Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						32     FÖSTUDAGUR 2. JÚLÍ 1999
MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Stóriðja og menning
við Eyjafjörð
Hve mætti bæta iands og lýðs vors kjör
að leggja ábogastreng þinn kraftsins ör,
að nota máttinn rétt í hrapsins hæðum,
svo hafin yrði í veldi fallsins skör.
Það var draumur Einars Bene-
diktssonar að virkja íslensk fallvötn
til rafmagnsframleiðslu. Til þess að
bæta „lands og lífs vors
kjör"  vildi  hann  nota
raforkuna  til  þess  að
koma upp stóriðju, til
dæmis      áburðarfram-
leiðslu,   og  hjálpa  svo
bændum að græða land-
ið. Öll átti stóriðjan að
bæta    lífsskilyrði    fá-
tækrar þjóðar.
En  draumar  Einars
Benediktssonar,         til
dæmis um virkjun
Þjórsár við Búrfell,
rættust ekki fyrr en
langt var liðið á tuttug-
ustu öldina. Islendingar
voru ekki reiðubúnir að             Svanbjörn
fylgja skáldinu fyrr en            Sigurðsson
Landsvirkjun var stofn-
uð árið 1965, en fyrsta verkefni
hennar var einmitt að standa fyrir
virkjun í Þjórsá. Þá voru breyttir
tímar og verulegur hluti raforkunn-
ar frá BúrfeOsvirkjun fór til álvers-
ins í Straumsvík. Þar er fyrsta raun-
yerulega stóriðjan sem byggð var á
íslandi og markaði tímamót í at-
vinnusögu íslendinga, enda þótt
verksmiðjan sé að hluta í eigu út-
lendinga. Þesa starfsemi hefur
gengið vel, en íslenska álfélagið hf.,
sem rekur álverið í Straumsvík, var
stofnað árið 1966.
Svo varð langt hlé, þar til ný stór-
iðja, sem því nafni gæti nefnst, yrði
að veruleika á íslandi. Það er járn-
blendiverksmiðjan á Grundartanga,
en íslenska járnblendifélagið hóf at-
hafnir þar árið 1975. Aftur leið lang-
ur tími þar til álver Norðuráls reis á
sama stað og álverið í Straumsvík
var stækkað, en það gerðist hvort
tveggja árið 1998. Á tímabilinu frá
því er járnblendiverksmiðjan reis og
þar til Norðurál kom til sögunnar
var mikið rætt við Atlantsálshópinn
um byggingu álvers á íslandi og um
tíma var talið koma til greina að það
yrði  staðsett  við   Eyjafjörð.   Um
þetta   var   hvað   mest
rætt á árinu  1990 en
undir lok viðræðnanna
var    tekin    um     það
ákvörðun að álverið yrði
byggt á Keilisnesi, ef til
framkvæmda kæmi.
Á þessu tímabili
komust Eyfirðingar
næst því að fá byggða
stóriðju á sínu athafna-
svæði og þykir nú tími
til kominn að aftur verði
gerð tilraun til þess að
það geti orðið að veru-
leika. Að mínu mati
gæti það verið forsenda
þess að í þeim lands-
hluta héldist sá kjarni
sem stuðlað gæti að
jafnvægi milli landsbyggðarinnar og
Faxaflóasvæðisins.
Akureyri hefur verið nefhd ýms-
um fögrum nöfnum í tímans rás, svo
sem höfuðstaður Norðurlands,
skólabær, iðnaðarbær og stundum
menningarbær. Bærinn hefur hing-
að til getað staðið undir merkjum í
öllum þessum tilvikum, en ef það á
að vera svo í framtíðinni þarf nú að
gerast eitthvað verulegt í atvinnu-
málum. Atvinnumálin snúast ekki
einungis um fiskveiðar, iðnað og
verslun, heldur einnig um menntun
og menningu. Lýst hefur verið yfir
að á Akureyri skuli rísa menningar-
hús og allt gott um það að segja. En
til þess að menningarhús geti þrifist
á Akureyri, þarf að búa íbúum þess
svæðis, sem það á að þjóna, góð lífs-
skilyrði með arðsömum atvinnu-
rekstri og góðum kjörum.
Byggðaþróun
Við verðum að koma
upp fyrirtækjum sjálf,
segir Svanbjörn Sig-
urðsson, akureyrskum
fyrirtækjum sem sækja
fram á landinu öllu og
inn á erlenda markaði.
Til að menning megi blómstra á
Akureyri er nauðsynlegt að reisa
stóriðju við Eyjafjörð. Hvort
tveggja mun ekki einungis hafa
áhrif á Akureyri, heldur einnig nær-
liggjandi byggðarlög frá Trölla-
skaga og austur í Skjálfanda. Mynd-
ast mundi eitt atvinnusvæði þar sem
jafnframt væri hleypt styrkari stoð-
um undir grósku menningar. Akur-
eyri er nú láglaunasvæði og íbúarnir
flytja unnvörpum á suðvesturhornið,
þar sem betri vinnu er að fá og
hærri laun. Við höfum þó hér á
Akureyri ennþá öflug fyrirtæki eins
og UA og KEA og stórhuga at-
hafnamenn eins og Samherjafrænd-
ur og Höldsbræður, en okkur vantar
meira af slíku. Það er ekki rétta leið-
in að reyna sífellt að næla í eitthvað
frá Reykjavík. Þó sumt af því sé
gott, vOl flest sogast fljótt þangað
aftur. Við verðum að treysta á eigið
hugvit og atorku. Við verðum að
koma upp fyrirtækjum sjálf, akur-
eyrskum fyrirtækjum sem sækja
fram á landinu öllu og inn á erlenda
markaði.
Því aðeins höldum við áfram að
vera menningarbær og höfuðstaður
Norðurlands.
Höfundur er rafveitusljóri Rafveitu
Akureyrar.
13.000 heiðagæsir hafa
ekki rangt fyrir sér
I Morgunblaðinu 27.
júní síðastliðinn er viðtal
við Friðrik Sophusson,
forstjóra Landsvirkjun-
ar. Þetta viðtal við Frið-
rik er á margan átt at-
hyglisvert. Meðal ann-
ars segir Friðrik: „Ég
tel það vera fagnaðar-
efni að fólk virðist vera
miklu betur meðvitandi
um umhverfi sitt og
náttúruna en áður og
það er forsenda þess að
við tökum réttar
ákvarðanir." Þá segir
Friðrik: „Það er óskyn-
samlegt að hunsa til-
finningar fólks sem er
andvígt Fljótdalsvirkjun en þær
mega ekki einar ráða." Þetta eru at-
Sigmar B.
Hauksson
Alftamýri 7, s. 553 5522
hyglisverð orð þegar
það er haft í huga að
fram til þessa hefur
ekkert tillit verið tekið
til skoðana andstæð-
inga Fljótsdalsvirkjun-
ar. I títtnefndu viðtali
við Friðrik kemur fram
fullyrðing sem ekki er
rétt og Skotveiðifélag
íslands vill leiðrétta en
hún er þessi: „Ég hef á
hinn bóginn minni
áhyggjur af fuglalífinu
á Eyjabökkum. Þetta er
ekki              varpsvæði
gæsanna heldur svo-
nefnt fellisvæði og ég
hef trú á því að heiða-
gæsin muni færa sig eins og hún
hefur alltaf gert. Lón getur auk þess
verið ágætur staður fyrir heiðagæs
þegar hún er að feOa fjaðrirnar. Eg
bendi á að varpsvæði heiðagæsar-
innar hefur verið að aukast mjög á
undanförnum árum."
Stærsti fellistaður heiðagæsa
Helstu ástæðurnar fyrir því að
heiðagæsirnar hafa kosið Eyjabakk-
ana fremur en önnur svæði tO að
fella flugfjaðrirnar eru þær að þar
njóta þær þess friðar sem þær þurfa
svo mjög á að halda á meðan þær
eru í sárum. Ljóst er að gerð miðl-
unarlóns á Eyjabökkum mun valda
meiri og alvarlegri umhverfisspjöll-
um en nokkrar aðrar framkvæmdir
á hálendinu til þessa. Gæsirnar
munu því verða fyrir miklu ónæði og
alls konar áreiti. Á meðan gæsirnar
eru í sárum þurfa þær mjög mikla
Virkjanir
Gerð miðlunarlóns á
Eyjabökkum, segir
Sigmar B. Hauksson,
mun vaida meiri og al-
varlegri umhverfis-
spjöllum en nokkrar
aðrar framvæmdir á
hálendinu til þessa.
orku tO að framleiða nýjar fjaðrir og
byggja upp vöðva og bein. Hinn
kjarnmikli háfjallagróður á Eyja-
bakkasvæðinu gefur þeim þá orku
sem þær þarfhast. Við gerð 44 fer-
kflómetra uppistöðulóns mun beiti-
land gæsanna fara í kaf. Heiðagæs-
inni mun því ekki verða vært á
Eyjabökkum, hún mun hrökklast
burt og enginn veit hvert hún mun
flýja eða hvaða áhrif þetta rask mun
hafa á stofninn. Talið er að heiða-
gæsastofninn sé nú í hámarki. Stór-
felldar framkvæmdir á Eyjabökk-
um, sem er stærsti fellistaður heiða-
gæsa í heiminum, gæti því haft mjög
alvarieg áhrif á stofninn, jafnvel
stuðla að verulegri fækkun hans.
Eru stjórn Landsvirkjunar og Al-
þingi íslendinga tObúin að taka þá
áhættu?
Höfundur er formaður
Skotveiðifélags íslands.
Samkeppnisstofn-
un - afturhvarf
til haftastefnu
LANDSSIMINN
hefur verið í umræð-
unni að undanförnu og
það mjög á einn veg.
Það er eins og það til-
heyri    samkeppni    að
mola hann niður í smá-
einingar, sérstakt bók-
hald þurfi að vera um
þetta eða hitt og jafn-
vel sérstök hlutafélög
búin tO um hverja ein-
ingu sem eykur ýmsan
innri kostnað.  Þannig
er útlit fyrir að það eigi
að eyðileggja hinn stór-
kostlega árangur sem
síminn    hefur    náð    í
ódýrri  og  góðri  fjar-
skiptaþjónustu á heimsmælikvarða
og það í fámennu dreifbýOslandi.
Símanum hefur tekist svo vel að
lækka verð þjónustunnar að ekki
virðist árennilegt að stofna ný fyr-
irtæki tO að keppa við Landssím-
ann. Hagnaðurinn verði of lítOl.
Vantaði
talfærin
Vegna starfa hjá Framkvæmda-
banka íslands á sjötta áratug ald-
arinnar þurfti ég að afla upplýs-
inga um fjárfestingar Pósts og
síma. Ég ræddi við póst- og síma-
málastjóra og fékk greið svör.
Langur biðlisti var í Reykjavík á
þeim tíma eftir nýjum símum.
Póst- og símamálastjóri sagði mér
frá því að ný sjálfvirk símstöð væri
að fullu tilbúin en það væri ekki
hægt að taka hana í notkun því það
fengjust ekki innflutningsleyfi fyr-
ir talfærunum. Innflutningi var þá
stjórnað með leyfum og þeim
stjórnaði „Samkeppnisráð" þess
tíma en um langt árabil var sam-
keppninni stýrt af innflutnings-
nefndum og -ráðum sem breyttu
um nafn þegar þurfa þótti en bak-
grunnurinn - miðstýringin - var
óbreytt. Þetta voru fyrstu kynni
mín af því sem Póstur og sími átti
við að stríða.
Ný utanlands-
sambönd treyst
Nokkru síðar gerðist ég starfs-
maður Pósts og síma og þekkti þar
til innanhúss um 20 ára skeið.
Þrátt fyrir einokunaraðstöðu var
stöðugt unnið að aukinni hag-
kvæmni og lækkun þjónustu-
gjalda. Fjarskiptasamböndin frá
og til landsins voru í höndum er-
lendra aðila. Síminn hafði áhuga á
að eignast þau sambönd þegar
samningar rynnu út. Síminn náði
því að verða aðili að ýmsum sam-
böndum mOli erlendra staða á leið-
um sem Island þurfti á að halda og
koma Skyggni upp. Þannig var bú-
ið að vinna í haginn til að takast á
við það stóra mál að eignast öll
sambönd að og frá landinu þegar
einkaréttur hins erlenda aðila rann
út.
Miklar kvaðir
á Pósti og súna
Ég kom til starfa hjá Pósti og
síma í ársbyrjun 1961. Þá kynntist
ég því hvað erfitt er að reka fyrir-
tæki samkvæmt fjárlögum settum
af Alþingi jafnvel þótt allar fjár-
festingar hafi verið fyrir eigið fé
frá fyrirtækinu. Óskum um arð-
bærar fjárfestingar var oft skotið
á frest og stundum oftar en einu
sinni. Póstur og sími vildi láta
markaðinn fyrir eftirspurn þjón-
ustunnar ráða en það fékkst ekki.
Fjárlögin stöðvuðu það.
Miklar kvaðir fylgdu þeirri ein-
okun sem Póstur og sími hafði og
enn eru kvaðirnar í fullu gildi þótt
einkaleyfið hafi verið afnumið. Það
er því ekkert óeðlilegt við það að
Landssíminn fái, eins og gróin fyr-
irtæki á öðrum svið-
um,   að   njóta   allrar
þeirrar  uppbyggingar
sem árin hafa gefið. Þá
er tæknin það hröð að
uppbygging frá göml-
um tíma er að ýmsu
leyti   úrelt   orðin   og
samkeppni  mun  mið-
ast  við   nýjungar  og
tækni   framtíðarinnar.
Á þeim vettvangi ættu
allir að standa jafnfæt-
is  þótt  að  sjálfsögðu
ráði fyrirtæki, ný og
gömul,  yfir  mismiklu
PállV.                fjármagni     og     við-
Daníelsson            skiptavild.   Þannig  er
það á öllum sviðum í
þjóðfélaginu,  enda munu höft á
helsta  þjónustuaðila  í   ákveðinni
grein engan skaða meira en við-
skiptavinina.
Þá verður að gera sér grein fyr-
Samkeppni
Það er eðlilegt að setja
samkeppnislög, segir
Páll V. Daníelsson.
En ég tel að gengið
sé til haftatíma fortíðar
að skipa samkeppnis-
ráð og það beri að
leggja niður.
ir því að Landssíminn þarf að taka
virkan þátt í viðskiptum á alþjóða-
fjarskiptamarkaðnum. Hann er
þekktur þar og virtur fyrir að hafa
náð frábærum árangri í góðri og
ódýrri þjónustu. En miðað við er-
lendu risana á þessum markaði er
hann smár og því auðveldara að
setja fótinn fyrir hann. Landssím-
inn þarf að verða sterkur aðOi í því
að vernda og styrkja sjálfstæði ís-
lensku þjóðarinnar.
Höftin liðin tíð
Eins og áður er sagt bjó þjóðin
við mikla opinbera stýringu nefnda
og ráða. Allskonar reglur, fyrir-
mæli, skömmtun og kvóti réðu för.
Þessi kerfi gerðu fyrirtæki mjög
missterk á markaðnum. Þegar
frelsið jókst man ég ekki eftir
neinu fyrirtæki sem settar voru
samkeppnishamlandi skorður. Þau
fengu að njóta sín hvert eftir sín-
um styrk, hvernig sem hann var til
kominn. Sama á að gilda um ríkis-
fyrirtæki sem byggð hafa verið
upp, þótt með einokun sé á ekki að
eyðOeggja þau. Enda er það svo að
þau hafa tekið á sig miklar skyld-
ur, m.a. til að jafna aðstöðumun
þegnanna.
Forðast þarf
nýja haftastefnu
Það er eðlOegt að setja sam-
keppnislög. En ég tel að gengið sé
til haftatíma fortíðar að skipa sam-
keppnisráð og það beri að leggja
það niður. Réttargæsla samkeppn-
islaga á að vera eins og annarra
laga hjá dómsvaldinu. Samkeppn-
isráð, eins og nú er, er nánast ein-
okunarvald og endurlífgun á fyrri
ráðum og nefndum sem stýrðu við-
skipta- og atvinnulífi þjóðarinnar.
Að skammta samkeppni er út í
hött. Það er í raun furðulegt ef við
ætlum að ganga inn í nýja öld með
slíkt helsi um háls og Samkeppnis-
ráð hlýtur að verða og breytir þar
engu hverjir það skipa því kerfið
sjálft ber óviðráðanleg og hættu-
leg höft og forsjá í skauti sér.
Höfundur er viðskiptafræðingur
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68