34 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 9. DESEMBER 1993 3H**g«iiH*frife Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Ritstjórnarfulltrúi Árvakur h.f., Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Jóhannsson, Árni Jörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Björn Vignir Sigurpálsson. Kringlan r 103 Reykjavík. Símar: Skiptiborð 691100. Auglýsingar: 691111. Áskriftir 691122. Áskriftargjald 1400 kr. með vsk. á mánuði innanlands. í lausasölu 125 kr. með vsk. eintakið. Björgum Lakagígum Lakagígar í Síðumannaaf- rétti gus'u árið 1783 mesta hraungosi sem sögur fara af á jörðinni. Hin sögufrægu móðu- harðindi voru afleiðing þessa goss, Skaftáreldanna. Þau kostuðu tíu þúsund íslendinga lífið, eða tuttugu af hundraði landsmanna á þeirri tíð. Lakagígar eru í dag ein stór- brotnasta furðusmíð í náttúru landsins og eitthvert sérkenni- legasta gróðurlendi á norður- slóðum. Gígaröðin, sem spann- ar 25 kílómetra, er að stórum hluta þakin þykkri breiðu af grámosa, þar sem skiptast á gulhvítar mosaþembur og rauðar og svartar gjallrákir. Þúsundir ferðamanna, ef ekki tugþúsundir, erlendra og inn- lendra, leggja leið sína í Laka- gíga á ári hverju. Þessi furðusmíð í náttúru landsins, þessi segull á fagur- kera og ferðamenn, Lakagígar, er í alvarlegri hættu vegna sandfoks, sem valdið hefur miklum gróðurskernmdum og náttúruspjöllum á þessum slóð- um. Skaftárhlaup, sem eru til- tölulega nýtt fyrirbæri einsog við þekkjum þau, hafa á næst- liðnum áratugum borið fírna- mikið af sandi upp á bakka Skaftár. Hlaupin eiga upptök í tveimur kötlum í Vatpajökli og áin hleypur yfír stórt land- svæði. í Landgræðslufréttum, fréttabréfi Landgræðslunnar, segir að umhverfinu stafi hætta af sandburði árinnar allt frá upptökum hennar og til sjávar. Freysteinn Sigurðsson, jarð- fræðingur hjá Orkustofnun, segir að mjög erfítt sé að hemja jökulvötnin. Hvarvetna sem Skaftá renni á sléttlendi setji hún aurinn af sér. Hann er uppspretta sandfoksins. Ólafur Arnalds, jarðvegsfræðingur hjá Rannsóknastofnun land- búnaðarins, segir að sandur- inn, sem eytt hefur þúsundum hektara af gróðri og er nú kominn að nokkrum Lakagíg- anna, sverfi burt allan mosa, sem einkennir þessa náttúru- paradís, og fylli gígana smám saman upp, ef ekkert verði að gert. Þá megi gera ráð fyrir að sandurinn breyti á næstu öld stórum gróðursvæðum í sandörævi, eyðimörk. Bjarni Matthíasson, oddviti Skaftár- hrepps, segir Lakagíga þegar i þeirri hættu „að menn verði að fara að gera það upp við sig, hvort þeir treysti sér til að vernda þá eða ekki". Þetta eru 'orð í tíma töluð. Það er trúlega hægt að sporna við þessari nöturlegu fram- vindu, sem við blasir ef látið verður skeika að sköpuðu. Það er að minnsta kosti álit þeirra sem gerst til þekkja. Þannig segir Olafur Arnalds, jarðvegs- fræðingur, í viðtali við Morg- unblaðið í gær: „Fyrst og fremst þarf að þekkja eðli hlaupanna og reyna að koma í veg fyrir að sandur- inn hlaðist upp á breiðu svæði norðan Lakagíga. Til þess þarf að koma melgresi inn á svæðið og stemma stigu við sandfok- inu. Einnig þarf að leita leiða til að koma í veg fyrir að hlaup- vatnið fari yfír alltof stórt svæði. Það er hugsanlegt með því að stýra hlaupunum með varnargörðum og vatnsmiðl- un." Það er ótvírætt vaknandi áhugi með þjóðinni fyrir vernd- un á náttúruperlum eins og Lakagígum. Við höfum brugð- izt við vandanum með ýmsum hætti, þótt markvissar þurfi að verki að standa. Þannig segir Sveinn Runólfsson, land- græðslustjóri, að sáð hafi verið í Eldhraun tvö undanfarin sumur. Bændur hafa og verið með tilraunir, að vísu í smáum stíl, til sáningar í afréttinum. Næsta sumar verður haldið áfram uppgræðslu til að hefta sandfok á þjóðveginn í Eld- hrauni. Unnið verður að rann- sóknum vegna varnargarðs í Skaftá vestan Kirkjubæjar- klausturs. Þá er einnig unnið að áætlun um aðgerðir fram til aldamóta í samvinnu við heimamenn. En betur má ef duga skal. Það er illt í efni ef nauðsynlegar varnaraðgerðir til að sporna við eyðileggingu Lakagíga steyta á skeri tog- streitu um takmarkað ráðstöf- unarfjármagn þjóðarinnar. Árið 1994 er afmælisár mik- illa áfanga í fullveldisbaráttu þjóðarinnar. Þá er fimmtíu ára afmæli íslenzka lýðveldisins. Þá er einnig níutíu ára afmæli heimastjórnar, þ.e. stjórnar- ráðsins, innlends fram- kvæmdavalds. Þjóðin getur vart fært sér verðugri afmæl- isgjöf af framangreindu tilefni en myndarlegt átak í land- græðslu og verndun á náttúru- perlum eins og Lakagígum. Það þarf að styðja myndarlega við þá verndaráætlun sem Landgræðsla ríkisins, Rann- sóknastofnun landbúnaðarins og fleiri stofnanir vinna nú að og hrinda á í framkvæmd í samvinnu við væntanlegt land- græðslufélag heimamanna á þessu svæði. Viðskiptaráðherra um vaxtakjör a fé lífeyrissjóðí Gæti verið ástæða ei leika við lækkun nafr Lífeyrissjóðir mættu hafa meiri trú á vaxtaaðgerðunum sagði i VIÐSKIPTARAÐHERRA gagnrýndi lífeyrissjóðina harðlega á Al- þingi í gær fyrir að taka lítinn þátt í útboði Húsnæðisstofnunar á húsnæðisbréfum á þriðjudag. Sagði hann lífeyrissjóðina með þessu vera að gera tilraun til að brjóta vaxtamúrinn upp á við. Davíð Oddsson forsætisráðherra sagði við umræður á þinginu að lífeyris- sjóðirnir mættu vera virkari og hafa meiri trú á aðgerðum til vaxta- lækkunar en sagðist telja mikilvægt að eiga gott samstarf við aðila vinnumarkaðar og lífeyrissjóði um vaxtamál. I samtali við Morgun- blaðið sagði Sighvatur að lífeyrissjóðirnir væru með samninga við bankana um skammtímavarðveislu lífeyrissjóðafjárins sem væru hugsanlega á hærri kjörum en byðust á markaði. „Þeir samningar eru um nafnvexti og það kann að vera að þeir samning- ar geri ráð fyrir hærri raunvöxtum í nafnvaxtakerfinu en nú eru boðnir á markaði og að lífeyrissjóðirnir hafi tekið þá ákvörðun að geyma heldur sitt fé á háum vöxtum í bönkunum en að kaupa fyrir þau skuldabréf. Það skyldi þá ekki vera að það sé ástæðan fyrir því að bankarnir geta ekki lækk- að nafnvextina hjá sér. Ég mun spyrja um hvort það geti verið að bankarnir eigi í erfiðleikum með að lækka sína nafnvexti vegna þessara samninga í lífeyrissjóðina," sagði Sighvatur. Ekki hefur verið ákveðið hvenær fundur ráðherra með forystumönnum samtaka vinnumarkaðarins vegna þessara mála verður haldinn, að sögn Sighvats, en þar segist hann ætla að krefja þá skýringa. Sagði hann í sam- tali við Morgunblaðið að ástæða væri til að ræða hvort ríkisstjórnin eða for- sætisráðherra ætti ekki að kalla for- ystumennina fyrir, en engin ákvörðun hefði verið tekin um það. Viðskiptaráðherra sagði í umræð- unum á Alþingi í gær að það kæmi sér mjög á óvart ef lífeyrissjóðirnir ætluðu að vera fyrstir til að brjóta niður vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar. Sagði hann að lífeyrissjóðirnir vildu fá hærri ávöxtun á ráðstöfunarfé sitt en þau 5% sem miðað var við í upp- boði húsnæðisbréfanna. „Þessir pappírar eru klæðskera- saumaðir fyrir lífeyrissjóðina sam- kvæmt þeirra eigin beiðni," sagði við- skiptaráðherra í samtali við Morg- unblaðið. „Þeir vildu kenna þessi bréf við húsnæðiskerfið, svo að það lægi alveg ljóst fyrir að þeir væru að fjár- magna húsnæðiskerfið þegar þeir keyptu þau. Þeir vildu sjálfir haga þeim þannig að þau yrðu til 20 ára, með tveimur afborgunum á ári," sagði hann. Greiðslubyrði almennings gæti lækkað um 4-5% Við umræður á Alþingi í gær um frumvarp um ráðstafanir \ ríkisfjár- málum spurði Halldór Ásgrímsson Davíð Oddsson forsætisráðherra hvort hann teldi ekki vænlegra til árangurs að ríkisstjórnin leitaði eftir góðu sam- starfi við aðila vinnumarkaðar og líf- eyrissjóði um vaxtamál frekar en að standa í háværum orðræðum við þá dag eftir dag. Davíð Oddsson sagðist telja mikilvægt að eiga gott samstarf við alla þessa aðila og í tengslum við aðgerðir ríkisstjórnarinnar til lækkun- ar á vöxtum hefðu verið haldnir fund- ir með forráðamönnum lífeyrissjóð- anna, atvinnulífsins og bankakerfisins sem hefðu verið mikilvægir til að skapa traust á þeim aðgerðum. „Ég tel líka að menn megi ekki leggja of þunga merkingu í það þó að vextir á óverðtryggðum bréfum hafi enn um sinn ekki lækkað að sama skapi og aðrir vextir. Ég tel að eftir áramótin, þegar ekki eru lengur bundnir þeir reikningar sem bankarn- ir voru bundnir með, þegar gripið var til vaxtalækkunaraðgerðanna, þá muni skapast skilyrði til að lækka óverðtryggða vexti og þá muni þeir lækka. Ég tel jafnframt að þegar líður fram á næsta ár þá muni greiðslu- byrði almennings lækka verulega, jafnvel um 4-5%, og það mun styrkja stöðu bankakerfisins og bankarnir m ei D S> hi ui ui lá v« v< s« ai W K e k tí ti \í n g sj b sl Opið bréf til fjármálaráðherra - Friðriks Sophussonar Er það tískufyrirba láta fjarlægja fæðingai eftirBárð Sigurgeirsson í umræðum á Alþingi í síðastliðinni viku um nýlega skýrslu landlæknis- embættisins komu fram í máli þínu atriði sem ég sé mér ekki annað fært en að mótmæla opinberlega og því er þetta bréf ritað. Hluta þessara umræðna var síðan sjónvarpað í þætt- inum Þingsjá 2.12.93. Fram kom að smáaðgerðum hefur fækkað um 23% eftir breytingar sem gerðar voru í febrúar 1993 á þátttöku almanna- trygginga í greiðslu slíkra aðgerða. Eftirfarandi kom meðal annars fram í máli þínu - og er orðrétt eftir þér haft: „Það hefur verið tískufyrirbæri að losa vörtur eða fæðingarbletti af fólki - og auðvitað eru læknarnir að leita eftir verkefnum. Það þekkjum við öll sem þekkjum til spítala og lækna. Auðvitað eru þeir með mark- aðssókn eins og þeir geta. Þeir verða auðvitað að hafa eitthvað að gera, mennirnir." Hér koma fram mjög alvarlegar ásakanir í garð læknastéttarinnar. Að læknar fjarlægi fæðingabletti og vörtur af engu tilefni, til að fylgja tískustraumum. Ekki er nóg með það heldur gefur þú í skyn síðar að hér sé um eins konar atvinnubótavinnu að ræða fyrir lækna sem ekki hafa nóg að gera og að læknar stundi áróð- ur til að reyna að lokka sjúklinga til aðgerða, án tilefnis, eingöngu til að aukja tekjur sínar. Hið sanna í málinu er hins vegar allt annað. Tíðni illkynja æxla í húð hefur vaxið mjög mikið undanfarin ár og er nú svo komið að hægt er að tala um faraldur. Hér er um að ræða nokkrar tegundir æxla, en verstu æxlin eru svo kölluð sortuæxli. Hafi Figure D20: MAUGNANT MELANOMA OFSKIN FigureD21:SKIN(exc . i i !¦ i i t i i i i i 1960 65 70 75 YEAR . . TTTTTTTi 1960 65 70 Tíðni illkynja sortuæxla í húð. Tölur eru aldursstaðl- Tíðni illkynja húð; aðar og sýna fjölda tilvika miðað við 100.000 einstakl- Tölur eru aldurssl inga. miðað við 100.000 i æxlin náð ákveðnu stigi eru þau ban- væn, ef þau eru fjarlægð snemma læknast sjúklingurinn fullkomlega. Hér er ekki hægt að beita annarri meðferð en skurðaðgerð. Tíðni þess- ara æxla hefur sjöfaldast á íslandi undanfarin 30 ár. I Svíþjóð hefur tíðni þessara æxla aukist um 6% árlega (sjá mynd 1). Tíðni annarra illkynja æxla í húð (sjá mynd 2), aðallega flöguþekjukrabbameina og basal- frumkrabbameina, hefur einnig auk- ist mjög, en þessi æxli eru þó sjaldan banvæn og þau má oftast lækna með einfaldri skurðaðgerð. Einn aðalþátturinn fyrir myndun sortuæxla eru svokallaðir óreglulegir fæðingarblettir. Þeir einstaklingar sem hafa slíka bletti hafa aukna áhættu á myndun sortuæxla og þurfa að vera undir sérstöku eftirliti. Ekki er hægt að greina sortuæxli og óreglulega fæðingarbletti með augun- um einum saman, heldur þarf grein- ingin að fara fram í smásjá. Tíl að slíkt sé hægt þarf að fjarlægja fæð- ingarblettinn. Vegna þessara stað- reynda hefur það færst í vöxt á síðast- liðnum árum að fjarlægja fæðingar- bletti og aðrar grunsamlegar húð- breytingar. Slíkt er eina leiðin til að greina þessi alvarlegu æxli og í sum- um tilvikum er um að ræða breyting- ar sem geta með tíð og tíma orðið illkynja. Þar til læknavísindin hafa yfir tækni að ráða til að greina þess- ar breytingar án þess að fjarlægja blettinn verða læknar að fjarlægja allari húðbreytingar sem hugsanlega geta verið sortuæxli eða óreglulegir fæðingarblettir. Þú nefndir áróður. Það er rétt.
Beinir tenglar
