sakast,
heldur kerfið.
Bæði Þýzkaland og Frakkland
hafa búið við nákvæmlega sama
kerfi og við núna: Fá, stór kjör-
dæmi með hlutfallskosningu, lista-
kjöri og uppbótarsætum, — Þýzka-
land á dögum Weimar-lýðveldisins
1919-1932 og Frakkland á dög-
um   Fjórða   lýðveldisins    1946-
Magni Guðmundsson
„Með kerfi einmenn-
ingskjördæma þjappa
kjósendur sér saman
um meginstefnu, en
tvístrast ekki í smá-
höpa, sem togast á um
völdin."
1957. Bæði liðu undir lok, þegar
ringulreið innan þings og sundr-
ung með þjóðinni náðu hámarki.
Bæði enduðu með einræði, hvort
með sínum hætti, svo sem kunn-
ugt er.
Þessi lönd hafa tekið upp ein-
menningskjördæmi, og ítalía er
að bætast í hópinn eftir bitra
reynslu. Landsmenn kröfðust þess
af stjórnmálamönnum sínum í
þjóðaratkvæðagreiðslu.
Eftir stjórnarskrár-
breytinguna hér 1959
Þegar landinu öllu hafði verið
skipt í stjór kjördæmi með hlut-
fallskosningu, komu upp ný póli-
tísk vandamál. Val frambjóðenda
færðist með listakjörinu frá kjós-
endum til flokksins og þó einkum
miðstjórnar. Við þetta breyttist
svipur eða andlit Alþingis. Menn
úr atvinnulífinu, greindir og oft
litríkir persónuleikar, sem á 4ra
ára fresti urðu að verja þingsæti
sitt í kjördæmi, hurfu flestir úr
þingsölum. í stað þeirra komu
ungmenni úr skólum, uppalningar
forustuliðsins hjá flokkunum. í því
ljósi má skoða þann „strákslega"
blæ, sem stundum auðkennir um-
ræðuna á Alþingi síðustu árin. —
Lengstum hefir Framsóknar-
flokkurinn verið fylgjandi kerfi
einmenningskjördæma. Sama
gildir um ýmsa helztu ráðamenn
Sjálfstæðisflokksins, þeirra á með-
al fyrrum forsætisráðherra dr.
Bjarna Benediktsson. Hann lét
þess eitt sinn getið við mig, að
hann væri ákveðinn stuðnings-
maður einmenningskjördæma, —
með einu skilyrði þó, þ.e. að sama
kjördæmaskipun gilti í landinu
öllu, ekki eitt kerfi á landsbyggð-
inni og annað í höfuðborginni.
Ýmsir sjálfstæðismenn, einkum
hinir yngri, vilja hlutfallskosning-
ar. Þeir beita óspart slagorðinu
um Jafnt vægi atkvæða", eins og
það sé réttlætismál. Það er þó
engan veginn tryggt með hlutfalls-
kosningu, eins og reynslan hefir
sýnt.
Með kerfi einmenningskjör-
dæma þjappa kjósendur sér saman
um meginstefnu, en tvístrast ekki
í smáhópa, sem togast á um völd-
in. Það er harla ólýðræðislegt, að
minnsti flokkur landsins ráði
stjórnarstefnunni, eins og við
þekkjum dæmin um.
Höfundur er doktor íhagfræði
SAMTIÐARMENN - EINA BÓKIN  SINNAR TEGUNDAR Á IS
BOKAMARKADI
'ER BYDST
NÚ BÓKIN
SAMTÍÐARMENN
Á SÉRSTÖKU
KYNNINGAR-
VERÐI MEÐ
40%
AFSLÆTTI
OMISSANDIUPPLYSINGAR
UM ÍSLENSKA SAMTÍDARMENN
— sem nýtast þér jafnt heima og í vinnunni
Stórbókin SAMTÍDARMENN veitir þér allar nauðsynlegar upp-
lýsingar um þá sem eru í sviðsljósinu. Fjallað er um 2000 núlifandi
íslendinga á viðameiri hátt en áður hefur verið gert í einni slíkri
bók. Alls koma 30.000 manns við sögu og er sagt frá fæðingardegi og
viðfangsefnum þeirra allra. Bókin er 750 síður í stóru broti. Þetta er
eina bókin sinnar tegundar á íslenskum markaði.
: K,
'•"" Elía T,"' '-
i7.a „,,,, "*¦¦¦¦¦¦
-•   Sprfr,
--IPnwKJii^.
Mínndd
¦ -«i,i i Af10f,,:
">'(: Búld
il.ira« ;
"«  Miur,rii,,
ÞVERSKURÐARMYND AFISLENSKU
ÞJÓÐINNI Á LÍÐANDI STUND
Ljósmyndir af öllum 2000 Samtíðarmönnunum í bókinni.
Ritstörf Samtíðarmannsins eru tíunduð og getið um bækur
og greinar í blöðum og tímaritum.
Upplýsingar um foreldra og systkini, störf þeirra og
fæðingardaga.
Nöfn barna Samtíðarmannsins og stjúpbarna, viðfangsefni
þeirra og fæðingardagar.
Sagt er frá menntun viðkomandi.
Starfsferill Samtíðarmanns er rakinn ítarlega. Greint frá
öðrum störfum, m.a. á sviði félagsmála og lista.
Nafn og starfsheiti, fæðingardagur, ár og staður.
Sagt er frá helstu íþróttaafrekum. Greint frá
viðurkenningum sem Samtíðarmanninum hafa hlotnast.
Maki, starf hans og fæðingardagur. Fyrri maki og starf
hans. Upplýsingar um foreldra maka.
FULLT VERD ÞESSARAR MIKLU
BÓKAR ER 14.600 KRÓNUR.
ÞÚ FÆRD HANA AFTUR Á MÓTI Á
SÉRSTÖKU TILBOÐSVERÐI Á AÐEINS
8*760 kr.
VAKA-HELGAFELL
LIFANDI ÚTGÁFA - ALLT ÁRIÐ
Ef þú vilt dreifa greiðslunum á nokkra mánuði með raðgreiðslum
Visa eða Eurocard er verðið 9.200 krónur vaxtalaust!
HRINGDU OG FÁÐU SAMTÍÐARMENN
SENDA HEIM. PÖNTUNARSÍMINN ER
688 300
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60