Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						+
MORGUNBLAÐIÐ
FÖSTUDAGUR 11. JÚNÍ 1999     35 5.
igs forskots
m hætti
aðstoð
>aka
úr gildi magnafslátt í GSM-þjón-
ustu.
Tal er bæði keppinautur Lands-
símans á GSM-markaði og kaupandi
að almennri fjarskiptaþjónustu hjá
fyrirtækinu vegna einokunarstöðu
Landssímans í almennri talsímaþjón-
ustu, leigulínum o.fl. Því ber Lands-
símanum að viðhafa skýra stjórnun-
arlega aðgreiningu innan fyrirtækis-
ins. Engu að síður hafa verið stofn-
aðar ýmsar nefndir innan Landssím-
ans þar sem fulltrúar af öllum svið-
um fyrirtækisins eiga sæti, jafnt frá
þeim sviðum sem eiga í samkeppni
við Tal og þeim sviðum sem selja
Tali þjónustu. Samkeppnisráð telur
þetta fyrirkomulag fela í sér aðstæð-
ur sem séu til þess fallnar að raska
samkeppni, m.a. þar sem trúnaðar-
upplýsingar frá Tali geti borist til
stjórnenda GSM-deildar Landssím-
ans. I ákvörðun samkeppnisráðs er
fyrirmælum beint til Landssímans
um að fella niður framangreint fyrir-
komulag.
Loks er fyrirmælum beint til
Landssímans um að fyrirtækið láti
Samkeppnisstofnun árlega í té yfir-
lýsingu löggilts endurskoðanda þar
sem sýnt sé fram á að GSM-þjónusta
Landssímans sé í raun fjárhagslega
aðskilin frá annarri starfsemi fyrir-
tækisins.
+
HÉR fer á eftir samandregið
álit og forsendur sam-
keppnisráðs vegna málefna
Landssíma íslands hf., sam-
kvæmt fréttatilkynningu frá Sam-
keppnisstofnun:
I. Álit samkeppnisráðs
Inngangur
Hér verður gerð nánari grein fyrir
forsendum í áliti samkeppnisráðs sem
beint hefur verið til samgönguráðherra
(Álitnr. 6/1999, 70 bls.).
Á undanförnum árum hafa orðið
miklar breytingar á lagalegu umhverfi
fjarskiptamarkaðar hér á landi eins og
annars staðar í Evrópu. Megintilgang-
ur breytinganna er að skapa skilyrði
fyrir virka samkeppni á markaðnum
með því m.a. að afnema einkarétt á
fjarskiptaþjónustu. . Hlutverk sam-
keppnisyfirvalda á fjarskiptamarkaðn-
um er að stuðla að því að tilganginum
með hinu breytta lagaumhverfi verði
náð.
Að mati samkeppnisráðs er mjög
mikilvægt að virk samkeppni fái þrifist
á fjarskiptamarkaðnum og fyrirtæki
sem á honum starfa geti keppt á jafn-
ræðisgrundvelli. Virk samkeppni
tryggir neytendum fjarskiptaþjónustu
lægsta mögulega verð og bestu mögu-
legu þjónustu þegar til lengri tíma er
litið. Njóti eitt fyrirtæki hins vegar
rekstrarlegs forskots í formi ríkisað-
stoðar er það til þess fallið að hamla
gegn því að virk samkeppni ríki á
markaðnum. Við það skaðast neytend-
ur þótt þeim kunni að virðast, þegar
litið er til skamms tíma, að þeir njóti
lægra verðs og bættra kjara í viðskipt-
um við hið ríkisstyrkta fyrirtæki. Ef
ríkisstyrkurinn hrekur keppinauta út
af markaðnum eða kemur í veg fyrir að
nýir keppinautar festi rætur mun það
fyrr eða síðar leiða til hærra verðs en
ella og slakari þjónustu og skaða neyt-
endur þegar til lengri tíma er litið.
Aðdragandi að stofnun
hlutafélags
Á árinu 1996 veitti Alþingi ríkis-
stjórninni heimild með lögum til að
stofna hlutafélag um rekstur Póst- og
símamálastofnunar og leggja tO félags-
ins allar eignir, skuldir, réttindi, skuld-
bindingar og viðskiptavild. Var sér-
stakri matsnefnd falið að leggja mat á
þessa þætti og gera tillógu að stof-
nefnahagsreikningi. Við matið skyldi
byggt á efnhagsreikningi Póst- og
símamálastofnunar í árslok 1995.
Fastafjármunir vanmetnir
Að mati samkeppnisráðs sýna gögn
málsins að eignir þær sem Póstur og
sími fékk afhentar við formbreyting-
una hafi verið vanmetnar. I þessu sam-
bandi má benda á að starfsmenn Póst-
og símamálastofnunar framkvæmdu
mat á eignum fyrirtækisins. Verðmæti
eigna var að mati starfsmannanna
hartnær helmingi hærra en niðurstaða
matsnefndarinnar. Eftir að mat starfs-
manna hafði verið leiðrétt var það átta
miujörðum kr. hærra en hjá mats-
nefndinni.
Hluti skýringarinnar á þessum
mikla mun kann að felast í því að sam-
eiginlegur kostnaður við uppbyggingu
kerfa Póst- og símamálastofnunar hafi
verið gjaldfærður þegar til hans var
stofnað án þess að hann væri eign-
færður um leið. Slíkt hefði m.a. haft í
för með sér mun lægri fjárfestingar-
kostnað en fyrirtæki þurfa almennt að
leggja í.
Vanmat á eignum þegar Póst- og
símamálastofnun var breytt í hlutafé-
lag í samkeppnisrekstri felur í sér rík-
isstuðning sem er í andstöðu við
ákvæði samkeppnislaga. Jafnframt er
það skoðun samkeppnisráðs að ríkisað-
stoð af þessu tagi fari gegn ákvæðum
EES-samningsins.
Viðskiptavild var ekki tnetin
í lögum um stofnun hlutafélags um
rekstur Póst- og símamálastofnunar
kemur skýrt fram að meta beri við-
skiptavild stofnunarinnar. Ekki verður
séð af stofnefnahagsreikningi hlutafé-
lagsins í byrjun árs 1997 að það hafi
verið gert. Með því virðist sem brotið
hafi verið gegn ákvæðum laganna. Að
mati samkeppnisráðs er enginn vafi á
að veruleg viðskiptavild hafi verið fólg-
in í rekstri Póst- og símamálastofnun-
ar. Þá viðskiptavild bar að meta til
verðmætis og færa í efnahagsreikning
Pósts og síma.
I fyrsta lagi benda rekstrartölur úr
ársreikningum og milliuppgjörum ár-
anna 1995 og 1996 til þess að viðskipta-
Álit og rökstuðning-
ur samkeppnisráðs
vild hafi verið fólgin í fyrirtækinu. í
öðru lagi hafði fyrirtækið starfað á
grundvelli einkaréttar um áratuga
skeið og byggt upp starfsemi sína á
þeim tíma. I þriðja lagi bendir sam-
keppnisráð á að erlend matsfyrirtæki,
sem metið hafa verðmæti Landssím-
ans í kjölfar þess að fyrirtækið var
gert að hlutafélagi, telja verðmæti þess
vera á bilinu 25-45 mihjarða eða veru-
lega meira en efnahagsreikningur fyr-
irtækisins á sama tíma sýndi. Jafn-
framt hafa stjórnendur fyrirtækisins
lýst því opinberlega að fyrirtækið sé
mun meira virði en efnahagsreikning-
ur þess bendir til.
Með því að meta ekki viðskiptavild
og færa í efnahagsreikning Pósts og
síma hefur fyrirtækinu verið færð við-
skiptavild endurgjaldslaust. Það fer
gegn þeim ákvæðum sem um stofnun
hlutafélagsins Pósts og síma giltu,
markmiði samkeppnislaga og ákvæð-
um EES-samningsins að áliti sam-
keppnisráðs.
Samtals telur samkeppnisráð að rík-
isaðstoð til Pósts og síma, nú Lands-
símans, vegna framangreinds nemi
a.m.k. 10 milljörðum króna.
Hluti skulda felldur niður
Þegar hlutafélagið Póstur og sími
var stofnað var meginskuld fyrirtækis-
ins við lífeyrissjóð starfsmanna ríkis-
ins. I skýrslu matsnefndarinnar er
skuldin á núvirði metin tæplega 7,5
milljarðar króna. Með sérstökum
samningi Pósts og síma við fjármála-
ráðuneytið var skuld þessi lækkuð um
1,5 milljarð króna.
Ekki verður séð að lög um stofnun
hlutafélagsins Pósts og síma hafi heim-
ilað slíka breytingu á skuldum fyrir-
tækisins. Lækkun skulda með framan-
greindum hætti er að auki til þess fall-
in að styrkja stöðu fyrirtækisins enn
frekar, þar sem í henni er falin ríkisað-
stoð, og fer sem slík gegn markmiði
samkeppnislaga og hamlar því að nýir
keppinautar nái að hasla sér völl.
Stofnun dótturfyrirtækis um
GSM-þjónustu Landssímans
í áliti samkeppnisráðs eru rakin
sjónarmið er lúta að stjórnskipulegri
uppbygginu Landssímans. Er m.a. á
það bent að í Noregi, Svíþjóð og Dan-
mörku séu rekin sérstök dótturfyrir-
tæki um farsímaþjónustu þeirra fyrir-
tækja sem hafa svipaða markaðsstöðu
og Landssíminn nýtur hér á landi, þ.e.
fyrrum ríkiseinokunarfyrirtæki. Sam-
keppnisráð telur að sterk rök hnígi að
því að stofnað verði sérstakt dótturfyr-
irtæki um rekstur GSM-þjónustu
Landssímans. Slíkt myndi leiða til þess
að rekstrarlegur og stjórnunarlegur
aðskilnaður yrði skýr, dregið yrði úr
tortryggni keppinauta sem er óhjá-
kvæmileg við núverandi stöðu mála,
reikningsskil GSM-þjónustunnar yrðu
að fullu sambærileg við reikningsskil
keppinauta Landssímans á farsíma-
markaði o.s.frv.
Loks telur samkeppnisráð óumflýj-
anlegt að stjórnvöld á sviði fjarskipta-
mála hugi vandlega að samkeppnis-
stöðu þeirra fyrirtækja sem munu
hugsanlega reyna að hasla sér völl á
farsímamarkaði í framtíðinni, m.a.
vegna þeirrar kröfu sem gerð var til
Tals hf. um að fyrirtækið reisti sitt eig-
ið dreifikerfi en það var forsenda fyrir
starfsleyfi fyrirtækisins. Tal hefur
þurft að leggja út í miUjarða króna
fjárfestingu í þessu skyni. Að mati
samkeppnisráðs má draga í efa að það
sé þjóðhagslega hagkvæmt að setja
slíkt skilyrði þar sem ekki verður bet-
ur séð en að GSM-kerfi Landssímans
geti annað allri GSM-þjónustu hér á
landi.
Niðurstaða - tilmæli
samkeppnisráðs
Samkeppnisráð telur með vísan til
alls framangreinds að samkeppnis-
stöðu keppinauta Landssímans hafi
verið raskað með alvarlegum hætti
með því að Landssíminn hafi notið
a.m.k. 10 milljarða króna ríkisstuðn-
ings. Samkeppnisráð beinir því tilmæl-
um til samgönguráðherra að fram fari
endurmat á eignum og skuldum fyrir-
tækisins, að viðskiptavild þess verði
metin og eignfærð og ríkisaðstoð við
Landssímann verði dregin til baka,
þ.m.t. lækkun á langtímaskuld fyrir-
tækisins við lífeyrissjóð starfsmanna
ríkisins.
Þar til ríkisaðstoðin hefur verið
dregin til baka telur samkeppnisráð
nauðsynlegt að samgönguráðherra,
sem handhafi hlutabréfs ríkisins í
Landssímanum, tryggi að fyrirtækið
haldi að sér höndum í öllum markaðs-
aðgerðum sínum sem, vegna framan-
greindra sjónarmiða, geta raskað sam-
keppni á markaðnum.
Loks leggur samkeppnisráð til við
samgönguráðherra að stofnað verði
sérstakt dótturfyrirtæki um rekstur
farsímaþjónustu Landssímans.
II. Ákvörðun samkeppnisráðs
Inngangur
Hér verður gerð grein fyrir forsend-
um í ákvörðun samkeppnisráðs þar
sem gripið er tO bemnar íhlutunar
vegna hegðunar og aðstæðna hjá
Landssímanum. (Akvörðun samkeppn-
isráðs nr. 17/1999,52 bls.)
í ákvörðun samkeppnisráðs kemur
fram að Landssími Islands hafi ein-
staka yfirburðastöðu á fjarskiptamark-
aði hér á landi, þ.á m. á markaði fyrir
GSM-þjónustu. Eftirfarandi atriði
varpa ljósi á yfirburðastöðu Landssím-
ans:
1.  Mjög sterk fjárhagsleg staða fyr-
irtækisins.
2. 83% markaðshlutdeild á GSM-far-
símamarkaði.
3.  Einokunarstaða í raun á NMT-
farsímamarkaði.
4.  Einokunarstaða í raun í almennri
talsímaþjónustu innanlands og þar
með viðskiptatengsl við nær öll heimili
og fyrirtæki í landinu.
5.  Landssíminn og dótturfyrirtækið
Skíma hf. hafa sameiginlega markaðs-
ráðandi stöðu á Internetmarkaði.
6. Landssíminn nýtur þess að forveri
fyrirtækisins bjó við áratuga einokun-
arstöðu en í skjóli hennar voru fjar-
skiptakerfi fyrirtækisins byggð upp.
7. Vegna eignarhalds Landssímans á
grunnfjarskiptakerfinu þurfa keppi-
nautar fyrirtækisins óhjákvæmilega að
eiga viðskipti við það. Þannig hefur
Landssíminn því tekjur af starfsemi
þeirra.
8.  Landssíminn býr yfir öflugu og
víðtæku sölukerfi sem byggt var upp á
þeim tíma er fyrirtækið naut einka-
réttar.
Af framansögðu leiðir að sérstök
skylda hvílir á fyrirtækinu um að mis-
nota ekki hina einstöku yfirburðastöðu
og gæta þess að aðgerðir fyrirtækisins
skaði ekki samkeppni á markaðnum.
Það er sérstaklega mikilvægt þegar ný
fyrirtæki eru að hefja samkeppni á
markaði sem þessum þar sem eitt fyr-
irtæki hefur áður notið óskoraðs einka-
réttar.
Verðlagningarstefna
I ákvörðun samkeppnisráðs er rakið
að á meðan Póst- og símamálastofnun
naut einkaréttar til að veita GSM-þjón-
ustu urðu litlar sem engar almennar
verðlækkanir á GSM-þjónustu fyrir-
tækisins. Frá 1. apríl 1997, þegar ljóst
varð að Tal hygðist hefja samkeppni á
markaðnum, og til dagsins í dag hefur
Póstur og sími, og síðar Landssíminn,
lækkað verð á GSM-þjónustu sinni um
27-50%.
Samkeppnisyfírvöld öfluðu margvis-
legra gagna um forsendur þessara
verðlækkana, m.a. fundargerða frá
stjórnarfundum Landssímans. Af þeim
verður ekki ráðið að ástæður verð-
lækkana hafi í aðalatriðum verið góð
afkoma fyrirtækisins. Rökin virðast
nær eingöngu hafa verið að það yrði að
lækka verð til að halda stöðu sinni á
markaðnum. Með því hefur Landssím-
inn verið að hindra að nýr keppinautur
nái að hasla sér völl.
Á sama tíma og Landssíminn hefur
lækkað verð á GSM-þjónustu verulega
hefur fyrirtækið í litlum mæli lækkað
verð á þeirri þjónustu sem er ekki í
raunverulegri eða fyrirsjáanlegri sam-
keppni.
Magnafsláttur
Hluti af verðlækkunum Landssím-
ans á GSM-þjónustu fólst í sérstökum
magnafslætti til stórnotenda. í ákvörð-
un samkeppnisráðs kemur fram að
engin kostnaðarleg rök hafi verið færð
fram fyrir þessum afslætti, þ.e. að
hann megi réttlæta með minni til-
kostnaði fyrirtækisins af auknum við-
skiptum einstakra notenda. Þvert á
móti virðist ákvörðun um magnafslátt
hafa verið tekin með það fyrir augum
að halda öllum verðmætari viðskipta-
vinum hjá Landssímanum og koma í
veg fyrir að Tal næði til sín viðskiptum
við þá.
Með vísan til áðurgreindrar yfir-
burðastöðu Landssímans telur sam-
keppnisráð að magnafsláttur fyrirtæk-
isins feli í sér misnotkun á markaðs-
ráðandi stöðu sem sé til þess fallin að
raska verulega samkeppni á GSM-
markaði. Magnafsláttur Landssímans
er því felldur úr gildi.
Innra skipulag Landssímans er til
þess fallið að raska samkeppni Lands-
síminn á og rekur grunnfjarskiptanet
sem nær til flestra heimUa og fyrir-
tækja hér á landi. Aðgangur að þessu *
neti er nauðsynlegur fyrirtækjum í
fjarskiptastarfsemi. Gagnvart fyrir-
tækjum eins og Tali er Landssíminn í
tvíþættri stöðu. Annars vegar neyðist
Tal til þess að kaupa grunnfjarskipta-
þjónustu af Landssímanum og hins
vegar er Landssíminn helsti keppi-
nautur Tals. Vegna þessa tvíþætta
hlutverks hvflir sérstök skylda á
Landssímanum að haga innra skipu-
lagi sínu með þeim hætti að ekki skap-
ist hætta á hagsmunaárekstrum, t.d.
með því að viðskiptarleyndarmál sem
Tal neyðist til að láta Landssímanum í
té berist til GSM-deildar fyrirtækisins.
I gögnum málsins kemur fram að
innan Landssímans eru starfandi
nefndir þar sem eiga sæti fulltrúar frá
ýmsum sviðum fyrirtækisins. M.a. er
starfrækt sérstök nefnd vegna GSM-
þjónustu fyrirtækisins sem beinlínis
hefur það hlutverk að styrkja yfir-
burðastóðu Landssímans. I nefndinni
eiga sæti starfsmenn frá þeirri deild
fyrirtækisins sem annast GSM-þjón-
ustu en einnig eiga þar sæti starfs-
menn deilda sem selja Tal grunnfjar-
skiptaþjónustu.
Framangreint fyrirkomulag fer
þvert gegn þeim skyldum sem hvíla á
Landssímanum og felur í sér augljósa
hættu á hagsmunaárekstrum og því að .
Landssíminn njóti með óeðlilegum
hætti þeirrar einokunarstöðu á grunn-
fjarskiptamarkaði sem fyrirtækið býr
yfir. Þá veldur framangreint fyrir-
komulag einnig tortryggni keppinauta
um að trúnaðarupplýsingar frá þeim til
Landssímans verði nýttar innan fyrir-
tækisins í markaðssókn þess gegn
þeim. Telur samkeppnisráð að í þessu
sé fólgin misntokun á yfirburðastöðu
fyrirtækisins.
Vegna þessa leggur samkeppnisráð
þá skyldu á Landssímann að tryggt
verði, með nánar útfærðum hætti, m.a.
undirritun trúnaðaryfirlýsinga, að fyr-
irtækið aðgreini með skýrum hætti
milli hins tvíþætta og ósamrýmanlega
hlutverks síns, að vera bæði keppi-
nautur fyrirtækja á markaði og óum-
flýjanlegur seljandi þjónustu til þeirra.
Fjárhagslegur aðskilnaður GSM-
þjónustu frá öðrum rekstri
í ákvörðun samkeppnisráðs er loks
fjallað um fjárhagslega aðgreiningu
GSM-þjónustu Landssímans frá öðr-
um rekstri. Af hálfu Landssímans hef-
ur því verið lýst yfir að GSM-þjónusta
fyrirtækisins sé í raun þegar rekin al-
gerlega sjálfstætt frá öðrum rekstri.
Að mati samkeppnisráðs er því ekki
ástæða til að mæla fyrir um slíka
skyldu. Hins vegar leggur samkeppn-
isráð þá skyldu á Landssímann að af-
henda samkeppnisyfirvöldum árlega
skýrslu löggilts endurskoðanda þar
sem sýnt verði fram á að reksturinn sé
sjálfstæður, að kostnaður sé eðlilega
færður innan GSM-þjónustunnar, þ.á
m. þátttaka í sameiginlegum kostnaði
og að GSM-þjónusta fyrirtækisins sé
ekki niðurgreidd með tekjum af
annarri starfsemi.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68