+ MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 23. APRÍL 1998 45 Leiðtogar Ameríkuríkja gefa fyrirheit sem erfítt getur reynst að standa við sérfræðisviðs. Til þess að upplýst umræða um tæknivísindi geti átt sér stað þurfa blaðamenn og fjólmiðlafólk að hafa þekkingu á þessum sviðum, því það þarf kjark og þekkingu til að standa uppi í hárinu á vísindamönnum, læknum og tæknimönnum. Oftrú á framfarir Skiíli: Ef við viljum lýðræðislega umræðu um tæknivísindi er hún tímafrek. Við erum, hins vegar, oft svo óþolinmóð og það má ekki hægja á framkvæmdum eða á rann- sóknum því þá er verið að koma í veg fyrir framfarir. Til þess að sannfæra almenning um að tækni- vísindi séu á réttri leið er oft talað um framfarir. Hvenær sem menn nefna orðið framfarir fyllist ég efa- semdum. Hver er mælikvarðinn á framfarir? Koma þær öllum til góðs? Ef við setjumst niður og hugsum málið þá er ekki víst að þessar svokölluðu framfarir séu alltaf til bóta. Við ættum því að temja okkur meiri virðingu fyrir fortíðinni og því sem þegar hefur verið vel gert í stað þess að einblína fram á veg. Eru kostnaðurinn og umhverfisspjöllin þess virði Elvira: Ég get nefnt nýlegt dæmi um lagningu járnbrauta í Þýska- landi. Nú tekur það tvo og hálfan tíma að fara með lest milli Berlínar og Hamborgar, fyrr á öldinni tók það tvo sólarhringa. Nú stendur til að koma upp hraðlestarkerfi (Transrapid) sem veldur því að koma þarf fyrir nýjum lestarteinum sem mun verða dýrt og spilla um- hverfinu. Með þessu nýja lestar- kerfi mun það taka líklega einn og hálfan tíma að skjótast þarna á milli. Það finnst öllum mjög gott að hægt sé að stytta ferðatímann en eru kostnaðurinn og umhverfis- spjöllin þess virði? Þessum spurn- ingum er iðulega vikið til hliðar. Einnig er mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvað við stöndum vanmegnug frammi fyrir vandamál- um af vóldum tæknivísinda gagn- stætt því sem margir vísindamenn halda fram og vitum í raun lítið um hvað framtíðin mun bera í skauti sér. Náttúran í vísindum - Skilningur okkar á náttúrunni hefur einnig breyst mikið á undan- fórnum áratugum. Skúli: Tæknin og náttúran eru í mörgum tilfellum komin í eina sæng. Þegar járnbrautir voru fyrst lagðar hlutust mörg slys af því menn voru að læra á nýja tækni. Nú eru smíðuð tæki sem herma eft- ir raunveruleikanum og slysum. Flugmenn eru þjálfaðir á nýjar þot- ur í hermum, en ekki í raunveruleg- um vélum. Hvað er orðið raunveru- legt? Það sama er uppi á teningnum í ýmsum raunvísindum til dæmis þegar hermt er eftir náttúrunni í tilraunum í tölvum á sviði eðlisfræði og líffræði. Þannig hefur tæknin gert samband okkar við náttúruna margræðara en áður. Elvira: Undanfarið hefur mikið verið rætt um verndun náttúrunnar og mikilvægi þess að alls kyns óþverri sé hreinsaður. En hvernig _________ skilgreinum við hreina náttúru? Hvað þarf að hreinsa mikið stórfljót eins og Rín? Maðurinn hefur notað og búið í náttúrunni um langan aldur og það getur verið erfitt að segja til um hvað sé af hans völdum og hvað ekki. Við höfum mótað náttúruna frá örófi alda og það er því varla til nokkur óspillt náttúra. Við lok tuttugustu aldarinnar verð- ur fátt um svör, sé spurt hvað er óspillt eða hrein náttúra. Ekki síst vegna þess að með hjálp tæknivís- inda smíðum við í auknum mæli ný efni, tól og tæki, auðgum umhverfið með fjölskrúðugum úrgangi og okk- ur dreymir um að stjórna náttúru okkar sjálfra. _______ um gagn- a og upp- i umræðu + BILL Clinton Bandaríkjaforsel i ávarpar leiðtogafund ríkja Ameríku í Chile um síðustu helgi. Háleit loforð um framfarir Reuters Fundur leiðtoga 34 Ameríkuríkja fór fram í Santiago í Chile um liðna helgi. Ásgeir Sverrisson segir frá samþykktum leiðtog- ______anna og viðbrögðum við þeim._____ LIKT og við mátti búast skilaði leiðtogafundur 34 Ameríkuríkja frá sér fjöl- mörgum loforðum og há- leitum yfirlýsingum. Og eins og svo oft áður þegar slíkar samkundur stórmenna eru haldnar hafa við- brögðin reynst heldur í þá átt að leið- togarnir hafi gefið loforð sem þeim muni reynast erfitt að standa við. Þó er alls ekki við hæfi að fullyrða að fundur þessi hafi engu breytt. Sam- þykkt var að hefja viðræður um stofnun Fríverslunarsvæðis Amer- íkuríkja (sem á spænsku nefnist Ar- ea de Libre Comercio de las Amér- icas eða ALCA) auk þess sem drög voru lögð að nánu samstarfi á sviði menntamála og í glímunni við eitur- lyfjavandann. Þá hyggjast ríkin í sameiningu vinna að því að treysta lýðræðið í sessi og síðast en ekki síst fengu málefni Kúbu verulega um- fjöllun. Fundinn sem fram fór í Santiago i Chile sóttu leiðtogar 34 „lýðræðis- ríkja" í Ameríku en fulltrúum Kúbu var ekki boðið til hans á þeim for- sendum að þar ríkti einræðisstjórn kommúnista undir stjórn Fidels Ca- stro. Fundur sem þessi er engin tjaldsamkunda: með Bill Clinton Bandaríkjaforseta komu um 1.000 manns auk þess sem honum fylgdu sex herþyrlur og heilt loft- varnaflaugakerfi. Þá var Hillary kona forsetans og með í för. Kúba í brennidepli ________ Líkt og áður við slík Ráð fylgist tækifæri höfðu embættis- með fjöimiðla menn að mestu lokið við frelsí vinnu þeirra texta sem ^^^„„„„^_^^_ fundarmenn hugðust samþykkja áður en þeir komu saman í Santiago. Af þessum sökum gafst leiðtogunum tækifæri til að ræða málefni þessa heimshluta vítt og breitt. Málefni Kúbu bar einna hæst en leiðtogar Mexico, Kanada og Bar- bados sögðu á fundum með Clinton forseta og Madelaine Albright, utan- ríkisráðherra Bandaríkjanna, að þeir hygðust jafnvel fara þess á leit að Kúbu yrði aftur veitt aðild að Sam- tökum Ameríkuríkja. Hugmyndir um að rjúfa að nokkru þá einangrun sem Kúba hefur sætt undir forustu Bandaríkjamanna féllu í heldur grýttan svörð hjá bandarísku sendi- nefndinni. Frú Albright sagði í blaðaviðtölum á sunnudag að hún teldi engar líkur á því að Kúba fengi á ný slíka aðild. Því hafði verið spáð að ríkin í Ró- mönsku Ameríku hygðust jafnvel rísa upp gegn forustu Bandaríkja- stjórnar hvað varðar afstöðuna til Kúbu en þær getgátur reyndust ekki á rökum reistar. Einna mest bar á frumkvæðisvilja af hálfu Kanada- manna en Jean Chretien, forsætis- ráðherra Kanada, gerði heyrinkunn- ugt að hann hygðist sækja Kúbu heim síðar í þessum mánuði. Verður það fyrsta heimsókn forsætisráð- herra Kanada til eyjarinnar í 21 ár. Nokkrir leiðtoganna vísuðu þó til Kúbu í ræðum sínum og sérstaka at- hygli vakti er Fernando Henrique Cardoso, forseti Brasilíu, bar lof á frammistöðu stjórnar Castros á sviði mennta- og heilbrigðismála og hvatti hann til viðlíka afreka á lýðræðis- sviðinu þannig að unnt yrði að segja að álfan öll viðurkenndi grundvallar- kennisetningar þess stjórnarforms. Ljóst er að Bandaríkjamenn sæta vaxandi þrýstingi um að rjúfa ein- angrun stjórnar Castros og að svo verður áfram. ALCA I lokayfirlýsingu fundarins sem er átta blasíður er vikið að því að sam- þykkt hafi verið að hefja viðræður um myndun Fríverslun- arsvæðis Ameríkuríkja (ALCA) þannig að það geti orðið að veruleika ár- ið 2005. Viðræður þessar munu hefjast í Miami í Bandaríkjunum í maímánuði en síð- an verða þær fluttar til Panama. Hér ræðir um gríðarmikið og metnaðarfullt verkefni. George Bush, þáverandi Bandaríkjaforseti, lagði til að slíkt svæði yrði stofnað í ræðu sem hann flutti árið 1990. Hug- myndin kveður á um myndun svæðis sem ná mun allt frá Alaska til Eld- landsins. I löndunum 34 búa um 750 milljónir manna og yrði þetta því stasrsta markaðssvæði í heimi hér. Á fundinum lýstu leiðtogarnir yfir áhyggjum sökum þess að Clinton forseta hefði ekki tekist að fá nauð- synlegt umboð frá þinginu í Was- hington til að hefja slíkar viðræður. Þar er um að ræða sérstakt umboð sem forsetinn telur sig þurfa til að ganga til samningaviðræðna um myndun fríverslunarsvæða en í Bandaríkjunum eru fjölmargir þing- menn þeirrar hyggju að slíkt feh í sér ákveðna áhættu fyrir bandarískt efnahagslíf og vísa til þess er Banda- ríkjamenn þurftu að koma Mexico til hjálpar til að forða gjaldmiðli lands- ins frá algjöru hruni innan ramma NAFTA-samstarfsins svonefnda. Bandarískir embættismenn sem fundinn sóttu kváðust sannfærðir um að forsetanum myndi takast að beygja þingheim í þessu efni og töldu samþykktir á borð við þær sem leið- togarnir staðfestu fallnar til að gera þingmönnum ljóst að full alvara byggi að baki. Leiðtogarnir tjáðu CMnton forseta að þeir litu svo á sem boltinn væri hjá honum. Virtir efnahagssérfræðingar í Rómönsku Ameríku hafa hins vegar á síðustu dögum lýst yfir áhyggjum sökum þess að fullnægjandi trygg- ingar liggi ekki fyrir í þessu efni af hálfu Bandaríkjamanna. Hefur því verið haldið fram að ráðagerðir um myndun ALCA geti allt eins farið út um þúfur takist forsetanum ekM að fá fram samningsumboð af hálfu þingsins næstu 12 mánuðina eða svo. Ekkert hafi komið fram í Chile sem gefi tilefni til að ætla að Clinton muni síðar takast það sem honum hafi ekki tekist að knýja í gegn fram til þessa. 200 miHjónir fátækra Að þessu frátöldu blasir við að helsta hindrunin í vegi fríverslunar- svæðis þessa er almenn fátækt í Ró- mönsku Ameríku og mikil misskipt- ing auðsins. Um 200 milljónir manna draga fram lífið undir fá- ------------ tæktarmörkum í álfunni. í Rómönsku Ameríku á þessi lýsing við um 175 milljónir manna en íbú- arnir eru alls um 470 milljónir. Sú fátækt sem þá er vísað til verður tæpast í efa dregin. Sam- kvæmt þessari skilgreiningu hafa viðkomandi upphæð sem svarar til tveggja Bandaríkjadala (um 140 króna) til framfærslu á degi hverj- um. Tvöfbld framlög til menntamála Sýnt þykir að berjast þurfi skipu- lega gegn fátæktinni eigi ALCA- svæðið að skila þeim árangri sem að er stefnt. Leiðtogarnir lögðu blessun Fátæktin helsta hindr unin sína yfir ýmsar samþykktir sem ætl- að er að bæta og jafna lífskjörin. Þannig mun Alþjóðabankinn tvöfalda framlög sín til menntamála í álfunni á næstu þremur árum og verða þau samtals um 45 milljarðar Banda- ríkjadala. Markmiðið var sagt það að öll börn í álfunni ættu kost á skyldu- námi og um 75% á námi á framhalds- sviði árið 2010. Aukin framlög til heilbrigðismála Þá er og í ráði að stórauka framlög bankans til heilbrigðismála enda verða þau aðalumræðuefnið á næsta leiðtogafundi Ameríkuríkjanna, sem nú munu fara fram með reglulegu millibih. Fyrsti slíki fundurinn var haldinn í Bandaríkjunum árið 1994 en þá höfðu slíkar samkundur legið niðri í heil 27 ár. John F. Kennedy, þáverandi Bandaríkjaforseti, myndaði „Fram- farabandalagið" svonefnda með nokkrum ríkjurn Rómönsku Amer- íku árið 1961 og var tilgangurinn ekki síst sá að einangra Kúbu og vinna að framþróun lýðræðis í þess- um heimshluta. Leiðtogarnir 34 sam- þykktu ýmsar yfirlýsingar í þessu skyni og sérstaka athygli vakti að stofnað verður nýtt ráð innan Sam- taka Ameríkuríkja til að fylgjast með því að fjölmiðlafrelsi ríki. Víða í þess- um löndum hafa fjölmiðlar verið beittir þrýstingi en það er raunar mjög misjafnt eftir löndum. Frá ár- inu 1994 hafa rúmlega 200 fjölmiðlav menn verið myrtir í álfunni oftast vegna skrifa sinna um spillingu og eiturlyfjabaróna. Á síðustu misser- um hefur mest borið á slíkum kúgun- um í Kólombíu auk Perú. „Bandalag gegn eiturlyfjum" Fundarmenn samþykktu að mynda með sér svonefnt „Bandalag gegn eiturlyfjum", sem virðist kveða á um nánara samstarf á þessu sviði en Bandaríkjamenn hafa mjög þrýst á stjórnir margra ríkja í Suður-Am- eríku um að herða baráttuna gegn eiturlyfjasmyglurum. í Rómönsku Ameríku er sú skoðun útbreidd að Bandaríkjamenn hafi sýnt heldur takmarkaðan skilning á aðstæðum í ríkjum þessum auk þess sem þrá- faldlega hefur verið bent á að rót vandans sé eftirspurn eftir eiturlyfj- um í Bandarikjunum. Markmið Bandaríkjamanna virðist vera að ríki sem staðin eru að eiturlyfjasmygli verði beitt refsiaðgerðum í nafni bandalagsins nýja í stað þess að þar verði um að ræða einhliða aðgerðir af hálfu Bandaríkjastjórnar. Aðrar yfirlýsingar af hálfu leiðtog- anna þóttu margar hverjar misjafn- lega sannfærandi. Þeir hvöttu til aukinar þátttöku kvenna í stjórnmál- um álfunnar (á meðal leiðtoganna 34 var aðeins ein kona-forseti dvergrík- isins Guyana) og ítrekuðu nauðsyn þess að umhverfisvernd væri í há- vegum höfð (Santiago de Chile er ein mengaðasta borg í heimi hér). Spurt um efndir Viðbrögð fréttaskýrenda í Róm- önsku Ameríku virðast almennt vera þau að niðurstöður leiðtogafundarins hafi ekki komið á óvart. Leiðtogarnir hafi látið háleitar yfirlýsingar frá sér fara en óvíst verði að teljast hvort þær verði efndar. Nefnt er þessu til sannindamerkis að óljóst sé í mörg- um tilfellum hvort í ráði sé að láta nýtt fjármagn renna til þeirra verk- efna sem hér hefur verið tæpt á eða hvort þar verði einungis um að ræða til- færslu á fjármunum. Á hinn bóginn verður vart dregið í efa að sögu- leg skref voru stigin á leiðtogafund- inum í Santiago og ætla verður að sú áhersla á samruna og samvinnu sem nú virðist hafa skapast samstaða um verði varanleg. Þá fer og ekki á milli mála að áhugi ráðamanna í Banda- ríkjunum á málefnum þessa heims- hluta fer vaxandi og má það ef til vill heita eðlilegt. Gríðarlegir möguleik- ar blasa við á efnahagssviðinu í Ró- mönsku Ameríku auk þess sem lengi hefur verið vitað að John F. Kenn- edy er fyrirmynd og átrúnaðargoð Clintons forseta.
Beinir tenglar
