Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						28   FÖSTUDAGUR 11. NÓVEMBER 1994
MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
Þjóðmenning — fram-
lag til heimsmenningar
I MORGUNBLAÐINU 28. októ-
ber  er grein  undir  fyrirsögninni
„Trúfrelsi er fjöregg" eftir Einar
Sigurbjörnsson   prófessor   í   guð-
fræði.  Tilefni skrifanna eru  þær
deilur sem upp hafa komið vegna
hofbyggingar í Grindavík. Þar sem
mér er málið skylt sé ég mig til-
neyddan að leiðrétta nokkrar rang-
færslur og misskilning sem fram
kemur í grein prófessorsins og í
umræðunni allri. Undarlegt verður
raunar  að teljast  að
prófessor við Háskóla
Islands skuli ekki afla
sér   betri   upplýsinga
áður en hann tjáir sig
opinberlega um málið.
Enn og aftur verð
ég að taka fram að
Asatrúarfélagið stend-
ur ekki að byggingu
hofsins. Á þjóðveldis-
öld voru engin ásatrú-
arfélög.           íslenskir
bændur byggðu aín
blóthús sjáifir. Eftir
kristnitöku byggðu
sjálfstæðir bændur
einnig kirkjur á eigin
kostnað. Þessi siður
hefur haldist alveg
fram á tuttugustu öld, þótt oftast
séu kirkjur byggðar fyrir almannafé
nú á seinni tímum.
Það skal einnig leiðrétt hér að
umhverfislistaverkið Sólarvé í
Grindavík var ekki byggt á vegum
Vors siðar og þaðan af síður Asa-
trúarmanna. Var það unnið sem
átaksverkefni í atvinnumálum að
tilstuðlan Grindavíkurbæjar. Ég
hannaði verkið og vann það með
hjálp vaskra Grindvíkinga. Það er
þing til samveru og var helgað sól-
inni á sumarsólstöðum 21. júní, en
Sólarvé er ekki trúarlegt mannvirki
í sjálfu sér.
Þjóðmenning og Vor siður
Hofið í Grindavík er byggt í nafni
félags sem nefnist Vor siður og
tveggja einstaklinga. Annar þeirra
er höfundur hofsins og heiðinn
maður, sá sem þetta ritar, hinn er
kristinn. Innan vébanda Vors siðar
eru fleiri Ásatrúarmenn en ég, en
þeir eru þó ekki í meirihluta í félag-
inu. Vor siður er þjóðmenningarfé-
lag, ekki trúfélag. Ásatrúarmenn
styðja hins vegar byggingu hofs í
Grindavík heils hugar. Ég held að
flestir Ásatrúarmenn telji það af
hinu góða að veita íslenskri menn-
ingu lið.
Ég byggi heiðið hof. Það hús er
listaverk, sem hefur nálgun við
fornan skála, gert af stafverki eða
rekaviðarsúlum. Fjórir 6 metra
langir stórviðir bera þakið uppi en
tólf stafir eru meðfram veggjum.
Reft og tyrft yfir þakið með torfi.
Þetta er einskonar jarðhýsi, svolítið
aflangt, skipslaga, með eldi í miðju
gólfi og brunn undir hamri. Moldar-
gólf. Stórt op er fyrir miðju gólfí
yfir eldinum. Bekkir meðfram
veggjum og þiljað að hluta við vegg-
ina Húsið er byggt til samveru, til
þinghalds og dansa. Ég byggi yfir
frjálsa afstöðu nútímamannsins,
þar sem hver hefur sína persónu-
legu mynd af heiminum og ætlar
engum að sjá sömu sýnir af þess-
ari annars óskiljanlegu tilvjst. Ég
vil efla dansa og leika af ýmsu tagi,
kveðskap og sönglistir, það helst
sem   eflir   samkennd
með fólki.
Skoðanafrelsi og
trúfrelsi
Ólafur     helgi     lét
drepa alla þá, sem ekki
voru honum sammála
og vildu ekki við kristni
taka. í dag höfum við
ekki þörf fyrir að drepa
þá sem ekki hafa sömu
skoðanir og við. Við
viljum rúma ólík við-
horf í þessu samfélagi.
Lög og venjur er það
sem tengir okkur sam-
Tryggvi Gunnar        an og ást og virðing í
Hansen                stöku tilfelli, vonandi.
En við þurfum ekki að
hafa sömu skoðanir, viðhorf eða
trú. Vera má að hugmyndir Þor-
geirs ljósvetningagoða um ein lög
og einn sið séu úreltar á öld upplýs-
ingar og skynsemi.
Venja eða átrúnaður?
Prófessorinn leggur út af orðinu
siður og kemst að þeirri niðurstöðu
að það merki átrúnaður. En fyrsta
og augljósasta merking orðsins sið-
ur er þó venja. Venjur eru hluti af
Það er meginatriði, seg-
ir Tryggvi Gunnar
Hansen, að upplifa það
sem er sérstakt við
menningu þeirrar þjóð-
ar, sem heimsótt er.
daglegu lífi fólks. Þannig getur Vor
siður allt eins þýtt „það sem við
erum vön að gera saman". Önnur
merking orðsins siður er tengd sið-
ferði. Mitt siðferði byggist meðal
annars á því að ég tel að eina leið-
in til þess að ná sambandi við fólk
sé að virða það sem einstaklinga
og þeirra trú og fæ ég yfírleitt
ærlegheit á móti, þ.e. þeir sem virða
mig ná sambandi við mig. Reyndar
má spyrja hvers vegna kristnir
menn berjast ekki frekar gegn sýn-
ingum glæpamynda í sjónvarpi, þar
sem ýmiss konar viðbjóði og rugli
er hellt inn  í vitund viðkvæmra
G3E3
eykur orku og úthald
Sala á þessu vinsæla fæðubótarefni hefur nú verið leyfð á íslandi
Fæst íapótekum
KEMEKALK
barna, en fólki sem vill endurvekja
forna siði og samkomuhald þar sem
samkennd, samvera og gleði eru í
fyrirrúmi.
Siður getur vissulega þýtt átrún-
aður í fornri merkingu orðsins og
er það vel, flestir meðlimir Vors
siðar bera að vonum sína persónu-
legu trú í hjarta sínu.
Fjöregg eða fíflalæti?
Prófessorinn talar um trúfrelsið
sem fjöregg en ekki get ég þó kall-
að það trúfrelsi fjöregg sem felur
í sér að ata trú annarra auri og
kálla „fíflalæti". Svo virðist sem
Einar haldi að ég ætli að neyða
ferðafólk til að láta vígjast til heiðni
í hofinu, ferðafólkinu alsendis að
óvörum. Ég held að það sé ljóst að
svona málflutningur er út í hött og
ætti að vera fyrir neðan virðingu
hins siðavanda guðfræðiprófessors.
En heimsóknir ferðafólks í trúarleg
samkomuhús eru vel þekkt fyrir-
bæri. Eflaust rekast ferðamenn inn
í Hallgrímskirkju við og við, hver
veit hvers siðar það fólk er. Flestir
ferðamenn reyna að heimsækja hin
frægu Shinto-hof og Zen-garða er
þeir heimsækja Japan og ekki nema
gott eitt um það að segja að fólk
fái að kynnast mismunandi siðum
og viðhorfum. Trúarlegar stofnanir
draga að sér forvitið ferðafólk eins
og hvaðeina sem sker sig úr.
Samskipti við ferðafólk
Hvernig tengist hofbygging
ferðamenningu? Ferðamenning er í
raun samskipti; Hugsjón ferða-
mennskunnar er að auka samskipti
og skilning milli þjóða og menning-
arsvæða. Vera má að ferðamenning
geti „læknað" jarðarbúa af því hatri
og ótta sem hvílir.eins og mara á
samskiptum manna eins og er. Það
er meginatriði að ferðamenn fái að
upplifa það sem er sérstakt við
menningu þeirrar þjóðar sem þeir
heimsækja. Þannig er þjóðmenning-
in framlag til heimsmenningarinn-
ar. Okkar er því að leggja rækt við
þekkingu og ærlegan skilning á.
arfleifðinni og veita öðrum aðgang
að henni bæði í orði og á borði.
Ekki er nóg að segjá sögur og leika
leikrit heldur ættum við að kynnast
því fólki sem sækir okkur heim.
Ferðalög með tilgangi heitir þessi
áætlun. Samskiptamunstur eins og
söngvar, matarveisiur við elda og
dansar í gömlum stíl eru í fullu
gildi. Allt sem eflir bein samskipti
fólks er af hinu góða. Ferðamaður-
inn er ekkert öðruvísi en við sjálf
— erum við ekki öll fólk á ferð?
Nýsköpun í ferðaþjónustu
Þess má að lokum geta að jafn-
vel þótt teikningar af hofinu hafl
verið samþykktar, hafa bygginga-
nefnd og bæjarstjórn í Grindavík
ekki enn gefið leyfi fyrir því að
hofið rísi á þeim stað þar sem byrj-
að er á því, hvort sem það er stífni
af trúarlegum rótum eða af öðrum
„persónulegum" ástæðum. Vil ég
því velta boltanum áfram og spyrja
þá sveitarstjórnar- og bæjarstjórn-
armenn, sem þessi orð lesa, að hug-
leiða hvort þeir hafi hug á nýskap-
andi aðgerðum ! ferðaþjónustu í
sínu sveitarfélagi. Vera má að ég
gæti orðið að liði.
Höfundw er listamaður og
hofbyggjandi í Grinda vík.
Lýst er
eftir konum
LYST ER eftir: Ragnheiði Jóns-
dóttur, Þórunni Elfu Magnúsdótt-
ur, Elínborgu Lárusdóttur, Guð-
rúnu Árnadóttur frá Lundi, Drífu
Viðar, Unni Eiríksdóttur og
Oddnýju Guðmundsdóttur - til að
byrja með.
Bókmenntir lýðveldisins?
Á sunnudagskvöldið þann 6.11.
var sýndur fyrsti sjónvarpsþáttur-
inn af sex, um sögu lista og menn-
ingar lýðveldisins 1944-1994.
Fyrsti þátturinn fjallaði um bók-
menntir tímabilsins og átti greini-
lega að sýna einhvers konar bók-
menntasögu.
í þættinum var talað við tíu rit-
höfunda og karlmenn sem nefndu
aragrúa annarra karlmanna sem
höfðu haft djúpstæð áhrif á ís-
lenskar bókmenntir. Þegar þáttur-
inn var meira en hálfnaður hafði
ekki ein einasta kona verið nefnd
til þessarar samkynjuðu sögu. Þá
var Ásta Sigurðardóttir skyndi-
lega nefnd í einni upptalningunni.
Þar með voru fyrstu tuttugu ár
lýðveldisins liðin og komið að
módernisma í bókmenntum.
Allt í einu birtist kona
á skerminum, segja
greinarhöfundar, áhorf-
endurh til undrunar,
hvílíkt stflbrot!
Allt í einu birtist kona á
skerminum og lá við að áhorfend-
ur æptu upp yfir sig af undrun.
Þvflíkt stflbrot! Og ekki nóg með
það. Fljótlega kom önnur kona og
talaði um að kvennasamhengið í
íslenskum bókmenntum hefði
skipt sig verulegu máli. Hvaða
kvennasamhengi? Skrifuðu ein-
hverjar konur fyrir 1965? Ekki
hafði þess verið getið áður.
Eftir að komið var fram til 1965
fjölgaði konum nokkuð því kon-
urnar tvær sem teknar höfðu ver-
ið inn í þáttinn, nefndu báðar
nokkrar skáldkonur sem þær
hefðu orðið fyrir áhrifum af. Einn
af yngri körlunum nefndi líka Vig-
dísi Grímsdóttur meðal annarra
orða. Hafi einhver minnst á Jakob-
ínu Sigurðardóttur eða bók-
menntaverðlaunahafana Fríðu Á.
Sigurðardóttur og Álfrúnu Gunn-
laugsdóttur fór það alveg fram hjá
okkur.
Þetta var bókmenntasaga lýð-
veldisins.
Talnaleikir
Það hefur verið gerð rannsókn
sem sýnir að ef konur fái 6% af
rými uppsláttarverka og bók-
menntasagna, þyki það „eðlilegt"
hlutfall. Fái konur 15% af rými
texta og mynda, virðist mönnum
það jöfn hlutföll kynja. Ef konur
fái 30-50% af rýminu þyki mönn-
um það ægileg, feminísk slagsíða.
Við ætlum ekki að fara í neina
talnaleiki hér eða prósentuútreikn-
ing, þó að það gæti svosem orðið
nógu fróðlegt. Við viljum aðeins
lýsa þeirri skoðun okkar að skiln-
ingur stjórnenda þáttarins á bók-
menntasögu síðari hluta tuttug-
ustu aldarinnar er fáránleg tíma-
skekkja.
Bókmenntasaga íslenskra karl-
manna hefur verið sögð alloft og
víða, við vitum það. En þó að
ævintýri séu sögð aftur og aftur
verða þau ekki að sögulegum stað-
reyndum. Síðustu tuttugu og fimm
árin hafa farið fram miklar rann-
sóknir og hin hefðbundna bók-
menntasaga hefur verið endur-
skoðuð og endurmetin.
Það má kannski afsaka þá eldri
kynslóð karla og kvenna sem ólst
upp við að konur ættu ekki að
skrifa, enda gætu þær það ekki,
og barnabækur væru óæðri bók-
menntagrein og fleira í þeim dúr.
Það er okkur hins vegar óskiljan-
legt að ungir karlmenn og bók-
menntafræðingar skuli endur-
framleiða allar gömlu lummurnar
eins og þeir hafi ekkert heyrt og
ekkert lesið síðustu tuttugu árin.
Því miður...
Að Iokum viljum gjarna spyrja
um eftirfarandi:
1.   Þórunn Elfa Magnúsdóttir
og Ragnheiður Jónsdóttir höfðu
báðar skrifað Reykjavíkursögur á
undan Elíasi Mar. Þórunn var jafn-
framt fyrst íslenskra höfunda til
þess að láta sögupersónur sínar
tala slangur eða „Reykjavíkurmál"
í skáldsögunni Vorið hlær, 1933.
Af hverju kom þetta ekki fram?
2.  Sú kenning var lögð fram í
fyrsta sinn í þættinum að konur
gætu'ekki verið fyndnar í textum
sínum af því að þeim lægi svo
mikið á hjarta. Átti þetta að vera
fyndið?
3.   Sú kenning var einnig Iögð
fram að á níunda áratugnum hefðu
verið skrifaðar fyrstu skáldsög-
urnar um uppvöxt ungra drengja
í Reykjavík. Við héldum að
barnabækur hefðu verið skrifaðar
alla öldina og þar ættum við af-
bragðs höfunda. Er það rangt?
4.    Við lýsum eftir Kristínu
Ómarsdóttur, Þórunni Valdimars-
dóttur, Rögnu Sigurðardóttur, El-
ísabetu Jökulsdóttur - og að lok-
um spyrjum: Var það samræmisins
vegna sem öllum elstu og yngstu
kvenrithöfundunum var sleppt?
Hér að framan hefur aðeins
verið talað út frá prósabókmennt-
um. Ef farið væri út í þátt kvenna
í ljóðlist lýðveldisins væri ástæða
til að verða verulega harðorður
um þá bókmenntasögu sem okkur
var sögð á sunnudagskvöldið.
Vonandi í síðasta sinn.
í þættinum töluðu tíu karlar og
tvær konur. Það er við hæfí að
snúa þeim hlutföllum við í ofan-
skráðri gagnrýni.
__________________________________j<______________
Ásdís Egilsdóttir, lektor.
Ástráður Eysteinsson, prófessor.
Dagný Kristiánsdóttir, dósent
Helga Kress, prófessor.
Hrefna Haraldsdóttir,
íslenskukennari MH.
Ólína Þorvarðardóttir,
gagnrýnandi Mbl.
Pétur Már óiafsson, ritstióri.
Ragnhildur Rlchter, sérfrseðingur
viðHt.
Ragnhildur Vigfúsdóttir, ritstjóri.
Sigriður Albertsdóttir,
gagnrýnandi DV.    ¦
Soffía Auður Birgisdóttir,
ritsijóri.
Þuríður Jóhannsdóttir,
íslenskukennari MH.
aJLJijL£Lj*v
*>s>

Eitt blab
fyriralla!
- kjarni niálsins!
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48