Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . . . 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 . . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						16     B     SUNNUDAGUR 23. MARZ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
+
Orkuml
við hvert
fótmál
Löngu eftir að bardögum og styrjöldum
lýkur ógna jarðsprengjur lífí og heilsu
manna og koma í veg fyrir að hægt sé að
yrkja landið. Þorkell Þorkelsson ljós-
myndari heimsótti fyrir skemmstu Mósam-
bík, eitt þeirra landa þar sem menn reyna
af veikum mætti að fínna þennan ósýnilega
_____ógnvald og gera hann óvirkan._____
ÞEIM er komið fyrir í hundruð
þúsundatali á stríðstímum en
kosta flest mannslífin á frið-
artímum. Ar hvert látast eða
slasast um 52.000 manns af völdum
jarðsprengja en Sameinuðu þjóð-
irnar hafa giskað á að á bilinu 100
til 300 milljónir sprengja sé að finna
í jörðu í um 60 löndum. Það er svo
tímafrekt að hreinsa jarðsprengju-
svæði að það virðist óvinnandi veg-
ur; um 100.000 jarðsprengjur eru
gerðar óvirkar ár hvert en um
hálfri þriðju milljón komið fyrir á
hverju ári. Fjölmörk alþjóðasamtök
og ríkisstjórnir víða um heim hafa
krafist þess að framleiðsla og notk-
un jarðsprengja verði bönnuð, en
það hefur reynst hægara sagt en
gert að fá það samþykkt.
Jarðsprengjur eru eitt skýrasta
dæmið um hinar svörtu hliðar
tæknilegra framfara. Þróun þeirra
er langt á undan þróun búnaðarins
til að finna þær og gera óvirkar. Æ
meiri áhersla er lögð á að hreinsa
jarðsprengjusvæði en það dugar þó
skammt. Þrjátíu manna hópur
hreinsar að jafnaði um einn ferkíló-
metra á dag og slys eru algeng.
Árið 1993 var kostnaður við að
finna og fjarlægja 100.000 jarð-
sprengur um 4,5 milljarðar ísl. kr.
Dæmi um þetta er Bosnía. Talið
er að jarðsprengjur séu á um 20%
landssvæðis þar og það er ekki ein-
göngu stórhættulegt íbúum þessara
svæða, heldur er einnig efnahags-
legur dragbítur þar sem það kemur
í veg fyrir að hægt sé að yrkja land-
ið.
Prik, málmleitartæki
og hundar
Leitarflokkar nota málmleitar-
tæki, prik og hunda en einnig er
stuðst við kortabúnað til að skrá
hvar sprengjunum hefur verið kom-
ið fyrir og radara sem ná í gegnum
jarðveg. Málmleitartækin duga þó
skammt, því stór hluti sprengjanna
er gerður úr plasti. Þá bætir ekki
úr skák að á svæðum þar sem barist
hefur verið, er allt út í sprengju-
brotum, ekki er óalgengt að um
3.000 brot séu úr eihu flugskeyti.
Öll koma þau fram á mælum, og því
er leitin geysilega tímafrek.
Fólk sem þjálfað er til leitar með
prikum, getur komist yfir nokkra
fermetra á dag en hundar, sem
þjálfaðir eru til að finna lykt af
sprengiefninu í jarðvegi, koma að
enn betri notum. Þá má nefna kort
sem bandarísk stjórnvöld hafa látið
gera, þar sem skráðar eru upplýs-
ingar um jarðsprengjuleit og hægt
að áætla út frá því hvar brýnast er
að leita.
Bandaríkjamenn vinna m.a. að
því að þróa froðu sem harðnar og á
að koma í veg fyrir að jarðsprengj-
ALLT of sjaldgæf sjón í landi
þar sem talið er að komið hafi
verið fyrir nokkrum milljónum
jarðsprengja. Merkin er aðeins
að finna á svæðum sem hafa
verið hreinsuð og þau eru
hvorki stór né mörg. Þá bætir
ekki úr skák að fólk er víða svo
iila upplýst um ástandið að það
gerir sér ekki grein fyrir mikil-
vægi merkinganna. Víða hefur
merkjum og staurum sem girða
af leitar svæði verið stolið til að
girða megi fyrir búfénað.
ur springi, og tæki sem fjarlægir
efsta hluta jarðvegsins svo að auð-
veldara verður að sjá sprengjurnar.
Sænski Bofors-vopnaframleiðand-
inn hefur hannað tæki sem plægir
sig í gegnum jarðveginn og ýmist
aftengir þær sprengjur sem á vegi
þess verða, eða bútar þær niður,
svo þær verða skaðlausar. Tækið er
hins vegar dýrt, kostar um 150
milljónir ísl. kr. Fullyrt er að enn sé
langt þar til raunverulegt sprengju-
leitartæki líti dagsins ljós, því það
verður að smíða úr tækjum sem
nema hinar ýmsu gerðir sprengja.
Nefndir hafa verið möguleikar með
örbylgjur, röntgentækni, hitanema,
rakamæla ofl.
Þeir sem til þekkja segja að þrátt
fyrir alla þá tækni sem menn bindi
vonir við í tengslum við sprengju-
leitina, komi hundar að mestum
notum en þeir geta fundið lykt af
jarðsprengju í fimm metra fjar-
lægð.
Að sögn baráttumanna fyrir
bættri tækni til að finna jarð-
sprengjur, er ein ástæða þess að
hún er svo skammt á veg komin sú,
að um áratugaskeið sáu hermálayf-
irvöld enga ástæðu til að þróa hana
fremur en svo að hægt væri að
koma herflokkum ósködduðum yfir
jarðsprengjubelti.
VIANA er fimm ára. Hún býr ásamt móður sinni í Iitlu þorpi og hljóp á eftir henni á leið út á akur septemberdag einn ári<
og er að byrja að Iæra að ganga með hann, á aðalsjúkrahúsinu í höfuðborg Mósambík, Maputo. I bakgrunni æfir fyrrverai
SKÆRULIÐI mátar gervifót á aðalsjúkrahúsinu. Vildi ekki segja til
nafns eða hvernig hann hefði slasast en viðurkenndi að hann hefði
barist með Renamo-skæruliðum og slasast árið 1993. Sá sem mátar á
hann gervifótinn heitir Orlando og er aðeins 18 ára gam all. Menn eiga
því ekki langt nám að baki áður en þeir fara að búa til gervilimina.
Það er erfitt og stórhættulegt
verk að leita að jarðsprengjum,
áætlað hefur verið að einn starfs-
maður slasist eða látist á hyerjar
1.000 sprengjur sem finnast. I sum-
um löndum hefur verið komið fyrir
svo mörgum jarðsprengjum að úti-
lokað er talið að hreinsa þau. Dæmi
um það er Afghanistan, en miðað
við núverandi hraða á hreinsunar-
starfinu, hefði þurft að hefja það á
tímum faróanna í Egyptalandi til að
hafa náð að hreinsa um 20% lands-
ins.
Ætlað að slasa
Um 350 tegundir lítilla jarð-
sprengja eru til en þeim er beint
gegn fólki. Þar að auki er fjöldi
jarðsprengja sem ætlað er að
granda skriðdrekum. Þær springa
ekki þó maður stígi á þær. Minnstu
sprengjurnar innihalda um 30
grömm af TNT-sprengiefni og er
komið fyrir í plasthulstri á stærð
við jójó. Þeim er ætlað að slasa fólk,
algengt er að menn missi hæl, fót,
fótlegg eða kynfæri er þeir stíga á
DÆMI um þær jarðsprengjur sem hafa
Stærsta sprengjan er svokallaður Portúgi
börðust við Mosanibikana, áður en þeir síða
drepur allt kvikt í 10-15 metra radíus. Le
timburkassa. Erfitt að finna þær því timbrii
jarðveginum og þarf mjög lítið til að seija
ekki ætlaðar til að dre
4-
					
Fela smįmyndir
B 1
B 1
B 2
B 2
B 3
B 3
B 4
B 4
B 5
B 5
B 6
B 6
B 7
B 7
B 8
B 8
B 9
B 9
B 10
B 10
B 11
B 11
B 12
B 12
B 13
B 13
B 14
B 14
B 15
B 15
B 16
B 16
B 17
B 17
B 18
B 18
B 19
B 19
B 20
B 20
B 21
B 21
B 22
B 22
B 23
B 23
B 24
B 24
B 25
B 25
B 26
B 26
B 27
B 27
B 28
B 28
B 29
B 29
B 30
B 30
B 31
B 31
B 32
B 32