66 FIMMTUDAGUR 23. APRÍL 1998 MORGUNBLAÐIÐ AÐSENDAR GREINAR Lax og þorskur - þjóðarsukkið MEÐ nokkurra ára millibili fær þjóðin æðisköst og ræðst gegn spillingu og sið- leysi, rekur nokkra menn úr störfum eða embættum, saksækir þá og tapar oftast mál- unum en sofnar svo lengi á milli. Við erum nú að horfa upp á eitt slíkt kastið. Það hefur lengi verið öllum ljóst að alls kyns sukk og óráðssía hefur tíðkast í opinberum rekstri hér á landi, ríkissjóður eyð- ir milljörðum á ári í ferða- og risnukostnað, Bárður G. Halldórsson tíðkast hefur fyrir opnum tjöldum að menn fái greidda dagpeninga auk þess sem allur kostnaður af ferðum þeirra er greiddur, hvers kyns fríðindaferðir svo sem laxveið- ar hafa verið stundaðar um ára- tugaskeið á vegum banka og opin- berra stofnana á kostnað skattborg- ara, æðstu menn þjóðarinnar fara kinnroðalaust í boðsferðir á vegum einkafyrirtækja sem hafa mikinn hag af greiðasemi sinni, því menn skyldu hafa í huga hið fornkveðna að æ sér gjöf til gjalda, líka þegar um er að ræða boðsferðir Eimskipa- félagsins í Þverá eða Flugleiða til Montreal! Að höggva mann og annan Þjóðinni ofbýður á nokkurra ára fresti og sparkar út í loftið! Þess á milli þumbast hún og þegir. Það er nákvæmlega það sem gerist nú í Landsbankamálinu - þremur mönn- um er ýtt fyrir björg til að firrra spillingarpáfana frekari rannsókn- um! Þetta er ekkkert nýtt og hefur tíðkast lengi - að einhverjum sé fórnað fyrir friðinn við lýðinn. Það hlýtur í fyrsta lagi að vera skýlaus krafa að farið verði gaumgæfilega ofan í öll þessi mál. Upplýsa þarf þá, hverjir fóru þessar ferðir, hvaða reglur hafa gilt hjá ríkinu, ekki að- eins í bönkum heldur líka í stjórn- sýslunni, um ferðalög, risnu og veiðiskap. Er það til dæmis eðlilegt að ráð- herrar haldi vinum sín- um boð, að forsetinn bjóði til sín bekkjar- bræðrum, að ráðherrar þiggi dýrar ferðir að gjöf frá fyrirtækjum sem þurfa á velvild þeirra að halda o.s.frv.? Við eigurn að hafa lært það af Geirfinnsmálum, Hafskipsmáli og aðför- inni að Magnúsi Thoroddsen, að við get- um ekki alltaf hagað okkur eins og Þorgeir Hávarsson og höggvið bara þá sem liggja vel við höggi. Hér verður að vinna af festu og viti. Þingið á að sjá sóma sinn í að setja í fyrsta lagi skýrar Þremur mönnum er ýtt fyrir björg, segir Bárður G. Halldórsson, til að fírra spillingar- páfana frekarí rannsóknum. reglur um öll þessi mál, í öðru lagi þarf að kanna rækilega umfang og eðli þessa sukks. Hér skiptir ekki mestu máli, að einhverjir séu teknir af - heldur hitt að þessu ljúki og það sé þá gert hreint á skipulegan hátt og altækan en ekki sértækan og handahófslegan eins og lengi hefur tíðkast í þessu handahófslega geðhvarfaþjóðfélagi okkar. Hefnd- arþorsti er ekki það sem þarf held- ur vilji til raunverulegra úrbóta. Þúsund ára risna Það er annars merkilegt rann- sóknarefni sálfræðingum, geðlækn- um og öðrum þeim sem reyna að skilja eðli mannsins hvernig ís- lenzka þjóðin lætur það yfir sig ganga að þjóðarauður hennar sé af- hentur nokkrum mönnum að gjöf en tryllist svo út af nokkrum laxfiskum í ám með tilheryrandi brennivíns- drykkju! Kannski væri hægt að leiða henni fyrir sjónir kvótaspill- inguna með því að reikna gróðann af þjóðargjöfínni í brennivínsflösk- um! Er það það sem þarf? Skilur fólk hér ekki siðleysi í nokkurri mynd nema það tengist brennivíns- drykkju? Finnst engum miMð að hér skuli nokkrum fjölskyldum hafa verið afhentir 300 milljarða króna verðmæti í fiski í sjó án nokkurs endurgjalds? Ef menn skilja þetta ekki má benda á að tekjur þær sem þjóðin verður af á hverju ári nema kannski þúsund ára risnukostnaði Landsbankans! Svo geta reiknings- glöggir menn dundað sér við að breyta þessu öllu saman yfir í brennivín. Er lax svona miklu göf- ugri fiskur en þorskur að það sé allt í lagi að gefa allan þorskinn á ís- landsmiðum en það þurfi helzt að reka alla bankastjóra landsins út af laxveiðibrölti þeirra? Enginn má skilja orð mín svo að ég sé með einhverju móti að bera blak af laxveiðum eða annarri skemmtun á kostnað skattborgara. Ég er einungis að fara fram á að menn hafi hlutina í samhengi. I fyrsta lagi að opinbera sukkið sé gert upp. Alveg og endanlega. Ekki bara að hluta. I öðru lagi að fólk fari nú að taka höndum saman um al- mennar og altækar reglur en hverfi frá sértækum reglum - með öðrum orðum fari að snúa sér að því að koma á frelsi, jafnrétiá og lýðræði í landinu en reki af höndum sér spillt sérhagsmunaöfl. Nú á ekki að láta staðar numið. Nú á ekki að hlusta á þá menn sem segja að ekki skuli frekar að gert. Nú á ekki að láta sukkpáfana komast upp með að hrinda einhverjum fyrir björg og jafnvel hrópa á eftir þeim að bruðlinu sé lokið! Nú verður Alþingi að sjá sóma sinn í að gera ærlega hreint og halda áfram að spyrja um það hverjir vissu af þessu, hverjir fóru í ferðirnar, hverjir fara í boðs- ferðir á vegum fyrirtækja og síðast en ekki sízt hvernig geta æðstu handhafar framkvæmdavaldsins setið uppi með kvóta að gjöf frá þjóðinni fyrir milljarða? Er hægt að hafa alla þessa litlu og stóru hall- dóra ásgrímssyni í forsvari fyrir þessa þjóð? Viljum við hafa þannig þjóðfélag? Höfundur er varaformaður Sam- taka um þjóðareign. Af kjarabótum og öðrum draumórum ÞEGAR ég í rýni í kjarasamninga síðasta árs verð ég alltaf jafn hissa. Ég mynnist þess að í upphafi baráttunn- ar fóru vígreifir for- ingjar verkalýðsins fyrir hjörðinni og ætl- uðu nú sem aldrei fyrr að leiða hana inn í grænar graslendur mannsæmandi lífs- . kjara. Ég er ekki alveg viss hvað fór úrskeiðis því að leiðtogarnir villt- ust af leið, og þegar ég rýni í kjarasamninga síðasta árs setur að mér leiða. Ég er reyndar einn þeirra sem blótuðu Dagsbrún í sand og ösku þegar verkfallið var samþykkt. Eg hugsaði til allra þjóðarsáttarsamn- inganna sem ætlaðir voru til þess að bjarga íslensku efnahagsh'fi en ein- hvernveginn skiluðu sér svo aldrei til fólksins. Síðan rifjaðist upp fyrir mér að ég stóð í miðju bullandi góð- æri sem ekki skilaði sér heldur í vasa launþega. Þegar Halldór Björnsson birtist svo á sjónvarpsskjánum minum, vígreifur og harður, fylltist ég aðdá- un á þeirri orku og þreki sem virtist einkenna þennan mann sem í mín- r um augum hafði ekki verið neitt Kolbeinn Stefánsson meira en útbrunnið gamalmenni. í eitt and- artak trúði ég því að hann ætlaði að samn- ingaborðinu til að sækja minn skerf af góðærinu og í hug- sjónablindu andartaks- ins ákvað ég að styðja hann. Svo fór ég í verk- fall. Þetta var reyndar skemmtilegt verkfall. íslenskir neytendur flykktust í röðum á bensínstöðvar og í mat- vöruverslanir til að ná sér í verkfallsvarning áður en birgðir voru á þrotum. í stórmörkuðum háðu menn orustur um síðustu mjólkur- pottana, líkt og þeir hafa gert um ódýr raftæki hér í seinni tíð, og allt leit út fyrir að nægjanlegur þrýst- ingur hefði skapast til þess að knýja fram kjarabætur. Það var svo stuttu eftir að síðasti bensíndropinn vall upp úr tönkum olíufélaganna og fólk var farið að dusta rykið af reiðhjólunum til þess að komast leiðar sinnar að góðu fréttirnar komu frá karphúsinu. Það var búið að semja. I sigurvímu ásamt annarri íslenskri alþýðu hélt ég til vinnu og taldi fullvíst að í þetta sinn hefðum við loksins með í eitt andartak trúði ég því, segir Kolbeinn Stefánsson, að hann ætlaði að samninga- borðinu til að sækja minn skerf af góðærínu. samstöðu okkar náð að rétta hlut launþega í landinu. Þetta voru jú tímamótasamningar. Æ, mig auman. Hvað getur fá- tækur verkamaður gert annað en að fórna höndum. Stuttu eftir samn- ingana datt inn um bréfalúguna mína bréf frá Dagsbrún þar sem farið var yfir helstu atriði kjara- samninga og með talnaleikjum reynt að telja mér trú um að núna loksins gæti ég farið að borga upp yfirdráttarheimildina og Visa-reikn- inginn. Það tók mig þó ekki langan tíma að bera saman launaseðla frá því fyrir verkfall og þennan mikla tímamótasamning til að sjá að laun- in mín höfðu svo til staðið í stað. Kjarabæturnar dugðu reyndar fyrir bíóferð, en einhvernveginn var ég ekki í skapi til að njóta ávaxta erfið- isins. Höfundur er verkamaður og félagi f Dagsbrún-Framsókn. AFMÆLI SIGRIÐUR SIGFINNSDÓTTIR I dag, á afmælisdegi skáldsins, verður föð- ursystir mín, Sigríður Sigfinnsdóttir, níutíu ára. Lífsstarf hennar er ekki að finna í bóka- hillum, heldur í fólMnu hennar, afkomendum og öðrum þeim sem hún hefur átt samleið með á langri ævi. Og hún hefur ekki sóað lífi sínu. Innra með sér hefur hún aðeins fóstr- að það sem gott er og heilbrigt. Ófund og ólund, biturð og beiskja hafa aldrei numið þar land. Hún kann öðrum betur að njóta lífs- ins. Ekki gervilífs á hátimbruðu til- gerðarplani, heldur hins daglega lífs. Úr því hefur hún spunnið þann gleðinnar galdur sem gerir virka daga að helgidögum. Lifið hefur ekJd hlíft henni, en hún hefur ekki verið að erfa það við lífið. Ein fyrsta minning hennar teng- ist fæðingu föður míns 1913. Hún var þá fimm ára gömul og hafði fengið að sofa í rúmi foreldra sinna, en varð að víkja fyrir bróðurnum. Sigríður er fimmta í röðinni af fjór- tán börnum Jónínu Kristbjargar Einarsdóttur og Sigfinns Mikaels- sonar sem komust til manns. Þótt Sigfinnur afi minn hafi verið dug- mikill og hæfleikaríkur á margan hátt, gat hann ekki séð fyrir þessum barnahópi. Strax og börnin fóru að geta orðið að liði, eða fyrr ef gott fóstur bauðst, voru þau hvert af öðru send til vandalausra, átta árá, fimm ára, þriggja ára. Eg hef oft hugsað til ömmu minnar, þegar hún þurfti að velja: Á ég að senda Þor- björgu frá mér, Aðalheiði eða Hans- ínu? Hvernig verður búið að þeim? Hvenær sé ég þær næst? Kannski lá hún andvaka og hlustaði á andar- drátt barnsins sem hún myndi kveðja næsta morgun og senda út í óvissuna. Þær nætur hafa verið sár- ar fyrir afa minn líka, en einhvern veginn ratar hugurinn greiðar inn í hennar einsemd og hennar bjargar- leysi andspænis þessum örlögum. Það var þó ekki fyrr en ég las bæk- ur Böðvars Guðmundssonar, Híbýli vindanna og Lífsins tré, sem ég skildi hvers þau hefðu mátt vænta ef barnafjölda heimilisins hefði ekki verið haldið innan þeirra marka sem þau gátu framfært hjálpar- laust. Systkinin voru samhent, söngvin og flest glaðsinna. Þótt þau færu ung að heiman hefur ævinlega verið hlúð að vináttu og ættartengslum. Þegar bernskuminningar þeirra ber á góma er þó misjafnt hverju minn- ið hefur haldið til haga: Löngum dögum þegar ekki er hægt að fara út af því að fötin eru í þvotti og eng- in fót til skiptanna; bjart sumar- kvöld þegar faðir þeirra kemur af engjum og systurnar þyrpast að honum á hlaðinu og biðja um sögu eða kvæði. Hann hlær við, segir þeim að setjast og flytur þeim sögur og ljóð í kvöldsólinni; gleðin yfir nýju systkini og áhyggjur af sívinn- andi móðurinni sem stöðugar barn- eignir hafa gert fótaveika, hún stendur í túninu ásamt manni sínum og rakar með blóðtaumana niður fæturna þegar sonur hennar tekur af henni hrífuna og rekur hana heim. Faðirinn bregst ókvæða við þessari afskiptasemi, en sonurinn svarar fullum hálsi. Sigfinnur Mikaelsson var hávax- inn og gjarnan með hund sér við hlið. Hann var hagmæltur og vel máli farinn, glaðsinna, en skapríkur og lét ekki hlut sinn fyrir neinum. Hæddist til dæmis að kirkjunni og þjónum hennar þegar honum þótti veraldarvafstur og hagsmunir byrgja þeim himinsýn. Vísur hans og kvæði hittu oft í mark, urðu fleyg og það sveið undan þeim. Slík skoð- anaskipti voru þeirra tíma kapp- ræður og kjallaragreinar. Þessi hrifnæmi maður sem komst við ef hann heyrði fallegan texta, ljóð eða lag og gat orðið djúpt snortinn gagnvart undrum nátt- úrunnar, var ráðríkur og stjórnsamur á eigin heimili og þoldi illa andmæli. Hann var ósérhlífinn í vinnu og ætlaðist til þess sama af öðrum. Jónína kona hans var aftur á móti hæg og skapstillt og þurfti nokkuð til að raska ró hennar. Hann var ævintýrið, hún æðruleysið. í þessu andrúmslofti mótaðist Sigríður frænka mín og ólst upp til átta ára aldurs. Þá fór hún í fóst- ur að Geirastöðum og var þar í góðu yfirlæti þar til hún fór að vinna fyrir sér. Hún hefur ævinlega litið á fólk- ið þar sem sína aðra fjölskyldu og metur það mikils. Sumarið 1930 fæddist henni dóttir. Faðirinn drukknaði meðan hún gekk með barnið og litla stúlkan var sldrð nafni hans, Sigurjóna. Skömmu síð- ar fær Sigríður þá harmafregn frá Seyðisfírði, að faðir hennar hafi drukknað ásamt þremur yngstu systrum hennar, níu, ellefu og þrettán ára. Hann hafði verið að flytja hey yfir fjörðinn í sól og stafalogni ásamt bræðrum úr ná- grenninu og dæturnar fengið að fara með. Báturinn fór á hliðina og allir sem í honum voru drukknuðu, en ekki strax, því nokkur tími leið þar til báturinn og heyið sukku. í landi fylgdist fólk í skelfingu' með því sem fram fór. Hjálpin barst of seint. Mér hefur verið sagt að hróp afa míns hafi borist yfir hafflötinn í sumarkyrrðinni: „Ætlið þið ekki að bjarga börnunum mínum, aumingj- arnir ykkar?!" Ég veit ekki hvort þetta er rétt, en með hliðsjón af því hvernig honum er lýst og hvernig ýmsir afkomendur hans eru, gæti þetta vel verið satt. Sigfinnur varð fimmtíu og eins árs. Sigríður hraðar sér til Seyðis- fjarðar ásamt systkinum sínum til að vera móður sinni til halds og trausts. Dóttur sína felur hún í um- sjá barnlausra hjóna sem síðar taka hana að sér. Mikil vinátta er ævin- lega milli heimilanna og Sigurjóna alin upp í næsta nágrenni við móður sína og systkini. Samt sem áður þarf ekki ríkt hugmyndaflug til að ímynda sér hvernig það hefur verið fyrir konu með bernskureynslu Sig- ríðar í brjóstinu að láta frá sér barnið sitt, jafnvel í bestu hendur. Margir undruðust stillingu og sjálfsstjórn Jónínu Kristbjargar þessa daga. Sjálf er ég þeirrar skoð- unar að höggið hafi verið svo þungt að öll tár hafi þornað. Sorgin var of stór fyrir orð. Mér vitanlega ræddi hún þetta aldrei. Velviljuð kona sem taldi að hún hlyti að hafa þörf til að opna hjarta sitt og vildi hjálpa henni, komst að því að hún var ekki í þörf fyrir samtalsmeðferð. Sama kona sagði áratugum síðar, hvað hún hefði alltaf undrast samkennd og skilning ömmu mínnar á hvers- dagslegum vandamálum annars fólks. Sjálf man ég glöggt þegar ég heimsótti hana á sjúkra- og elli- heimilið á Seyðisfirði átta ára göm- ul. Ég færði henni krækiber í rauð- um vettlingi sem ég hafði tínt uppi í hlíð. Hún sat prjónandi í stól og ræddi við mig, þar sem ég sat á rúmstokknum á móti henni. Það var ekki mikið um kjass og strokur. Hún var fumlaus og alvörugefín, en hafði óskýranlega hlýja og sterka nærveru. Mér hefur alltaf þótt Sig- ríður frænka mín minna á móður sína, en útþrána og kraftinn sækir hún vafalítið til fóður síns. Ári eftir slysið á Seyðisfirði, 1931, giftist hún Kristjáni Jónssyni hreppstjóra og símstöðvarstjóra á Stöðvarfirði. Þau eignast þrjú börn, Nínu, Björn og Guðnýju. Sigríður umvefur fjölskyldu sína og nýtur þess að fylgjast með börnum sínum vaxa úr grasi. Þegar Kristján fellur frá á miðjum sjöunda áratugnum verða kaflaskil í lífi hennar. Hún sækir um starf símstöðvarstjóra og
Beinir tenglar
