24 :;<!•::: mQM3?.m I flUOAQUaiyqiM OIQAJaVIUaflOM MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. DESEMBER 1993 Æiji^ . ...„ " '•"¦¦.. %J^ . '*¦ ***" ' 1 ^fl ' -'• .... Morgunblaðið/Þorkell Rannsóknin kynnt ÓLAFUR G. Einarsson menntamálaráðherra og Sigríður Þ. Valgeirs- dóttir, fyrrverandi forstöðumaður Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála, kynna niðurstöður alþjóðlegrar rannsóknar á læsi barna. Ný alþjóðleg rannsókn á læsi skólabarna Myndlæsi íslenskra unglinga er fyrir neðan meðallag SAMKVÆMT niðurstöðum alþjóðlegrar rannsóknar á læsi barna eru 9 ára íslensk bðrn áttundu í röð 27 landa og 14 ára nemendur urðu fúnmtu í röð 32 landa. í lestri á sögum eru íslenskir unglingar þriðju í röðinni og í lestri fræðsluefnis er ísland hæst allra landa. Hins veg- ar stóðu íslenskir unglingar sig fremur illa í að lesa úr myndefni og leita upplýsinga í töflum, en á því sviði urðu þeir í nítjánda sæti. Umsjón með rannsókninni hér á landi hafði Sigríður Þ. Valgeirsdótt- ir, fyrrverandi forstöðumaður Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála, og hafa niðurstöður rannsóknarinnar verið gefnar út í skýrslu á vegum menntamálaráðuneytisins, Rannsóknastofnunar í uppeldis- og menntamálum og Kennaraháskóla íslands Megintilgangur rannsóknarinnar sem nær til 32 þjóða í öllum heims- álfum var í heild að kanna læsi barna í heiminum með því að athuga með- alárangur 9 og 14 ára barna í lestri og tengsl læsis við kyn, umhverfi í skólanum, á heimilinu og lestrar- venjur, en jafnframt að vinna að gerð alþjóðlegra lestrarprófa. Annar tilgangur var síðan að rannsaka þessa sömu þætti í hverju landi fyr- ir sig, en rannsakað var læsi sam- tals um 210 þúsund barna. í rann- sókninni var hugtakið læsi skilgreint sem „hæfni/kunnátta til að skilja og nýta sér ýmsar myndir ritaðs máls sem þjóðfélagið krefst að fólk hafi vald á eða kýs sjálft að nota". Lögð var áhersla á að kanna bæði skilning á samfelldu rituðu máli og beitingu þess, til dæmis með því að fylgja leiðbeiningum og leita upplýs- inga. Prófað var úr þremur flokkum lestrarefnis; sögutexta, fræðsluefni og myndrænu efni, sem var töflur, myndir, kort og línurit. Hæfastir í lestri fræðsluefnis Nálægt 63,4% íslenskra 9 ára barna náðu alþjóðlegum meðalár- angri á lestrarprófinu, þ.e. 500 stig- um eða meira. Þau eru jafnvíg á allar þrjár tegundir lestrarefnis, en í heild eru þau áttundu í röð þátt- tökulanda. Meðaltal íslensku barn- anna var 518 stig, en samkvæmt áætluðu efnahags- og menningar- stigi var hins vegar áætlað að þau næðu að meðaltali 532 stigum. Fjórtán ára nemendur standa sig tiltölulega betur en yngri börnin og betur í tveimur af þremur hlutum prófsins en samkvæmt áætluðu efnahags- og menningarstigi. í heild eru þeir fímmtu í röð 32 landa og eru þrjú þeirra, Finnland, Frakkland og Svíþjóð, marktækt hærri en ís- land. I lestri á sögum eru íslenskir unglingar þriðju í röðinni og í lestri fræðsluefnis er ísland hæst allra landa. Árangurinn í töflu- og mynd- hluta prófsins þar sem nemendum var ætlað að leita upplýsinga var hins vegar slakur miðað við árangur í hinum hlutum prófsins, en þar lentu þeir í 19. sæti og lækkaði það meðal- tal þeirra verulega. I ljós kom að nokkur munur er á árangri íslenskra nemenda eftir fræðsluumdæmum og eru börn í Reykjavík marktækt hæst á iestrar- prófinu í báðum aldurshópum. Lægst eru 9 ára börn á Vesturlandi og 14 ára nemendur á Vestfjörðum. Þá skiptir búseta einnig nokkru máli og standa börn í Reykjavík sig marktækt betur en bðrn úr öðrum byggðarlögum, einkum í samanburði við börn úr kauptúnum eða sjávar- þorpum. Hins vegar er ekki mark- tækur munur á árangri barna eftir því hvort þau búa í kaupstað eða sveit. Stúlkur standa sig betur Samkvæmt niðurstöðum rann- sóknarinnar standa stúlkur allra þátttökulanda sig betur en drengir í yngri aldurshópnum og í hópi 14 ára nemenda standa stúlkur flestra landa sig betur. Hér á landi er meiri munur á árangri 9 ára drengja og stúlkna en í nokkru öðru landi utan Danmerkur þar sem hann er aðeins meiri. Kynjamunur kemur einnig fram í tómstundalestri á öllum teg- undum lesefnis og lesa 9 ára stúlkur mun meira en drengir. Þá kom í ljós að börn í báðum aldurshópum sem tala annað tungumál en íslensku heima hjá sér standa sig marktækt verr í lestri en þau sem tala íslensku heima hjá sér, og er meiri munur á þessu í yngri hópnum. Vinna við Breiðadals- og Botnsheiðargöng gengur vel Botnsheiðargöngin verði notuð í neyð síðla vetrar STEFNT er að því að endar nái saman í Botnsheiðargöngum í byrjun febrúar. Björn A. Harðarson, umsjónarmaður Vestfjarðaganga fyrir hönd Vegagerðarinnar, segir að Súgfirðingar séu þegar farnir að spyrj- ast fyrir um hvort óhætt verði að fara um göngin síðari hluta vetrar. Ekki verði þvi komið við að taka á móti almennri umferð. Hins vegar séu líkur til að göngin verði notuð í hugsanlegum neyðartilfellum. Á síðustu 10 árum hafa Breiðadals- og Botnsheiðar verið lokaðar vegna snjóa 60-90 daga á ári að meðaltali. Svipaðan dagafjölda hefur aðeins verið opið hluta úr degi. Framkvæmdir við Vestfjarðagöng hófust haustið 1991. Byrjað var á 2 km löngum göngum inn Tungudal en innst í dalnum sveigja göngin inn Breiðadal annars vegar og Botns- heiði hins vegar. Áætlanir gerðu ráð fyrir að framkvæmdir héldu áfram Breiðadalsmegin en þær voru stöðv- aðar tímabundið þegar komið var að vatnsmiklum fossi um 800 m inn í göngunum 1. júlí sl. Aðspurður sagði Björn að um 1.100-1.200 lítrar kæmu nú úr foss- inum á hverri sekúndu og væri ætl- unin að stúka hann af og leiða vatn- ið í stóru röri út úr göngunum. Heild- arvatnsmagn út úr gðngunum er hins vegar um 1.600 lítrar á sekúndu og má til samanburðar geta þess á að sama tíma er vatnsþörf Isfirðingaj 100 lítrar á sekúndu. Gert er ráð fyrir að bærinn fái allt að 200 l neysluvatns á sekúndu úr göngunum: í framtíðinni. Varlega farið Hvað hinn gangaendann varðaði sagði Björn að komið væri 1,5 km inn í fjallið Súgandafjarðarmegin og 500 m frá Tungudal. Þar færu menn- hins vegar mjög varlega vegna reynslunnar hinum megin og vær| bergið jafnan þétt með sementi áður! en sprengt væri. Verkið fer þannig fram að sementsblöndu er dælt inn í bergið til að þétta það. Því næst er merkt fyrir 70 til 80, 4,5 m borhol- um í stafninum, dínamiti komið fyrirj í þeim og sprengt. Að því loknu er stjakað úr loftunum, grjóti ekið í burtu, veggirnir hreinsaðir með vatni og þunnri steypu, um 5 sm, sprautað fyrir. Alls tekur vinnsluferillinn bilinu 8 til 9 tíma. Göngin lengjast; á bilinu 30-90 m á viku eða nálægt, 50 m að meðaltali. Mikið vatnsmagn hefur haft nokk-i ur áhrif á framkvæmdir í göngunumj en að sogn Björns hefur verið lokiðj við þann metrafjölda sem gert varj ráð fyrir í fyrstu áætlun. Lengdin; er hins vegar ekki á þeim stöðum sem gert er ráð fyrir í áætlun. Alls starfa á bilinu 40-45 manns, um 70 á sumrin, við jarðgangagerðina. Áverkum eftir ofbeldi fjölgað um 20% frá 1980 Áverkar á brjóstholi og kvið stöðugt algengari FRÁ 1980 lil dagsins í dag hefur orðið um 20% aukning á áverkum eftir ofbeldi ef miðað er við skráningu á slysadeild Borgarspítala. Þangað leituðu yfir 2.000 manns vegna slíkra áverka á seinasta ári, mest ungt fólk á aldrinum 15-19 ára og flestir innan við þrítugt. Hátt í 200 þcirra sem komu á slysadeild sl. ár voru bðrn á aldrinum 10-14 ára, eða tæp 10%. Á sama tíma hefur orðið breyting á alvarlegum áverkum þeirra sem hafa þurft að leggjast inn eftir ofbeldi. Aður voru höfuð- og andlitsáverkar algengasta orsökin en nú eru áverkar á brjóstholi, kvið og kynfærum orðnir sifellt algengari. Einnig færast stungusár í vöxt og að sparkað sé í andstæðing eftir að hann er fallinn. Þetta kom fram í fyrirlestri sem andstæðinginn flatan heldur sparka Brynjólfur Mogensen, yfirlæknir á bæklunardeild Borgarspítala, hélt á ráðstefnu urh ofbeldi sem Foreldra- samtökin og Heimdallur stóðu fyrir sl. helgi. Brynjólfur segir að 100% aukning hafí orðið á alvarlegri áverk- um á seinustu 10-15 árum, og ej þá miðað við innlögn á sjúkrahús. Á sama tíma hafi orðið breyting á mynstri áverka. „Á árum áður virð- ist sem menn hafi mestmegnis verið slegnir og fengið þannig áverka á andlit og höfuð, en nú hætta menn ekki að lemja þegar búið er að slá hann sem var óþekkt og meðal annars í kynfæri sem var óþekkt, eða stinga jafnvel sem var einnig óþekkt," segir Brynjólfur. Drukkin börn Brynjólfur telur að umræðu þeirri um ofbeldi ungmenna sem spratt í kjölfar voðaverka í miðbæ sé ábóta- vant, þar sem ekki sé spurt megin- spurninga eins og af hverju börn og unglingar safnist saman í miðbænum og hvort þau eigi nokkurt erindi þangað. „Mér fínnst það athyglisvert Hátíðarhöld stúdenta á fullveldisdaginn 1. desember Með hefðbundnu sniði HATIÐARHOLD stúdenta í dag, 1. desember, verða með hefð- bundnu sniði og hefjast þau kl. 11 með messu í kapellu Há- skóla íslands. Þar þjðnar sr. Kristján Valur Ingólfsson fyrir altari, Bára Friðriksdóttir predikar og Hörður Áskelsson leikur á orgel. Að lokinni messu bjóða guðfræðinemar til kaí'f'i- drykkju. Blómsveigar verða lagðir á leiði Jóns Sigurðssonar kl. 12.30 og flytur Sigmundur Guðbjarnason minni Jóns. Gestir mæta við gamla kirkjugarðinn við Suðurgötu. Klukkan 15 hefst dagskrá í skóla íslands, ávarp. Háskóíakór- Háskólabíói sem sett er af Páli inn syngur og Flosi Ólafsson, leik- Magnússyni, fqrmanni Stúdenta- ráðs Háskóla íslands. Þá flytur Sveinbjörn Björnsson, rektor Há- ari, flytur hátíðarræðu. Gert verð- ur hlé eftir ræðu Flosa og verður boðið upp á veitingar við undir- leik tónlistarmanna í hléi. Að því loknu verður sýndur leikþátturinn Út úr myrkrinu eftir Valgeir Skagfjörð, en leikendur eru Steinn Ármann ^Magnússon, Ingrid Jónsdóttir, Ólafur Guð- mundsson og Ingvar Sigurðsson. Kynnir á dagskránni er Hrafn- hildur Brynjólfsdóttir, nemi í landafræði, og verður fyrri hluta dagskrár útvarpað beint af Ríkis- útvarpinu, Rás 1. að í allri þessari umræðu virðist eng- inn spyrja sig þessara einföldu spurn- inga; hvað eru unglingar að gera niður í miðbæ, hvað er að í okkar þjóðfélagi? Er eðlilegt að 12-14 ára krakkar séu að vafra drukknir niður í bæ? Ég held að eitthvað sé að hjá okkur sem eigum að gefa tóninn þegar þau fá að komast upp með þessa vitleysu," segir Brynjólfur. Hann telur að sveitarfélögin eigi að hafa frumkvæði að samræmingu aðgerða til úrbóta, en þær eigi síðan að byggja á „grasrótinni", þ.e. for- eldrafélögum skóla, nemendaráðum skóla og skólunum sjálfum. Þannig eigi t.d. að nýta skólana betur sem miðstöðvar á kvöldin og opna þá fyrir alhliða starfi barna og unglinga. Réttarkerfið máttlaust Hann segir freistandi að telja að sjónvarp, myndbönd, tölvuleikir og kvikmyndir eigi talsverða sök á þró- un ofbeldis og áverka seinasta áratug til verri vegar. Mikið myndefni sé til sem fjalli um hliðstæða ofbeldisglæpi og þótt það sé ætlað fullorðnum hafi börn og unglingar oftar en ekki aðgang að því og eitt leiði af öðru. „Réttarkerfið grípur síðan svo seint inn í að þeir sem eru orðnir ungling- ar og búa yfir ofbeldishneigð komast upp með ofbeldi í langan tíma áður en þeir eru teknir fyrir. Þeir sem verða fyrir barðinu á þeim kæra ekki því þeir óttast að verða öðru sinni fyrir ágjöf frá viðkomandi eða vinum hans. Foreldrar þora ekki að kæra, jafnvel af ótta við að eignir verði skemmdar, og kerfíð sem slíkt er máttlaust." Hann segir að flestir komi til slysa- deildar um helgar frá miðnætti til morguns og flestir þeirra séu drukknir. „Þeir sem hafa meiðst bera að flestir árásaraðila séu einnig drukknir, svo að áfengi virðist líka vera stór þáttur í þessari neikvæðu þróun," segir Brynjólfur.
Beinir tenglar
