Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						30     LAUGARDAGUR 21. ÁGÚST 1999
MORGUNBLADIÐ
Þær leynast víða nátt-
úruperlurnar á
---_,---------------------------------
Islandi og hér fjallar
Bjarni E. Guðleifsson
stuttlega um eina, fagr-
an reit sem margir sjá
af hringveginum en of
fáir skoða í ró og næði.
Um er að ræða svæðið
umhverfis Hraun í
Oxnadal þar sem skáld-
ið og náttúrufræðingur-
inn Jónas Hallgrímsson
fæddist árið 1807. Nú
er rætt um að stofna
þarna til friðlands til að
vernda svæðið og auð-
velda mönnum að njóta
þeirrar fögru náttúru
sem þarna er.
,
Horft til suðausturs af Drangafjalli rétt suiinaii við Hraundranga. Hraunsvatn og Vatnsdalur nær, Þverbrekkuvatn og
Oxnadalur fjær, en Þverbrekkuhnjúkur aðskilur dalina.
Ljósmynd/B.E.G.
Umhverfis
Hraun í
¦ i
• •
Oxnadal

¦KMl
¦    •¦""..:                                                                                                           '"'-.•'-                                                                                         ¦   .¦¦   ¦
-.                                                                                 ¦-.      •©
.. __        *•     -_
-»'*   - ~V ;,-.-"•'-"¦¦:''.  ¦"" .                            ¦-.     ;^P
.     *                                                      ¦ -'-                     *ft                            < •      -
.-_¦¦*?
Horft til vesturs af þjóðvegi að vetrarlagi yfir
Hraunsstapa að Drangafjalli.
Ljósmynd/B.E.G.
Greinarhöfundur f haustlitafeg-
urð í Hraunsstöpum.
ÞEGAR
hringvegurinn
er ekinn frá
Akureyri í átt
til Reykjavík-
ur er fyrst far-
ið inn Þela-
mörk í Hörg-
'árdal, en þegar ekið er yfír Bægisána
er komið í Óxnadalinn, sem í raun er
hliðardalur Hörgárdals. Fjöllin aust-
an Öxnadals eru venjuleg íslensk fjöll
með fallegum afdölum, dalskorum,
giljum með lækjum og fossum. Þau
eru sums staðar litskreytt ljósum líp-
arítflekkjum. Vestan dalsins er hins
vegar óvenjuleg fjallasýn. Nyrst er
lágur kollóttur háls og dregur hver
hluti hans nafn af þeim bæjum sem
undir honum standa, en margir
þeirra eru nú komnir í eyði. Sunnar
tekur við afar áberandi fjall með
eggjum og athyglisverðum tindum,
og ber einn þeirra af, Hraundrangi,
en fjallið allt nefnist Drangafjall.
Fyrrnefndur háls og Drangafjall að-
greina Öxnadal og Hörgárdal. Rétt
er að vekja athygli á því að rangt er
að tala um „Hraundrangana" í fleir-
tólu, hann er bara einn. Enda þótt
drangarnir séu fleiri eru þei ónefndir
nema Drangakista, kistulaga kletta-
stapi sunnan við Hraundranga og
norðan hans eru minni drangar sem
stundum eru nefndir Drangakarl og
Drangakerling. Á móts við Hraun-
drangann hafa fallið berghlaup úr
fjöllunum beggja megin dalsins og
myndað mikla þyrpingu hóla, sem
„hálfan dalinn fylla". Berghlaupshól-
ar eru á þessum slóðum nefndir
hraun (rótskylt orðinu hrun). Öxna-
dalur er langur dalur og nær langt
fram fyrir Bakkasel og Öxnadals-
heiði. Margir bæir Öxnadals eru
kornnir í eyði og víða sjást bara tóft-
arbrot. Hefðbundnum búskap er þó
nýhætt á þeim tveimur bæjum sem
tengjast Hraunvatnssvæðinu, Hrauni
utar og Hálsi framar, og standa
byggingar á þeim báðum og er þeim
I.
Ljósmynd/J.T.
Á leið fram Vatnsdal austan við Hraunsvatn. Drangafjall með Dranga-
kistu, Hraundranga og Halllok. Undir fjallshlíðinni eru Drangabollar
en við enda vatnsins sér í Hraunsstapa.
Horft til norðausturs úr Kiðlingsdal. Hraunsvatn á miðri mynd og
Hraunsstapar og Einbúi norðan þess. Drangafjall í vinstri jaðri.
Hægra megin vatnsins sér í hlíðar Þverbrekkuhnjúks en fjær er landa-
fjall handan Oxnadals.
,
vel haldið við og þær notaðar til sum-
ardvalar en tún nýtt til slægna.
Vatnsdalur
Svolítið framan við hólana blasir
við þverhnýpt og tignarlegt fjall, sem
minnir á tinda Alpafjalla og skiptir
það dalnum í tvennt. Óxnadalur ligg-
ur áfram austan við þetta formfagra
fjall sem nefnist Þverbrekkuhnjúkur,
en vestan hans er lítil dalskora sem
nefnist Vatnsdalur, og er undirlendi
hans talsvert hærra en láglendi
Öxnadals. Vatnsdalur er afdalur
Öxnadals og er hann kenndur við
Hraunsvatn, en í því drukknaði Hall-
grímur faðir Jónasar árið 1816, þegar
Jónas var 9 ára. Það gerðist þannig
að Hallgrímur var þar við silungs-
veiðar ásamt tveimur bændasonum.
Þeir veiddu í net og notuðu bátkænu
til að leggja netið og var Hallgrímur í
kænunni með öðrum manninum.
Hallgrímur lagði netið út og annar
bóndasonur réri en hinn var á strönd-
inni við hinn enda netsins. Kænunni
hvolfdi og komst róðramaður nauðug-
lega í land en Hallgrímur kom upp
með netinu og hafði flækst í því. Þá
kunnu menn ekki lífgunartilraunir og
skáldið og náttúrufræðingurinn, son-
ur hans, yrkir löngu seinna: „Man eg
þó missi/minn í heimi/fyrstan og
sárastan/er mér faðir hvarf."
Það er einkum þrennt sem gefur
þessi svæði gildi til útivistar. I fyrsta
lagi er það umgerð fjallanna, í öðru
lagi ævintýraheimur hólanna og í
þriðja lagi Hraunsvatnið og sögu-
tengslin við Jónas Hallgrímsson.
(Jónas er orðinn alþjóðlegt viðfangs-
efni því nú er búið að þýða flest ljóðin
hans á ensku og geta menn vísað út-
lendingum á vefslóðina http://www.-
library.wisc.edu/etext/Jonas/.) Þetta
er upplagt svæði til gönguferða, bæði
léttra og erfiðra. Verða hér helstu
leiðir kynntar, en auðvitað geta menn
farið vítt og breitt um svæðið. Sviga-
númer í millifyrirsögnum vísa til
númera á meðfylgjandi korti.
Hraunsvatn og
Hraunsstapar
Til að komast að svæðinu þurfa
menn að komast vestur yfir Öxna-
dalsá, en brú er að bænum Hrauni og
önnur að Hálsi. Þægilegast er að
leggja upp frá bænum Hálsi (240 m
yfir sjó), sem er framar en Hraun.
Stefnan er tekin upp að Hraunsvatni
(500 m), og er þá gengið upp slóð á
melunum norðan við bæjarlækinn og
norðan girðingar sem liggur þarna
uppeftir. Hliðarspor er að skreppa
suður við Þverbrekkuvatni, litlu vatni
spölkorn sunnan við bæjarlækinn.
Það tekur innan við klukkutíma að
komast að norðurenda Hraunsvatns
þar sem Hraunsáin rennur úr vatn-
inu, og þarna er hægt að njóta lífsins.
Talsvert er af smáfiski í vatninu (og
líka í Þverbrekkuvatni). Við norður-
enda vatnsins má sjá leifar af tilraun
Rafveitu Akureyrar árið 1934 til að
stífla ána við raforkuframleiðslu
(bóndinn í Hálsi gerði einnig mis-
heppnaða tilraun til að stífla Þver-
brekkuvatn árið 1961). Hraunsvatn
er talsvert stórt, um 500 m breitt,
1.500 m langt og 50-60 m djúpt, og
hefur myndast þegar berghlaupið úr
Drangafjalli stífiaði affall Vatnsdals-
ins. Hraunsá er að því leyti sérkenni-
leg að hún rennur aðeins skamman
spöl ofanjarðar en hverfur þá ofan í
grjótið og kemur oftast ekki aftur í
ljós fyrr en rétt áður en hún fellur í
Öxnadalsá. í miklum vatnavöxtum er
áin þó uppi, og gat hún þá verið far-
artálmi. Gengu sagnir um það að í
henni væri hrökkáll, skrímsli sem
skar á hásinar hesta og manna. Kann
þetta að eiga þá skýringu að í ánni
var af eðlilegum ástæðum mikið af
lítt sorfnu og hvössu grjóti sem gat
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72