Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . . . 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						*
MORGUNBLAÐIÐ
FÖSTUDAGUR 2. JÚLÍ 1999     35,
i afbrotamenn kynnt
yngsta
nanna
Morgunblaðið/Ásdís
im nefndar um unga afbrotamenn. Til
kt Bogason, formaður nefndarinnar, en
íra, Karl Steinar Valsson, aðstoðaryfir-
1, varalögreglustjóri í Reykjavík.
Fjöldi einstaklinga
yngri en 18 ára
sem dæmdir voru
til fangelsisvistar
(skilorðs- eða óskilorðsbundið)
114
verndarnefnd bregðist við  og geri
'—     foreldrum kunnugt um málið. Þótt
nefndin telji að framkvæmd sem að
—      þessu lýtur sé viðunandi, telur hún
nauðsynlegt að teknar verði saman
—      leiðbeiningar um fyrstu aðgerðir þeg-
ar barn gerist brotlegt við lög.
I skýrslunni er gerð grein fyrir
meðferðarheimilum og fjölda rýma.
—      Eru þau 52 hjá Barnaverndarstofu
auk fjögurra á meðferðarheimilinu
Virkinu. í fyrra fjölgaði mjög um-
sóknum um meðferð fyrir börn hjá
Barnaverndarstofu. Ástæða þess er
_     helst talin vera hækkun sjálfræðis-
aldurs úr 16 árum í 18 ár en þá fjölg-
_     aði um tvo fæðingarárganga á einu
ári í þeim hópi sem barnaverndaryf-
tð     irvöld verða að veita meðferð vegna
,p     hegðunarerfiðleika,   afbrotahneigðar
,g     og vímuefnaneyslu.  Aðrar  líklegar
ja     ástæður eru einnig nefndar:
ip         ,Á þessari auknu eftirspurn eru
i-    ¦ líklega fleiri skýringar, en starfsfólk
ig     Barnaverndarstofu telur að neysla
la     vímuefna, ekki síst harðra eiturlyfja á
•ð     borð við amfetamín, hafi í seinni tíð
af     farið vaxandi í yngstu aldursárgöng-
á     unum. Þannig má í dæmaskyni nefna
la     að Barnaverndarstofu er kunnugt um
að minnsta kosti tíu börn 16 ára og
yngri, sem hafa sprautað sig í æð og
komið til meðferðar á tímabilinu nóv-
ember 1998 til aprD 1999. Þetta er áð-
a-     ur óþekkt ástand sem felur í sér sí-
ri     vaxandi álag á meðferðarheimili með
ti     erfiðari hóp skjólstæðinga og aukna
f-     ofbeldishegðun,   skemmdarverk   og
s.      strok," segir í skýrslunni.
a-    .    Þegar skýrslan var skrifuð biðu 47
börn meðferðar og var gert ráð fyrir
því að biðtími gæti orðið allt að einu
ári, en aldrei hafa svo mörg börn beð-
ið meðferðar. Af þessum börnum bíða
28 eftir greiningarmeðferð á Stuðlum
en til hliðsjónar má geta þess að á
öllu árinu 1998 luku 32 börn slíkri
meðferð þar, og 30 árið þar á undan.
Hin börnin 19 biðu eftir langtíma-
meðferð og segir í skýrslunni að gera
megi ráð fyrir að biðtími geti orðið
lengri en eitt ár.
I skýrslunni kemur einnig fram að
auk þess sem biðtími eftir meðferð á
vegum Barnaverndarstofu hafi
lengst, anni neyðarvistun á Stuðlum
engan veginn eftirspurn lengur og
því hafi ekki verið unnt að sinna öll-
um beiðnum lögreglu og barnavernd-
arnefnda um bráðavistun.
Nefndin telur nauðsynlegt að fjölga
meðferðarrýmum um 20-30 fyrir börn
á öllum stigum vistunarúrræða, þ.e. í
neyðarvistun, greiningu og á heimilum
sem taka börn til langtímameðferðar.
Sólveig Pétursdóttir dómsmálaráð-
herra benti í þessu sambandi á sam-
þykkt ríkisstjórnarinnar frá því í síð-
ustu viku um að sett verði á laggirnar
bráðamóttaka fyrir 8-10 unglinga sem
eiga við hegðunar- og geðraskanir að
stríða. Þá hafi einnig verið samþykkt
að fiytja neyðarvistun meðferðarheim-
ilisins Stuðla yfir á fyrrgreinda bráða-
móttöku og fjölga þar með rýmum í
greiningarmeðferð á Stuðlum um tvö
til þrjú rými. Fleiri úrræði voru sam-
þykkt á sama rítósstjórnarfundi og var
ákveðið að veita í þau 115 milljónum
króna á ársgrundvelli.
Börn verði ekki
vistuð í fangelsum
Nefndin gerir í skýrslunni grein
fyrir samkomulagi Fangelsismála-
stofnunar og Barnaverndarstofu um
að gera fóngum yngri en 18 ára kleift
að afplána refsingu utan fangelsa
með vistun á meðferðarheimili. Legg-
ur hún til að reynt verði í öllum tilvik-
um að komast hjá því að börn afpláni
refsingu innan fangelsa með fullorðn-
um, en þess í stað afpláni þau á við-
eigandi meðferðarheimili, jafnvel án
tillits til vilja þeirra.
Arið 1996 afplánuðu 4 einstakling-
ar undir 18 ára aldri refsingu í skil-
orðsbundinni fangavist, þrír árið 1997
og níu árið 1998. í apríl 1999 hafa
tveir dómþolar yngri en 18 ára þegar
notið þessa samkomulags og með því
verður framkvæmd afplánunar færð
til samræmis við alþjóðasamning um
borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi
og samning um réttindi barnsins.
Þannig geti íslensk stjórnvöld fallið
frá fyrirvörum sem miða að því að
undanþiggja ísland frá þjóðréttar-
legri skuldbindingu um að vista ekki
börn í fangelsum með fullorðnum
börnum.
Nefndin telur vænlegan kost að
komið verði á fót sérstöku fangelsi
eða fangelsisdeild fyrir börn til að
komast hjá því að þau afpláni dóma
innan fangelsa með fullorðnum föng-
um. Þá telur nefndin það koma til
álita að til þess að koma í veg fyrir að
börn í gæsluvarðhaldi hafi samneyti
við eldri fanga verði þau vistuð á veg-
um Barnaverndarstofu, en fjórir ung-
lingar á ári undir 18 ára aldri hafa að
meðaltali setið í gæsluvarðhaldi í
hegningarhúsinu við Skólavörðustíg í
Reykjavík eða á Litla-Hrauni.
Nefndin leggur til að samvinna
verði aukin meðal heilsugæslu, skóla,
Barnaverndarstofu, félagsmálayfir-
valda, barna- og upglingageðdeildar
Landspítalans, SAA og annarra
stofnana sem veita einstaklingum
undir 18 ára aldri heilbrigðisjónustu
og tO þess að móta þá samvinnu verði
settur á fót starfshópur með fulltrú-
um frá framangreindum aðilum.
I nefndinni áttu sæti Benedikt
Bogason, formaður og skrifstofustjóri í
dóms- og kirkjumálaráðuneytinu,
Bragi Guðbrandsson, forstjóri Barna-
verndarstofu, Davíð Bergmann Da-
víðsson unglingaráðgjafi, Guðrún Ög-
mundsdóttir, deildarstjóri í félags-
málaráðuneytinu, Gunnar M. Sand-
holt, yfirmaður fjölskyldudeildar Fé-
lagsþjónustunnar í Reykjavík, Ragn-
hildur Arnljótsdóttir, skrifstofusyóri í
heilbrigðis- og tryggingamálaráðu-
neytinu, og Þorsteinn A. Jónsson, for-
stjóri Fangelsismálastofnunar ríMsins.
Það er engin þriðja
leið að markaðnum
eftir Milton Friedman
The Project Syndicate.
Nú á dögum er markaður-
inn sagður vera annað
hvort sigri hrósandi eða
í alvarlegri hættu.
Stjórnmálamenn leita allir að
„þriðju leiðinni" til að komast hjá
hörðu aðhaldi hans og þrá þjóðar-
hetjur í iðnaði, svo sem í fjarskipta-
fyrirtæki sem geta haldið sig fjarri
alþjóðavæðingu. Markaðurinn er
hins vegar einungis kerfi sem hægt
er að beita í mismunandi tilgangi.
Markaðurinn getur stuðlað að fé-
lagslegri og efnahagslegri þróun
eða komið í veg fyrir hana. Allt eft-
ir því hvernig honum er beitt.
Meginmunurinn felst ekki í því
hvort markaðurinn er notaður eða
ekki. Öll þjóðfélög, hvort sem þau
byggja á kommúnisma, sósíalisma
eða kapítalisma, nota markaðinn.
Meginmunurinn felst í einkaeign.
Hverjir eru þátttakendur í mark-
aðnum og fyrir hverja er starfað.
Eru þátttakendur embættismenn
ríkisstjórna sem eru að starfa á
vegum ríkisins? Eða eru þetta ein-
staklingar sem starfa á eigin veg-
um?
Einu sinni á ferð um Kína spurði
aðstoðarráðherra mig: „Hver sér
um vörudreifingu í Ameríku?" Sp-
urningin vakti undrun mína en var
þó eðlileg. Því það er næstum
ómögulegt að borgari frá mið-
stýrðu efnahagskerfi geti skilið
hvernig markaðir dreifa vörum á
milli milljóna manna fyrir óteljandi
not án þess að þær fari nokkurn
tíma í gegnum pólitískt eftirlit.
Ef frekari einkavæðing verður á
markaðnum, getur það valdið al-
gjörri eða a.m.k einhverri upplausn
í kerfinu ef breytingarnar eru of
takmarkaðar. Þetta þarf að hafa í
huga núna þegar yfirtaka fyrir-
tækja í Evrópu fer ört vaxandi.
Sem dæmi má nefna minnkandi
ríkisafskipti hjá bandarískum flug-
félagum fyrir tuttugu árum. Það
skapaði samkeppni, sem olli því að
verðið lækkaði og þjónusta jókst.
Flugumferð jókst.
Þrátt fyrir að bandarísk flugfé-
lög hafi verið frelsuð undan yfir-
þyrmandi ríkisafskiptum, þá voru
flugvellir ekki einkavæddir. Þeir
héldu áfram að vera í eigu og stjórn
ríkisins. Þegar afnám reglugerða
skapaði eftirspurn þá jukust flug-
tafir á flugvelllinum. Ríkisstjórnin
skellti skuldinni á einkaflugfélögin
og krafðist þess að þau tilkynntu
tafir. Tilraunir til að láta markað-
inn ráða með því að t.d. bjóða út
hlið og flugáætlanir, voru hindrað-
ar og þá ekki síst af flugfélógum
með rótgróna hagsmuni. Besta
lausnin væri að einkavæða flugvelli
eins og gert var í Bretlandi og fyr-
irhugað er að gera á ítalíu og í Pól-
landi.
Að einkavæða suma þætti í fram-
leiðslu en halda samt verðlagi undir
stjórn ríkisins er annað dæmi um
hálfnað verk. Einkaframtakið,
þrátt fyrir að vera árangursríkt,
verður að samfélagslegri sóun, af
því að verðlagið ræðst ekki af
markaðnum.
I Punjabhéraði á Indlandi var
fyrirtæki sem framleiddi reiðhjól.
Ríkisstjórnin úthlutaði stáli til not-
enda frekar en að selja það á mark-
aðsverði. Framleiðandi reiðhjól-
anna fékk því ekki nægilegt magn
af stáli á opinbera verðinu. Þar var
hins vegar starfræktur einkarekinn
markaður sem framleiddi fullunnar
og hálfunnar stálvörur. Reiðhjóla-
framleiðandinn keypti því hálfunn-
ar stálvörur sem hann bræddi og
jók þannig stálskammtinn sinn.
Það getur varla talist hagkvæm að-
ferð við að breyta járngrýti og kol-
um í reiðhjól.
Ef „þriðja leiðin" á að hafa ein-
hverja þýðingu ætti hún að leita
Reuters
Friedman segir það hafa dugað skammt að draga úr ríkisafskiptum
varðandi starfsemi fiugfélaga en hafa flugvelli áfram í ríkiseign.
Ef „þriðja leiðin" á
að hafa einhverja
þýðingu ætti að leita
leiða til að vinna bug
á þeim pólitísku
hindrunum er standa
í vegi fyrir útvíkkun
markaðarins.
leiða til að vinna bug á þeim póli-
tísku hindrunum er standa í vegi
fyrir útvíkkun markaðarins. Það er
ekki einungis hætta á að slíkar
hindranir eyðileggi tilraunir til að
opna markaðinn heldur einnig.að
hagræðingin sem felst í opnun
markaðarins verði gerð að engu
þegar þessum pólitísku hindrunum
hefur verið rutt úr vegi. Vandinn er
að komast yfir slíkar hindranir án
þess að valda þessum afleiðingum.
Tökum sem dæmi einkavæðingu
póstsins í Ameríku. Bandaríska
póstþjónustan hefur einokunar-
stöðu á venjulegum bréfapósti sam-
kvæmt lögum. Þetta þýðir að vilji
einhver annar bjóða svipaða þjón-
ustu þá telst það glæpur. Einka-
væðingin læðist þó á jaðrinum með
tilkomu United Parcel Service,
Federal Express og annarra. Hlut-
verk tölvupósts og annarrar tækni
verður æ mikilvægari.
Endurteknar tilraunir til að af-
nema póstþjónustulögin ollu ávallt
háværum mótmælum frá verka-
lýðsfélögum         póststarfsmanna,
framkvæmdastjórum póstþjónust-
unnar og dreifbýlissamfélögum
sem óttuðust að mep þessu yrðu
þau svipt þjónustu. Á hinn bóginn
eru fáir sem hafa ávinning af því að
mæla með ógildingu. Sjálfstæðir at-
vinnurekendur sem færu ef til vill í
póstrekstur vita ekki fyrirfram
hvort þeir muni gera það. Hundruð
þúsunda manna sem myndu án efa
fara í vinnu hjá nýjum einkafyrir-
tækjum hafa heldur ekki hugmynd
um fyrirfram að þau myndu gera
það.
Eitt sinn hvatti ég þingmann til
að ógilda lögin. Hann svaraði: „Við
vitum báðir hvaða valdamiklu hóp-
ar munu mótmæla slíku frumvarpi.
Getur þú látið mig hafa lista yfir þá
sem eru viljugir til að mæla með og
vinna að slíku frumvarpi?" Ég gat
það ekki og frumvarpið var aldrei
lagt fram. Voldugir og grónir hags-
munir byggðust á einokunarstöðu
póstsins og andstaðan var í molum.
Ein leið til að koma í veg fyrir
andstöðu við einkavæðingu er að
skilgreina hugsanlega andstæðinga
og bjóða þeim hlut í einkavæðing-
unni t.d. með því að bjóða þeim
hlutabréf, eins konar almennings-
kapítalisma sem frú Thatcher var
svo fær í að koma á. Eitt víti verður
þó að varast og það er að auðvelda
framkvæmdina með því að breyta
einokunarfyrirtækjum ríkisins í
einokunarfyrirtæki í einkaeign.
Það gæti verið til bóta en dugar
skammt ef til lengri tíma er litið.
Talið var að hægt væri að ná ár-
angri með því að líkja eftir einka-
rekstri. Stofnuð voru sjálfstæð rík-
isfyrirtæki sem áttu ekki að vera
undir pólitískum áhrifum og mundu
starfa á markaðsgrundvelli. Niður-
staðan varð hins vegar ekki sú og
er það eðlilegt. Fyrirtækið hélt
áfram að vera í einokunarstöðu og
sýndi ekki áhuga á hagkvæmni í
rekstri.
Þau vandamál er tengjast því að
sigrast á rótgrónum hagsmunum
og koma í veg fyrir rentusókn, eiga
við um allar tilraunir tO að breyta
stjórnarstefnu, hvort sem um er að
ræða einkavæðingu fjarskiptafyrir-
tækja eða niðurskurð fjármagns í
landbúnaði. Þessi „harðstjórn hins
óbreytta ástands" er meginástæða
þess að pólitíska kerfið er svo
miklu veikara heldur en kerfi
frjálsa markaðarins við að örva um-
skipti og stuðla að vexti og hag-
sæld.
Það eru fáar reglur í gildi sem
tryggja að sigur verði unninn á
óbreyttu ástandi. Ein er þó nokkuð
augljós: Ef ætlunin er að einka-
væða eða afnema ríkisrekstur þá
verður að ganga alla leið. Málamiðl-
un á borð við þá að einkavæða að
hluta til og draga að hluta til úr yf-
irumsjón ríkisins duga skammt. Þá
er tryggt að hópur harðsvíraðra
andstæðinga muni vinna ötullega
(og oft með góðum árangri) að því
að snúa þróuninni tilbaka.
Höfundur er rannsðknarprófessor
við Hoover-stoínunina (Bandarfkj-
unum og NóbeisverðlaunahaG í
hagfræði.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68