16 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. DESEMBER 1993 Grýla gerir víðreist íslenskir jólasveinar kynna íslenska listmuni og iðnvarning út um heim GERÐUR Pálmadóttir kaup- kona vinnur nú að því að mark- aðssetja Grýlu og allt hennar hyski í útlöndum undir vöru- merki Hulduheima. Gerður er búsett í Hollandi og rekur þar fyrirtækið Freezing Point (Frostmark). Hún hefur fitjað upp á ýmsu í gegnum tíðina og verið ódeig við að framkvæma nýstárlegar hugmyndir. Gerður hyggur á útflutning íslenskra listmuna og fleira í tengslum við kynninguna á íslensku jóla- sveinunum og Grýlu gömlu. Þá er hugmyndin að stofna sér- stakan Grýludag 11. desember. Á hverju ári hefur Gerðr Pálma- dóttur runnið til rifja hve umkomu- laus útlendi jólasveinninn er og stendur stutt við í mannheimi. „Þetta er munaðarlaust grey," seg- ir Gerður. „í mörgum löndum sting- ur hann inn nefinu rétt sem snöggv- ast á Nikulásarmessu, 6. desember, og þá er mikið um dýrðir, börnin fá gjafír og jólasveinar eru út um allt. Svo er bara ekkert fram að jólum!" Úr þessu hyggst Gerður bæta með því að kynna til sögunn- ar íslensku jólasveinana sem tínast til byggða síðustu 13 dagana fyrir jól; fjölskrúðuga persónuleika sem lausir eru við alla væmni - og ekki síst, eiga Grýlu fyrir mömmu! Vegna ferðaáætlunar íslensku jólasveinanna er ekki hætta á að þeir flækist fyrir jólasveininum sem fyrir er í Evrópu, heldur bæta þeir úr tilfinnanlegum jólasveinaskorti frá Nikulásarmessu til aðfangadags. Ólíkur bakgrunnur Heilagur Nikulás er fyrirmynd jólasveinsins víða um heim. Sagan segir að Nikulás hafi verið biskup í Litlu-Asíu á 4. öld og rauði jóla- sveinabúningurinn dregur dám af biskupsskrúðanum. Nikulás varð einn dáðasti dýrlingur kaþólskra á miðöldum, verndari fátækra, barna og sjófarenda og gjafmildur með afbrigðum. í Evrópu var víða sú trú, og er enn, að hann bírtist á messudegi sínum og færi þægum börnum góðar gjafir en hirti þau óþægu. Fyrr á öldum var heilagur Nikulás í miklum metum á Islandi og 44 kirkjur honum helgaðar. íslensku jólasveinarnir eru ekki jafn göfugir að uppruna og heilagur Nikulás. Gömul saga segir að þeir séu í raun púkar sem kólski fékk Grýlu til fósturs, aðrar sögur segja þá afkvæmi Grýlu og Leppalúða, sem bæði eru hin ófrýnilegustu. Sammerkt gömlum sögnum er að jólasveinarnir hafi verið vondir og komið í illum tilgangi til byggða. Grýlu, móður þeirra, er lýst sem hræðilegum óvætti. Ein sagan segir að hún hafi haft þrjá hausa og þrjú augnráð í hverjum, eða 18 augu. Með 6 eyrum hvorum megin heyrði hún hrinur óþekkra krakka langt að. Grýla var með þrjá hala og 100 belgi á hverjum. Hún sá jafn vel og hún heyrði svo það var eins gott fyrir krakkana að haga sér vel. Grýla lét enga óþekkt framhjá sér fara. Þegar leið að jólaföstu skriðu jólasveinarnir úr fylgsnum sínum og hræktu í pottinn hennar Grýlu, sú gamla og bóndi hennar lágu heldur ekki á hrákum sínum. Gums- ið var síðan látið malla og þegar nóg var soðið var því skipt í skjóð- ur handa jólasveinunum. Eftir að jólasveinunum hafði ver- ið þvegið úr skít og þeir klæddir í svört skinnföt, ekki ósvipað og mótorhjólatöffarar nú til dags, héldu þeir til byggða til að klína gumsinu úr skjóðunum á óþekka krakka og sækja þá handa Grýlu. Breyttir og betri Þegar leið á síðustu öld fóru hugmyndir manna um íslensku jóla- sveinana að breytast og eftir alda- mót tóku þeir að líkjast æ meira heilögum Nikulási hvað varðaði klæðaburð, útlit og hegðun. Kaup- menn áttu ekki hvað síst þátt í þessari breyttu ímynd, enda jóla- sveinarnir gjarnan fengnir í lið í árlegu markaðsátaki jólavertíðar- innar. Jólasveinakvæði Jóhannesar úr Kötlum, með myndum Tryggva Magnússonar, átti mikinn þátt í að þjóðin tók jólasveinana endanlega í sátt um 1930. Nú voru þeir orðn- ir skrítnir karlar, jafn hrekkjóttir, stelnir og stríðnir og áður, en þrátt fyrir það bestu skinn. Þótt útlitið sé nú orðið því sem næst staðlað eftir fyrirmynd jólasveinsins sem gjarnan er kenndur við kókakóla, kynna þeir sig enn fyrir íslenskum börnum með gömlum nöfnum Grýlusona. Ný myndasaga Morgunblaðið mun birta í desem- ber myndasögu um Grýlugengið, það er Grýlu og syni hennar. Sagan er eftir Gerði og myndskreytt af frægum hollenskum teiknimynda- höfundi, Leendert Jan Vis að nafni. Vis er m.a. höfundur teiknimynda- fígúrunnar Macho Mouse, sem út- leggst Karlrembumús, og er þekkt víða. En er ekki varasamt að hrófla við svo rót- grónum hugmyndum sem sögunni um íslensku jóla- sveinana? „Það er engin ein saga til um þetta efni," Gerður. „Engir tveir eins, þetta er samtíningur úr ýms- um áttum. Þetta er bara mín saga og ég segi hana til að samræma okkar hugmyndir um jólasveina að einhverju leyti við þá jólasveina sem þekktir eru í útlöndum. Við ætlum að kynna til sögunnar nýja hefð og tökum okkur visst skáldaleyfi." Ekki verður svipt um of hulunni af myndasögunni, en víst er að ýmislegt kemur skemmtilega á óvart. Nú fæst til dæmis skýringin á því hvernig íslensku jólasveinarn- ir fengu jólafötin, rétt eins og mannabörn fá jólaföt. Grýludagur 11. desember Ætlunin er að halda Grýludag hinn 11. desember, 13. dögum fyrir jól, einskonar öfugan þrettánda. Þá kemur Grýla í bæinn, með álfum, jólasveinum og öðrum íbúum Hulduheima. Gerður segir að hefðir hafi orðið til á öllum tímum og árið 1993 sé ekkert verra ár en hvað annað til að hleypa nýrri hefð af stokkunum. „Hugmyndin er að fara í skrúðgöngur, þar sem þátttakend- ^m ur klæðast í larfa, veitingahúsin bjóða upp á Grýlumatseðil og ýmis- legt fleira. Þetta myndi lífga veru- lega upp á jólamánuðinn," segir Gerður. Hún hefur þegar fengið til liðs við sig veitingahús í Reykjavík og Hafnarfirði sem munu bjóða upp á Grýlumat hinn 11. desember. Hulduheimar Gerður hefur í hyggju að mark- aðssetja íslenska listmuni, klæðnað og jafnvel matvöru í tengslum við jólasveinana. I öllum tilvikum yrði um íslenska hönnun að ræða og íslenskt hugvit. Nú starfa listamenn hver í sínu horni og sjá margir ekki langt út fyrir veggi vinnustof- unnar þegar um markaðssetningu er að ræða. Hugmynd Gerðar er að markaðssetja listsköpun hinna mörgu undir einum hatti Huldu- heima. „íslensk vara verður ekki markaðssett ein og sér, í einhverju tómarúmi, þannig að hún geti keppt við dtlenda vöru. Hún verður að hafa einhvern stuðningsramma, sögulega hefð, eða eitthvað sérstakt sem gerir hana eftirsóknarverða." Fjöldaframleidda muni á borð við ýmsa gjafavöru, kerti o.fl. hyggst Gerður láta gera erlendis, enda hefur hún viðskiptasambönd bæði Asíu og Suður-Ameríku þar sem hægt er að framleiða í miklu magni með litlum til- kostnaði. Listmunir, bæði úr leir, tré og eðalmálmum, verða framleiddir hér á landi. Einnig er ætlunin að gera bækur og sjónvarpsefni um Grýlu og jólasveinana. Þá eru ótaldir möguleikar á mark- ^. aðssetningu íslensks sælgætis í gluggaskó útlendra barna. ísiensk jólasveinajól 1994 Búið er að gera samninga við stórar verslunarkeðjur, bæði á meginlandi Evrópu og á Norður- löndum, um markaðssetningu á Grýlu- og jólasveinavarningi fyrir jólin 1994. Búðirnar verða skreyttar með myndum af Grýlugenginu og varningurinn boðinn til sölu með áberandi hætti. „Við eigum að nýta hugvitið og það sem við eigum úr okkar sögulegu hefð," segir Gerð- ur. „Það er ekki nóg að hrópa: Kaupum íslenskt! Það þarf ekki síð- ur að segja: Seljum íslenskt! Við eigum svo ríkulegan efnivið í hefð okkar, hugviti og listamönnum. Það er ekki síður mikilvægt að virkja sköpunarkraftinn til útflutnings en að hrúga orkuverum um allt land!" GE 6RVL06?éM6t?> rslfe -*-------------------u"—:--------------- ífioncf er móta$> &f e/afaostfm oo JÖkLum a lönau* éjma, oa e/cfA'SU aefa, tíL kynna, Auai 6t^und,rJ£r borðfna XNk L etc/$ðUunum erhuUnn heimur Imörp hunckvb 6r ha/tx- ó$ýnl~ Lfgar verur búið i huLcLum heiml Xslands. »3. (EíN/M!Tt) V/'fr kSLLum þennctn. heim. huUnn vegna, þese a% menn. getat- e&&L Jeð hann.. Qsýnílegu verurnar eru Ctf tjrnsum séacr^unt. TröUln, geta, verih á. shero viS £ifc -%/sar frU rnikLu Shcrri. Dvergar rrtihLu minni Ale#n.imirge£a. eJdd seb Jvlk/2 í kulduheimi^ -nerrta 30 daga. al áví. Til ergdmuL ísLensk^ þjóbsago- um fölskufcLu. at érólla-kgrii, FjöLs- kyldju. GnjUL. » -r
Beinir tenglar
