Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						32    FIMMTUDAGUR 30. OKTÓBER 1997
MORGUNBLAÐIÐ

&toe0iuM$toib
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
Árvakur hf., Reykjavík.
Hallgrímur B. Geirsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
MENNTUN
SJÓMANNA
ÞJÓÐIN BYGGIR afkomu sína að mestu á sjávarút-
vegi og mun svo verða um ófyrirsjáanlega framtíð.
Þess vegna skiptir miklu máli, að íslenzkir sjómenn
njóti beztu menntunar, sem völ er á hverju sinni, og
mikilvægi hennar eykst stöðugt eftir því sem tækninni
fleygir fram. Þungamiðjan er menntun skipstjórnar-
manna, jafnt á fiskiskipum sem farskipum, svo og vél-
stjóra. Menntun sjómanna er mjög til umræðu nú vegna
hugmynda um nýja leið til reksturs Sjómannaskóla ís-
lands, þ.e. Stýrimannaskólans og Vélskólans, og vegna
húsnæðismála þeirra.
Menntamálaráðherra, Björn Bjarnason, hreyfði þeirri
hugmynd sl. vor við Kristján Ragnarsson, formann LÍÚ,
að sjávarútvegurinn komi að rekstri Sjómannaskólans
og telur hann það vel koma til greina. Kristján telur
að atvinnugreinin eigi að bera ábyrgð á skólanum og
námsefni, enda sé hún mun hæfari til þess en opinber-
ir embættismenn. Hann bendir á Verzlunarskólann í
þessu sambandi og telur rekstrarform hans miklu nú-
tímalegra og opnara fyrir breytingum en núverandi rík-
isrekstur. Þetta eru mjög athyglisverðar hugmyndir og
full ástæða er til, að helztu samtök og fyrirtæki sjávar-
útvegs og siglinga hrindi þeim í framkvæmd sem allra
fyrst.
Þörf er á skjótum viðbrögðum vegna þess, að tillögur
hafa komið fram um að flytja Sjómannaskólann á brott
úr „háborg íslenzku sjómannastéttarinnar" eins og for-
seti lýðveldisins, Sveinn Björnsson, kallaði bygginguna
er hornsteinn var lagður að henni á sjómannadaginn
1944. Hún er nú illa farin vegna viðhaldsleysis og kosta
viðgerðir töluvert fé. Tillögur hafa komið fram um, að
Kennara- og uppeldisháskólinn fái bygginguna til af-
nota, en Sjómannaskólinn verði fluttur að Höfðabakka.
Stjórnendur hans telja kostnað vegna flutnings verða
margfalt meiri en kostnaðinn við endurnýjun núverandi
húsnæðis og þau útgjöld verði að greiða, þótt öðrum
verði fengin byggingin til afnota.
Enginn vafi er á því, að bygging Sjómannaskólans
er tengd sjómannastéttinni í hugum landsmanna og
brottflutningur hans þaðan er mikið tilfinningamál.
Skólastjórarnir, kennarar, nemendur og starfsfólk, svo
og ýmis samtök sjómanna hafa mótmælt öllum slíkum
tillögum. Rök fyrir brottflutningi þurfa því að vera sann-
færandi og augljós til að friður verði um hann og þau
blasa ekki við.
GRUND 75 ÁRA
FYRIR 75 árum, í endaðan októbermánuð árið 1922,
var Elli- og hjúkrunarheimilið Grund vígt og tekið
í notkun. Forystumenn þess voru í hópi brautryðjenda
- þeirra sem brutu ís að öldrunarþjónustu hér á landi.
Farsæl starfsemi stofnunarinnar spannar nú þrjá aldar-
fjórðunga og umfangsmikla öldrunarþjónustu, bæði í
höfuðborginni og í Hveragerði. Hún var og á sinn hátt
kveikjan að þeirri víðfeðmu öldrunarþjónustu, sem nú
er veitt víðast hvar á landinu, þótt enn þurfi betur að
gera, einkum að því varðar hjúkrunarrými fyrir aldraða.
Meðaiævi íslendinga hefur iengst um áratugi á 20.
öldinni. Breytt aldursskipting þjóðarinnar kallar á vax-
andi öldrunarþjónustu. Því kalli hefur Elli- og hjúkrunar-
heimilið Grund, sem raunar er eina elliheimilið á land-
inu sem komið er á ellilífeyrisaldur, reynt að svara eft-
ir mætti. Þar eru nú liðlega 260 heimilismenn, þar af
160 í hjúkrunarrýmum.
Hliðstæðar stofnanir hafa víða risið, sem fetað hafa
slóð brautryðjendanna. Eftirspurn eftir öldrunarþjón-
ustu er samt sem áður verulega meiri en framboðið,
einkum eftir hjúkrunarrýmum. Aðkallandi er að útrýma
biðlistum öldrunarsjúklinga. Þeir samræmast hvorki
mannúð né menningu. Fólk sem skilað hefur samfélag-
inu langri starfsævi, á rétt á því að búa við þá heilbrigð-
isþjonustu, sem aðstæður þess krefjast, sem og þokka-
legri afkomu á efri árum.
írar kjósa sér forset
IRAR ganga að kjörborðinu í dag
og velja sér forseta til næstu
sjö ára, sem bíða mun það erf-
iða verkefni að feta í fótspor
Mary Robinson, er notið hefur mikilla
vinsælda í þessu embætti frá því hún
var kjörin árið 1990. Kosningarnar eru
sögulegar að þessu sinni fyrir þá sök
að fjórar konur eru í framboði en að-
eins einn karl og sýnir það hver áhrif
kjör Mary Robinson hefur haft á ír-
landi. Konurnar fjórar hafa enda lagt
sig í líma við að líkjast frú Robinson
sem mest í kosningabaráttunni en ef
marka má nýjustu skoðanakannanir
getur aðeins snörp fylgissveifla komið
í veg fyrir að Mary McAleese, sem er
46 ára gömul og prófessor í lögum,
verði næsti forseti írlands.
Kosningarnar nú eru til marks um
þau þáttaskil sem kjör Mary Robinson
markaði árið 1990. Fram að því hafði
forsetaembættíð veríð ætlað eldri körl-
um í dökkum fötum, sem tóku á móti
trúnaðarbréfum sendiherra og sögðu
fáein orð þegar þörf var talin á við
opinber tækifæri. Embætti þetta varð
engan veginn bendlað við endurnýjun,
umskipti eða stöðu írsku þjóðarinnar á
alþjóðavettvangi.
Einstakur f orseti
Allt þetta breyttist með kjöri Mary
Robinson. Hún fyllti embættið nýjum
þrótti eftir að hún hafði óvænt verið
kjörin enda nánast utangarðsmaður í
pólítísku tilliti er hún kom fram á sjón-
arsviðið. Forseti írlands hefur lítil sem
engin völd en Mary Robinson tókst
að vekja athygli á málum sem heims-
byggðin hafði tilhneigingu til að
hundsa auk þess sem hún gerði emb-
ættið alþýðlegra á heimavelli.
Forsetinn æddi um Sómalíu er iand-
ið var við að leysast upp í borgarastyrj-
öld og heimsótti þrívegis Rwanda er
morðæðið reið yfir þar. Með ferðum
sínum til fátækra þróunarríkja gæddi
hún embætti forseta írlands nýrri sið-
ferðislegri dýpt, sem vakti athygli er-
lendis og hrifningu í heimalandi henn-
ar. „írar hafa aldrei átt forseta eins
og Mary Robinson og margir spyrja
hvort nokkur von sé um að slíkur for-
seti verði aftur kjörinn. Það er enginn
vafi á að landsmenn hefðu almennt
viljað að hún héldi áfram. Hún gjör-
breytti þessu embætti," sagði Patrick
Comerford, blaðamaður við írska dag-
blaðið The Irish Times, í samtali við
Morgunblaðið.
Er Mary Robinson ákvað að láta
af embætti skömmu áður en kjörtíma-
bil hennar rann út til að taka við starfi
Mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóð-
anna þurftu írskir stjórnmálaflokkar
að bregðast hart við. Tilnefningar
þeirra sýndu hins vegar hversu margt
hafði breyst á írlandi á þessum sjö
árum. Á það ekki síst við um hug-
myndir um stöðu konunnar í samfélag-
inu, sem forðum var talið henta best
að vera „berfætt og barnshafandi að
störfum í eldhúsinu" eins og stundum
var sagt.
Eftirað einn vinsælasti stjórnmála-
maður írlands, John Hume, hafði látið
þau boð út ganga að hann hygðist
ekki verða í framboði, tilnefndi stærsti
flokkur írlands, Fianna Fail, lagapró-
fessorinn Mary McAleese, sem hefur
nú mjög trausta forustu ef marka má
skoðanakannanir.
Katólskur íhaldsmaður
McAleese er fædd árið 1951 og er
óvenjulegur frambjóðandi fyrir þá sök
að hún er fædd á Norður-írlandi. Erf-
itt er hins vegar að henda
reiður á nákvæmlega hver
lífssýn hennar og heimspeki
er. Hún virðist í senn vera
katólskur íhaldsmaður og
þokkalega róttækur „um-
bótasinni". Þannig hefur ——
hún haldið fram hefðbundnum
strangkatólskum viðhorfum hvað
varðar fóstureyðingar og andstöðu við
hjónaskilnaði en á hinn bóginn hefur
hún stutt nokkur baráttumál frjáls-
lyndra svo sem þau að samkynhneigð-
um verði tryggð full mannréttindi og
prestar fái að ganga í heilagt hjóna-
band.
„Skoðanir hennar eru mótsagna-
kenndar um margt og hún hefur leitt
ákveðnar spurningar hjá sér. Stjórn-
málaskoðanir skipta hins vegar litlu
þar eð forseti landsins hefur engin
pólitísk völd og því hefur þetta ekki
unnið gegn henni," segir Patrick Com-
erford.
KEPPINAUTAR í írsku forsetakosningunum komu saman í sjónvarj
Mary McAleese, Adi Roche, „Dana" Rosemai
I fótspor fn
Nuala O'Faolain, einn þekktasti
dálkahöfundur íra nú um stundir, seg-
ir í samtali við Morgunblaðið að
McAleese sé engan veginn frjálslynd
eða „femínisti". „Hún getur alls ekki
talist frambjóðandi, sem boðar kven-
frelsi. Hún er hægri sinnaður katól-
ikki og fulltrúi hinnar stofnanavæddu
kirkju. En hins vegar má ekki gleyma
því að yfirgnæfandi meirihluti þjóðar-
innar fer í messu að minnsta kosti
einu sinni í viku."
McAleese hefur líkt og hinar kon-
urnar þrjár sem í framboði eru, reynt
að líkja eftir Mary Robinson í kosn-
ingabaráttunni og gildir það bæði um
fas hennar og klæðaburð. Þær hafa,
eins og fyrirmyndin, klæðst síðum
jökkum en hárið er stuttklippt sem
sérfróðir telja til þess fallið að skapa
ímynd frjálslegs „hressileika og lífs-
þróttar". En McAleese á meira sam-
eiginlegt með frú Robinson en hár-
greiðsluna því aðeins 24 ára gömul
tók hún við kennarastöðu hennar í
lögum við Trinity College er sú fyrr-
nefnda flutti sig um set. Báðar reyndu
þær á sínum tíma á ná kjöri til þings
en mistókst það. Báðar eru fyrst og
fremst metnaðarfullar menntakonur,
fulltrúar nýrra tíma á írlandi.
Stórgreind og full metnaðar
En þótt þessar tvær konur kunni
að virðast líkar á yfirborðinu greinir
margt þær að þegar betur er að gáð.
Patrick Comerford bendir á að bak-
grunnur þeirra sé gjörólíkur. „Mary
Robinson er af miðstéttarfólki komin
og var fulltrúi vinstri aflanna 1990.
Mary McAleese er hins vegar af held-
ur fátæku fólki komin og
ólst upp á meðal þjóðernis-
sinna á Norður-írlandi. Það
er því engan veginn svo að
stuðningsmenn          Mary
McAleese séu að leita eftir
™™™™™"' einhvers konar spegilmynd
af Mary Robinson. Þær eru um margt
mjög ólíkar konur."
Nuala O'Faolain tekur dýpra í ár-
inni: „Mary McAleese á ekkert sam-
eiginlegt með Mary Robinson. Hún
mun vafalaust sinna störfum sínum
óaðfinnanlega sem forseti en hún mun
ekki gera það af innlifun og tilfinn-
ingu líkt og Mary Robinson gerði.
Mary Robinson hóf embættið upp yfír
stjórnmál en nú hefur Mary McAleese
neytt okkur til að horfast í augu við
þá staðreynd að það búa líka Irar á
Norður-írlandi en því hefur þjóðin vilj-
að gleyma."
Mary McAleese er sögð sérlega
greind kona og reynsla hennar af sjón-
Skarpgreind,
sjálfsörugg
og metn-
aöarfull
Forsetakosningar fars
og reynist skoðanaki
lögfræðiprófessorinn B
arftaki Mary Robinson,
legra vinsælda í embæt
kynnti sér frambjóðend
skýrendur á írlandi um
ar konur voru í framl
varpi þykir hafa nýst henni vel í þess-
ari kosningabaráttu. Eftir að hafa
kennt lögfræði við Trinity College í
fjögur ár gerðist hún sjónvarpsfrétta-
maður um tveggja ára skeið. Hún er
„réttu megin við miðjan aldur" eins
og viðmælendur á írlandi orðuðu það
og geislar af sjálfstrausti, sem skilar
sér sérlega vel í gegnum sjónvarp.
„Hún á ekki neitt það til sem kallast
getur sjálfsefi og virðist á köflum vera
heldur tilfinningasnauð," segir Nuala
O'Faolain en bætir við að enginn geti
efast um hæfni Mary McAleese.
Árás fyrrum samherja
Verkamannaflokkurinn          studdi
framboð frú Robinson fyrir sjö árum
en stendur nú að baki Adi nokkurrar
Roche, sem þekkt er fyrir baráttu sína
á vettvangi umhverfismála, einkum
gegn notkun kjarnorku og rekið hefur
góðgerðarsamtök til að aðstoðar börn-
um, sem urðu fórnarlömb kjarnorku-
slyssins í Tsjernobyl.
Framboð hennar fór vel af stað og
um tíma var Roche með mest fylgi
frambjóðenda í skoðanakönnunum.
Roche, sem er 42 ára, varð hins vegar
fyrir miklu áfalli er fyrrum félagar í
samtökunum komu fram opinberlega
og lýstu yfír því að þeir myndu ekki
styðja hana því hún hefði jafnan sýnt
mikinn yfirgang í öllum störfum sín-
um. Gengu þeir svo langt að segja að
stjórnarhættir hennar hefðu verið
„stalínískir".
„Ég get verið ákveðin. Ég var í
raun og veru aldrei „Tsjernobyl-engill-
inn". Enginn er dýrlingur í lifanda lífi,"
sagði Roche er hún reyndi að bera
hendur fyrir höfuð sér en það var um
seinan. „Þessar ásakanir lögðu fram-
boð hennar í rúst og hún hefur aldrei
náð sér strik eftir þetta," segir Patrick
Comerford.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64