Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 . . . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						14    B    SUNNUDAGUR29.OKTÓBER2000
MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Samkeppnin hefur spillt
fyrir samheldninni
Kapphlaup Eystrasalts-
ríkjanna þríggja, Eist-
lands, Lettlands og
Litháens, um að verða
fyrst til að fá inngöngu í
Evrópusambandið og
NATOhefurspilltfyrir
samheldni þeirra. Auð-
unn Arnórsson ræddi
þetta við nokkra fulltrúa
þessara vinalanda Is-
lands á ráðstefnu um
samstarf við Eystrasalt.
NÚ ÞEGAR nær áratugur er liðinn
frá því að Eystrasaltsrflrin þrjú -
Eistiand, LetUand og Litháen - losn-
uðu úr viðjum Sovétríkjanna og end-
urreistu sjálfstæði sitt stefna þau öll
ákveðnum skrefum að inngöngu í
helztu samstarfsstofnanir ríkjanna
vestar í álfunni, Evrópusambandið
(ESB) og Atlantshafsbandalagið,
NATO.
Stefnan inn í ESB og NATO er
hornsteinar utanríkisstefnu allra
Eystrasaltslandanna. En þrátt fyrir
að umheimurinn líti gjarnan á
Eystrasaltslöndin sem eina heild er
margt sem skilur þau að og hefur
samkeppnin milh' þeirra um að verða
fyrst til að fá inngöngu í ESB og
NATO ýtt undir þá þróun, að hvert
þeirra fari sinn eigin veg. Samheldn-
in, sem ætla mætti að væri sterk
vegna hinnar að svo mörgu leyti sam-
eiginlegu (og byrðaþungu) sögu þjóð-
anna þriggja, hefur liðið fyrir þessa
samkeppni.
Á ráðstefnu sem þýzka rannsókna-
stofnunin „Institut fiir Auslands-
beziehungen" skipulagði fyrir hönd
upplýsingaþjónustu þýzku rflds-
stjórnarinnar á Eystrasaltseynni
Rugen fyrir skömmu komu saman
fræðimenn, embættismenn og blaða-
menn frá ólium aðildarríkjum
Eystrasaltsráðsins, en ísland er
meðal þeirra í gegnum Norðurlanda-
samstarfið.
Meðal erinda sem þar voru haldin
voru hugleiðingar litháíska heim-
spekingsins Grazinu Minoitaite um
valkosti Eystrasaltslandanna í ör-
yggismálum, en í fyrirlestrinum
reyndi hún að tengja hugmyndir um
sjálfsímynd þjóðanna við stefnumót-
un þeirra í öryggismálum.
Þrfr valkostir
Minoitaite sagði, að eftir að ríkin
þrjú höfðu endurheimt sjálfstæðið
upp úr 1990 hefðu þrír vaJkostir verið
ræddir hvað varðar öryggismála-
stefnu hinna nýfrjálsu ríkja: Hlut-
leysi, einhvers konar svæðisbundið
varnarsamstarf, éða innganga í ör-
yggiskerfi Vesturlanda.
Fyrsti valkosturinn, hlutleysi,
hefði verið í umræðunni fram til.1994,
en fáir aðrir en rússneskir íbúar
Eystrasaltslandanna         aðhylltust
hann. Ofan á varð sú afstaða, að hlut-
leysisstefna væri hreinlega hættuleg.
Á fyrstu árum tíunda áratugarins
var hvatt til þess að Eystrasaltslönd-
in tækju upp náið samstarf sín í milli
um öryggis- og varnarmál. Meðal
stjórnmálamanna í þessum löndum
gætti þó fljótlega áhugaleysis um
þennan valkost. Þess í stað beindust'
sjónir í vestur, til öflugustu sam-
starfsstofnana          Vestur-Evrópu.
„Eistneskir, lettneskir og litháískir
stjórnmálamenn risu gegn þeirri til-
hneigingu umheimsins að skella
þjóðunum þremur í einn pott," sagði
Minoitaite. Vytautas Landsbergis,
fyrrverandi forseti litháíska þings-
ins, lét svo ummælt um miðjan ára-
tuginn að tímabært væri fyrir Litháa
Reuters
Frá fundi varnarmálaráðherra Bandaríkjanna með starfsbræðrum hans (og staðgenglum þeirra) frá Eystra-
sal f.s- og Norðurlöndunum í Vilnius í sumar, þar sem öryggismál þessara landa voru til umræðu.
Ljósmynd/Au.A.
Atis Lejins, forstöðumaður utan-
rikismálastofnunar Lettlands.
að „slíta sig lausa úr hinu baltneska
gettói"; Litháen bæri að sMJgreina
sem mið-evrópskt land. Og Toomas
Hendrik Ilves, utanríkisráðherra
Eistlands, lýsti því yfir um svipað
leyti að Eistland væri norrænt land
og ætti bezta samleið með Norður-
löndunum.
Undir þessum kringumstæðum
voru allar hugmyndir um formlegt
varnarbandalag Eystrasaltsríkj-
anna, sem ætti að koma í staðinn fyr-
ir aðild þeirra að öryggismálabanda-
lögum Vesturlanda, andvana fæddar.
ÖJJ ríMn þrjú tóku því stefnuna á
inngöngu í NATO og ESB. Var
markið sett á að fá aðild að báðum
stofnunum í seinasta lagi árið 2002.
Hvað varðar sjálfsímynd og þjóð-
arvitund Eystrasaltsþjóðanna segir
Minoitaite að umskiptin sem fólust í
hinni ákveðnu stefnu að vilja nálgast
Vesturlönd sem mest og hraðast hafi
í raun, enn sem komið er að minnsta
kosti, falist að meira leyti í því að skil-
greina sig frá austrinu en að aðlagast
véstrínu í raun.
Uhdir þetta taka aðrir fuíltrúar
Eystrasaltslandanna sem Morgun-
blaðið hitti að máli. Einn þeirra,
eistneskur stjórnarerindreki, lýsti
því reyndar yfir að Eystrasaltsríkin
þrjú hefðu enga þörf fyrir sameigin-
íega vitund. Þau hefðu skilgreint sína
þjóðarhagsmuni hvert á sínum for-
sendum, og fylgdu hvert sinni utan-
ríkisstefnu í samræmi við það. Vissu-
lega féllu hagsmunirnir að miklu
leyti saman, og samvinna ríkjanna í
milli væri líka náin á mörgum svið-
um.
Að mörgu leyti ættu Eistland og
Lettland betri samleið en þessi tvö
riki með Litháen, og fyrir því væru
sögulegar ástæður. Samstarf Lithá-
ens og Póllands væri mjög mikil-
--------T
c
NOREGUR
HVÍTA
RÚSSLAND
vægt, og hinum Eystrasaltsríkjunum
væri einnig hagur í þvf.
Er Evrópusambandið hóf árið
1998 aðildarviðræður við valinn hóp
umsóknarríkja í Mið- og Austur-
Evrópu, sem talin voru komin lengst
á leið með aðildarundirbúning, varð
Eistland eina ríkið sem komst í þenn-
an hóp. Þetta mislíkaði mörgum
stjórnmálamönnum í Lettlandi en
einkum þó í Litháen. Kapphlaupið
var hafið.
Eina skynsemin að 811 löndin fái
samtímis inngöngu í N ATO
Reyndar leyfir Atis Lejins, for-
stöðumaður utanríMsmálastofnunar
Lettlands, sér að slá því fram, að „de
facto" sé Lettland nú þegar í NATO.
Það sem hann á aðallega við með
þessari fullyrðingu er, að Lettland,
ásamt hinum tveimur Eystrasalts-
löndunum, sé nú þegar orðið viður-
kenndur meðlimur vestrænu ríkja-
fjölskyldunnar. Eina vandamálið sé
Rússland.
Þegar hann er spurður um sam-
keppnina milli Eystrasaltslandanna
um inngönguna í NATO og ESB seg-
ir Lejins: „Litháum mislíkaði að
Eistum skyldi einum vera boðið í
„fyrstu-lotu-hópinn" inn í Evrópu-
sambandið, svo að þeir ákváðu að
verða fyrstir til að fá inngöngu í
NATO." Þessa hugmynd segir hann
vera fáránlega, því fátt sé skaðlegra
hagsmunum Eystrasaltsríkjanna en
að reyna að koma einu þeirra fyrr en
öðrum inn í NATO. „Þetta er eitt
svæði í öryggismálapólitísku tilliti,"
segir hann. Fengi eitt ríkjanna
þriggja aðild að NATO myndu Rúss-
ar láta hin tvö kenna á því. Eina
skynsamlega stefnan sé því að öll
löndin þrjú fái samtímis inngöngu í
Atlantshafsbandalagið.
Þessu er eistneski stjórnarerind-
rekinn sammála, en varðandi ESB-
stefnuna segir hann eðlilegt að hvert
umsóknarríki sé metið á eigin for-
sendum. Skilyrðin fyrir ESB-inn-
göngu séu skýr og rétt að hvert það
rfld sem sæMst eftir inngöngu sé
metið eftir því hvernig því gengur að
uppfylla þau. Hann segist sannarlega
ekkert hafa á móti því að öll Eystra-
saltsríkin fái inngöngu í ESB sam-
tímis, en sé Eistland tilbúið til þess
fyrr vill hann ekki að aðild þess seinM
vegna þess að hin þurfi að leggja
meira á sig.
Lejins segir ESB hafa haft hæpn-
ar ástæður til að gera upp á milli
landanna þriggja eins og það gerði.
Staða rússneskumælandi minnihlut-
ans og samskiptin við Rússland höfðu
miMð að segja um þetta á sínum
tíma, en nú, eftir að Lettland er búið
að eiga í aðildarviðræðum frá því í
byrjun þessa árs (sem og Litháen),
segir hann allt vera á réttri braut.
Viðræðurnar gangi hratt og vel og
lettneska stjórnin vonast til að þeim
geti verið loMð fyrir lok næsta árs og
Lettland geti því fengið aðild jafn-
fljótt og Eistland og hin „fyrstu-lotu-
ríMn".
En NATO-stefnu Litháa lýsir Lej-
ins svo: „Þeir ákváðu að verja miklu
fé til varnarmála, miklu meira en
Lettar eða Eistar, og settu miMð
púður í lobbýisma í Bandaríkjunum,
en Ameríku-Litháar eru margir. Til
skamms tíma þótti NATO-ríkjunum
miMð til tilburða þeirra koma. Og
það er reyndar rétt, þeir eru komnir
íengra en við [Lettar] í því sem þarf
að gera til að uppfylla aðildaricröfur
NATO," segir Lejins.
Litháar geti hins vegar augljós-
lega ekM haldið áfram að verja svo
miMu til varnarmála, þróun efna-
hagslífsins leyfi það einfaldlega ekM.
„Það talar enginn lengur um að Lit-
háen verði fyrst [landanna þriggja]
inn í NATO. Við eyðum minna, en við
stöndum við skuldbindingar okkar."
Þá þótti mörgum Eistum og Lett-
um það líka súrt í broti, að Litháar
skyldu leynt og ljóst beita þeim rök-
um í viðræðum við fulltrúa NATO, að
Litháen væri vænlegra til að hljóta
aðild fljótt vegna þess að það væri
laust við þau vandamál sem fylgdu
hinum stóru minnihlutahópum Rússa
í hinum löndunum tveimur.
Lejins segir að talsmenn NATO
hafi ítrekað sagt að það miMlvægasta
í þessu sambandi sé að unnið sé
markvisst í samræmi við aðildarund-
frbúningsáætlunina (MAP = Memb-
ership Action Plan). „TrúverðugleiM
er lyMlatriði," segir hann. Og ákvörð-
unin um það hvort eitthvert ríM fái
inngöngu verður alltaf pólitísk; öll
aðildarrfld NATO þurfa að sam-
þykkja inngöngubeiðnina. Ljóst er
að mest veltur á samþykM Banda-
ríkjamanna, sem ráða yfir kjarn-
orkuvopnunum sem fælingarmáttur
NATO-aðiIdarinnar byggist á.
„BandaríMn eru einfaldlega of
stórt land til að hafa áhuga á að lítið
land eins og Slóvenía fái inngöngu í
NATO, sem Rússar myndu þó ekM
Mppa sér upp við. Það sem þarf að
gera er að öll umsóMiarríMn, allt frá
Eistlandi til Rúmeníu, sameinist um
að vekja athygli bandaríska þingsins.
Öðru vísi vinnst þetta ekM."
í júní í sumar átti WiIIiam Cohen,
varnarmálaráðherra Bandaríkjanna,
fund í Vilnius með starfsbræðrum
sínum (og staðgenglum þeirra) frá
Eystrasalts- og Norðurlöndunum.
Cohen sagði þar að landfræðileg lega
lands (les: nálægð við Rússland) ætti
ekM að standa í vegi fyrir inngöngu
þess í NATO, en þessi orð hans juku
mönnum í Eystrasaltslöndunum
bjartsýni á að þau ættu einn góðan
veðurdag eftir að fá inngöngu í
NATO. Þá hefur bandaríska utanrík-
isráðuneytið ennfremur sett upp
nokkuð sem það nefnir „Norðaustur-
evrópsku áætlunina" (NEI = North-
east-European Initiative), sem geng-
ur út á að styðja við svæðisbundið
samstarf við austanvert Eystrasalt,
þar sem Rússar eru hafðir með í ráð-
um. Lejins hafnar því, að NEI sé eitt-
hvað sem sé hugsað til að láta
Eystrasaltsríkjunum finnast Banda-
rflrin vera að gera eitthvað í þágu ör-
yggis þeirra, þótt þeim verði ekM
veitt innganga í NATO. „Þessi áætl-
un er hrein viðbót við annað sem gert
er til að halda Rússunum góðum,"
segir Lejins, og telur að hún sé þar
með frekar til þess fallin að auka lík-
urnar á NATO-aðild Eystrasaltsríkj-
anna en hitt.
Arið 2002 reynir á „stefnu
hinna opnu dyra"
Þegar ákveðið var að bjóða Pól-
landi, Tékklandi og Ungverjalandi
inngöngu var jafnframt kveðið á um
að árið 2002 yrði það aftur skoðað
hvort fleiri umsóknarríkjum Austur-
Evrópu skyldi boðin aðild. „Það veit
náttúrulega enginn hvað þá verður
ákveðið, en að minnsta kosti geta
þeir ekki annað en sagt eitthvað sem
lætur „stefnu hinna opnu dyra"
áfram hljóma trúverðuga."   '
Aðspurður viðurkennir Lejins að
satt að segja sjái hann tæpast fyrir
sér að NATO-ríMn 19 geti árið 2002
komizt að samkomulagi um að bjóða
Eystrasaltsríkjunum aðild. „Senni-
lega verður Eystrasaltsríkjunum
ekM boðið nema „stóru sprenging-
ar"-stefnan verði ofan á og öllum um-
sóknarríkjunum boðin innganga,"
segir hann. „En óvæntir hlutir gerast
oft," bætir hann við til að slá á aðeins
bjartsýnni strengi.
Hann segir það hins vegar alveg
ljóst, að verði Eystrasaltsríkjunum
ekM boðin aðild árið 2002 sé það
minnsta sem NATO geti gert að gefa
þeim eitthvað meira en þau höfðu,
þ.e. einhvers konar aukna aðildar-
undirbúningsáætlun („MAP+")-
„NATO-ríkin geta ekM látið líta svo
út að þau hafi fyrir þrýsting frá Rúss-
um ákveðið að veita Eystrasaltsríkj-
unum ekM inngöngu - það jafnaðist á
við að Rússar hefðu neitunarvald í
þessu máli, en slíkt væri augljóslega
andstætt eigin hagsmunum NATO
og Bandaríkjanna," sagði Lejins að
lokum.
i
1
					
Fela smįmyndir
B 1
B 1
B 2
B 2
B 3
B 3
B 4
B 4
B 5
B 5
B 6
B 6
B 7
B 7
B 8
B 8
B 9
B 9
B 10
B 10
B 11
B 11
B 12
B 12
B 13
B 13
B 14
B 14
B 15
B 15
B 16
B 16
B 17
B 17
B 18
B 18
B 19
B 19
B 20
B 20
B 21
B 21
B 22
B 22
B 23
B 23
B 24
B 24
B 25
B 25
B 26
B 26
B 27
B 27
B 28
B 28
B 29
B 29
B 30
B 30
B 31
B 31
B 32
B 32
B 33
B 33
B 34
B 34
B 35
B 35
B 36
B 36