Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 119. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						10 SUNNUDAGUR 29. MAÍ 1994
MORGUNBLADIÐ
eftir Ásgeir Sverrisson
ALEXANDER Solzhenitsyn hef-
ur snúid af lur til Rússlands.
Endurkoma hans er siAast i
nugiinn i líkkistu sovétkomm-
únismans og markar jaf nf ramt
upphaf hins nýja Rússlands.
Fáir sovéskir andAfsmenn
haf a haf l viAlika áhrif á Vesl-
urlondum og f áir hafa verió
misskildir jaf n hrapalega.
Solzhenitsyn hefur nú sligid
aftur f aeti á sina eilif u f óstur-
jörd en þaA samfélag sem
hann mselir er víAsf jarri þvi
sem hann þekkti fyrir 20 árum
er sovéskir kommúnislar
gerAu hann úlleegan. Alda
glaepa hef ur riAiA yfir landiö
og rusramennskunni verAur á
tíAum einvör Aungu |af naA viA
Solzhenitsyn
snýr aftur
„GúlagiA" illrsemda. Upp-
lausnin a»m rikir eystra, ff ár-
magns- og efnishyggjan sem
nú riAur húsum i landinu, sem
getiA hef ur af sér svo morg
stArmenni andans, er Solih-
enitsyn lilt aA skapi. Forvitni-
legt verAur aA fylgjast meA þvi
hvort hann leetur til sin laka i
rússnesku samf Alagi. Fóir
menn gela lalaA þar eystra i
krafti viAlika yfirburAastoAu
og Solzhenitsyn, sem i senn
gelur sameinaA siAferAis- og
heimspekilega afstöAu Rússa
og andstöAuna viA kommúnis-
mann, sem kostaAi þjAAina svo
miklar f Arnir. Féir menn geta
túlkaA betur hina raunveru-
legu rússnesku þjAAarsál á
þessum upplausnarlimum og
fyllt þaA skarA sem annar
heimsþekktur andóf smaóur,
Andrei Sakharov, skildi eftir
sig. Þrátt fyrir aö Solzhenitsyn
sé T5 ára gamall kann hann
aA verAa sameiningartákn
hins nýja Rússlands, sem risa
mun úr oskustAnni og grund-
vallaA ver Aur a f öAurlands-
hyggjunni djúpsteeAu, trúnni
og kenningunni um hiA sögu-
lega hlutverk Rússa.
¦-  ¦   .   ¦ .-¦_____________________________________
Alexander Solzhenitsyn við brottför sína frá Bandaríkjunum.
Saga Solzhenitsyns minnir
óneitanlega á hina klass-
ísku hetju bókmennt-
anna, sem hverfur og
meðtekur þroska sinn í einverunni
og snýr aftur til að uppfylla hið
sögulega hlutverk. Og vitundin um
hið sögulega hlutverk hefur ávallt
rist djúpt í rússneskri þjóðarsál.
Solzhenitsyn var andófsmaður
og naut stuðnings og viðurkenning-
ar á Vesturlöndum vegna andstöðu
sinnar við ógnarstjórn kommúnista.
Hann var á hinn bóginn misskilinn.
Andstaða hans við sovétkommúnis-
mann var ekki til komin sökum lýð-
ræðisástar hans; miklu fremur var
um að ræða hina djúpstæðu þörf
hins rússneska menntamanns til að
skilgreina umhverfi sitt og leiða
lýðinn aftur heim til móður Rúss-
lands, heim til kirkjunnar, sögunnar
og hinna sameiginlegu þjáninga
genginna kynslóða.
HiA rússneska hlutskipti
í rússneskri þjóðarsál er hinn
sögulegi skilningur mjög djúpstæð-
ur. Allt frá því að Byzanska-ríkið
leið undir lok hafa Rússar litið á
sig sem verði hinna sönnu trúar. I
hugum almennings og mennta-
manna hefur hlutskipti þjóðarinnar,
allt frá myndun fyrsta „rússneska"
ríkisins á 9. öld, verið eilíf barátta
við utanaðkomandi villmennsku á
sama tíma og á Vesturlöndum gátu
menn notið hagsældar einmitt sök-
um hinnar fórnfúsu baráttu Rússa
gegn trúvillingum og menningar-
lausum flökkuþjóðum. Hlutskipti og
örlög þessarar þjóðar eru einstök.
Þessi hefðbundna „rússneska vit-
und" hefur ávallt mótað Alexander
Solzhenitsyn og 20 ára dvöl hans
í Bandaríkjunum hefur engu breytt
í því efni, öðru nær. Á Vesturlönd-
um töldu margir að lýðræðis-
sinnarnir góðu hefðu skotið skjóls-
húsi yfir eina sovéska/rússneska
lýðræðissinnann. Annað átti eftir
að koma á daginn. Solzhenitsyn
hefur ítrekað lýst yfir efasemdum
sínum um gildi vestræns lýðræðis
sem rússneskir menntamenn hafa
í gegnum tíðina lagt að jöfnu við
skrílræði. Solzhenitsyn hefur aldrei
fengið séð að vestræn menning sé
eftirsóknarverð og hann hefur
ávallt lagt ríka áherslu á að samíag-
ast henni ekki. Múghyggju og lífs-
gæðakapphlaup Vesturlandabúa
hefur hann frekar talið til marks
um úrkynjun og það hvernig menn
geta   öldungis   fjarlægst   uppruna
Binn.
Solzhenitsyn hefur jafnan við-
haldið tengslum sínum við rúss-
nesku rétttrúnaðarkirkjuna, þessa
einstöku stofnun sem vafalaust á
eftir að láta til sín taka með bein-
skeyttari hætti í rússnesku samfé-
lagi á næstu árum. Að hætti rúss-
neskra menntamanna hefur hann
ávallt haft efasemdir um þá áherslu
sem vestræn heimspeki leggur á
einstaklinginn og frelsi hans og
þess í stað virst boða einhvers kon-
ar menntað einveldi; stjórn hins
góða keisara sem sækir siferðis-
styrk sinn og viðmið til kirkjunnar.
Hin óumdeilanlegu og tímalausu
verðmæti, trúin og siðferðisstyrkur-
inn, hafa ávallt verið kjarni þeirrar
heimspeki sem Solzhenitsyn hefur
boðað og sem slík hefur hún ekki
verið sérlega frumleg heldur byggst
á aldagömlu og viðteknu rússnesku
gildismati.
Þessar skoðanir Solzhenitsyns
hafa á stundum fallið í grýttan jarð-
veg í vestrinu. Miskunnarlaus gagn-
rýni hans á hið staðlaða velferðar-
þjóðfélag Vesturlanda einkum á síð-
ari hluta áttunda áratugarins kall-
aði fram hörð viðbrögð. Hann for-
dæmdi yfirborðsmennsku auglýs-
ingamenningarinnar og vék oftar
en einu sinni að því hversu skelfi-
lega forheimskandi vestrænt sjón-
varp og vestræn tónlist væri. Dag-
blaðið The New York Times sá árið
1978 ástæðu til að andæfa ýmsum
skoðunum Solzhenitsyns og vændi
hann um hroka strangtrúarmanns-
ins sem teldi sig hafa höndlað hinn
óvefengjanlega sannleika. Blaðið
fékk ekki skilið hina eilífu leit hins
rússneska menntamanns að því sem
ekki verður efast um og hafið er
yfir tíma og mannlegar takmarkan-
ir.
Kominn af kAsökkum
Solzhenitsyn fæddist 11. desem-
ber 1918 í Kislovodsk í Rússlandi.
Hann er kominn af menntamönnum
úr röðum kósakka en ólst upp hjá
móður sinni þar sem faðir hans lést
er hann var enn í móðurkviði. Hann
lærði stærðfræði í háskólanum í
Rostov við Don en lagði stund á
bókmenntir í Moskvu. Hann barðist
í síðari heimsstyrjöldinni, var liðs-
foringi í stórskotaliðinu en árið
1945 var hann handtekinn sökum
bréfs sem hann hafði skrifað þar
sem hann gagnrýndi stjórnarhætti
einræðisherrans Jósefs Stalíns.
Næstu átta árunum eyddi hann í
vinnubúðum en eftir að hafa afl-
plánað refsivistina var hann dæmd-
ur í þriggja ára útlegð.
Solzhenitsyn var endurreistur
árið 1956 eftir að Níkíta Khrútstjov
hafði opinberað grimmdarverk Stal-
íns. Hann fluttist til borgarinnar
Ryazhan í Mið- Rússlandi og tók
til við skriftir en vann fyrir sér sem
kennari í stærðfræði. Vindar frelsis
léku um þjóðfélagið borið saman
við miðaldamyrkur stalínismans og
árið 1962 sendi Solzhenitsyn bók-
menntatímaritinu Novíj Mír fyrstu
skáldsögu sína „Dagur í lífi Ivans
Denísovítsj", sem fjallar á bein-
skeyttan hátt um daglegt líf í
þrælkunarbúðum stalínismans. Rit-
stjóri tímaritsins, Alexander
Tvardovskíj sá strax að hér var
hann kominn með snilldarverk í
hendurnar og það var hann sem
gaf verkinu, sem Solzhenitsyn hafði
skrifað á þremur mánuðum, þetta
nafn. „Dagur í lífi. . . " var fyrsta
bókin sem skrifuð var um ógnar-
stjórnina og mannréttindabrotin
sem framin voru í tíð Stalíns og
var það ekki síst af þeim sökuni
sem hún vakti gríðarlega athygli-
Hið ósegjanlega hafði loksins verið
sagt og alþýðan, sem horft hafði á
eftir ástvinum sínum inn í vinnu-
búðakerfi þrælaríkisins, fékk í bók
þessari útrás fyrir harm sinn og
dýpri skilning á örlögum sínum-
Solzhenitsyn varð þekktur maður
ekki eingöngu í Sovétríkjunum
heldur einnig erlendis. Margir so-
véskir rithöfundar gerðust spor-
göngumenn hans.
Þetta^ slökunarskeið stóð ekki
lengi. Árið 1964 snerist forystu-
sveitin sovéska gegn Khrústsjov og
steypti honum af stóli. Andlegt Jíf
í Sovétríkjunum var enn og aftur
sett í frysti. Solzhenitsyn lét til sin
taka og gerðist einn helsti málsvan
þeirrar hreyfingar menntamann^
sem mótmælti þessum umskiptum
í sovésku menningarlífi. Hann féU
í ónáð og tók að sæta ofsóknurn
af hálfu öryggislögreglunnar, KGp-
Solzhentisyn var settur í útgáfu-
bann og tók þá til við að dreifa rjt"
verkum sínum sjálfur en slík 4t_
gáfustarfsemi nefnist á rússnesku
samizdat. Nokkrum handritum var
smyglað til Vesturlanda þar sem
þau voru gefin út.
NAbelsverAlaunin
Eftir því sem Solzhenitsyn naut
meiri virðingar erlendis versnaði
hlutskipti hans í Sovétríkjunum-
Árið 1968 kom út sérlega mögnuð
skáldsaga „í innsta hring" (V krúge
pervom) sem byggir á reynslu Solz-
henitsyns er hann neyddist til &"
vinna að stærðfræðilegum rann-
sóknum fyrir stjórnvöld er hann var
í fangelsi. Bókin fjallar ekki síst
um það siðferðislega val sem menn
standa frammi fyrir á tímum slíkrpr
ógnarstjórnar en í tilfelli Solzhenit-
syns stóð valið milli þess að starfa
fyrir öryggislögregluna eða neita
því og hafna á ný í vinnubúðunum-
Sama ár kom út á Vesturlöndum
áhrifamikil saga er nefnjst
„Krabbadeildin" (Rakovíj korpus)
en bakgrunnur hennar er glíma
Solzhenitsyns við krabbamein er
hann dvaldist í útlegð í Kazakhstan
á sjötta áratugnum.
Barátta Solzhenitsyns vakti si-
fellt meiri athygli og svo fór áH"
1970 að hann var sæmdur bók-
menntaverðlaunum Nóbels. Hann
treysti sér hins vegar ekki til &"
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
24-25
24-25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48