8 það ko!l ;if knlli. , J>egar f»vílíkt ósamlvndi keniur á milli koiiungsitis og þiugsins, þá er ágreiningsc fnið vann- lega hoiið nnilir alla láðgjafana í saineiningii, og geli þeir ekki ssetí komiri^inn og þingið, hljnta þeir allirað fara frá; geti liinir nýjn raðgjal'ar ekki komið sainkoiiiii- Íagi á, þii hlýiur koiiungiir annaðlivoit að slaka til, eða að tiýta ríkislutidinum, og láta þjóðina velja aptm annan íiýjnn, og er það sania sem konimgiir skjóli ágreinings- efiiinu l'iá hiiiuiu gainla rikisl'undi til þjoðaiiiinar. Og vilji nú koiniiigur enn ekki lála að vilja þjóðnrinnar, en geti þó ekki sannlært liana á sitt mál, þá neitar þjóðin livers konar sknllgjaldi i nkisins þarlir, Og gjftrir þannig kontingi liina nlgjörðu neitHii ómögutega, svo það verð- ur livevjiim konmigi, sem á annað borð liel'nr takmarkað þannig vald silt, ómögulegt að stjórna þjoðinni, tienia haiin geli sannfíiert hana um, að sljorn hans sje skyn- »0111 og góð. Eti er það þá ekki sjer í lagi áríðandi l'yrir ísland, að koiuuigar hali hjer ekki uema frestandi neitunar- vaitl? j}að sem oss viiðisl einktim lienda til þess, að aðrar gætu orðið atleiðingarnar af neitunarvaldi kon- ungs á Islandi en í Daitmöiku, er sjer í lagi það, ef uienn iinynda sjer nokkur málel'iii svo siimeigiiileg Is- landi og Danmórkii, að hagur beggja geli ekki sam- rýinzt ineð söiiiu iikvörðiiniim. \'jer gætum, t. a. m. ímyndað oss, að alþiiigi á Islandi gjövði eiiihverja þá uppaslungii, sem ákva'ði Islandi þann hagnað, sem ekki gæti siaðizl nema með tiilsverðinn haga lyrir Dan- inörk, svo sein í verzluniirmáliini, þá er líklegt, að kon- ungur heii þá iippástungu undir raðgjafa sma þar og ríkisfiiiidinn; erti þá ekki ö11 likindi lil, að hann fall- ist heldur á tillögur þeirra, en uppnstungu alþingis, svo Island verði fyiir hallamim? Helði nt'i Danmörk sann- gjiirna og löglega heimtingu á þessuni hagnaði, þá á- lituui vjer það hæði rjettvístog liklegt, að svona faeri; en væri nú krafa danska þingsins hæði ranglát og ó- sanngjörn, þá verðum vjer að alíla þetta úislit Islandi í óhag hæði óijeltvíst og ólíklegt, þó vjer að hinu leyt- lnu jíitiim því, að oss viiðist það mögulegt; en þó að nú koniingur neiti ujipástungu vorri, þá getur þó engin iippástunga konungs, þó hiin sje sainkvæm til- lögmn Dana, orðið að löguin fyrir Island, neina hún sje borin undir alþingi og alþingi fallist á hana — fái það annars löggjafarvald. Vjer geliim yhrhöfuð ekki hetur sjeð, en að engri uppástungu til laga fyrir Is- Iand geti orðið framgengt, ef hún er gagnstæð ein- hverju atriði hinna íslenzku grundvallarlaga, nema danskur konungur og dönsk þjóð kúgi oss með lík- ainlegu ofheldí, öldungis lagalaust, og fyrir það get- um vjer aldrei girt með neiniim ákvörðuntiui; þvi fari menn á annað hoið ekki að neinuin lögum og gaeti engr- Wt sanngirni, þá álíta þeir ekki eina ákvðrðunina ann- ari helgari. En.verði nú þvilíkum ákvörðunuin fram- geugt sainkvæmt grundvallarltigum voruui, þá er það auðsjáanlega sprottið af því, að einhver ákvörðtm þeirra hefur tekizt mjög óhappalega. J)essi athuga- semd ætti þvi að vera hvöt lyrir oss, til að stuðla að þvi af aletli, að samhand Islanils og Danmerkur verði svo skýrt og skyiisamlega ákveðið í grundvall- arliigiun voriiiu, að engin rangsleitii^ við oss geti orð- . ið að nafninu lögleg samkvæmt ákvorðimum þeirra; og áliliim vjer .þetta eiigan vegiiin komið undir þvi, hvernig neitunarvaldi komiiigs er háttað, beldur undir hinii, hverjar ákvarðanir eru gjörðar í hinuin is- lenzku gruiidviillariijgum um sainhand Islands og Dan- merkiir. Vjei' getiim því ekki sjeð Islandi neina hættu húna liemur af þvi algjörða en því freslandi neitunar- valdi konungs, eins og vjer getuni ekki lieldur sjeð, að Island sje betur en aðiir hlutar Danaiíkís húið und- ir þá þjóðstjórn, sein er samiara liinu Ireslandi neit- unarvaldi konungs. J>ess er líka gælandl, að þvi minna vald sein koiiiingur hefur að iialiiinu, þess ineiri freistni er þ;ið fyi ir liann, að heita kænskti sinnl, til a& inargskipta meininguin þingsíns til þess liau.i konii fiiim vilja siiium, og líka til hins, að ná aplur einveld- inu með olbeldi, þótt þvílikt geti auðsjaanlega ekki viðgen^izt, nema með lagaleysi. Ed þó vjer íslendingar gætuiii nii ekki sannfærzt um aniiiið, en að þetta frestaudi neiliinarvald konungs yrði oss hagkvæmara, helðuiu vjer þá nokkura ástæðu til að ætla, að vjer gætiim nú lengið sljórnarbót með þessu. skilyrði? lioiiungur hefiir nú gelið Dönuo) stjórtiarbót áu þessa skiiyrðis; hatin heliir nú lika gef- ið oss von iinr stjórnarbot, og vjer þykjumst líka eiga það í alla slaði skilið, og ekki bala brotið það af oss með neinu, að vjer fáum hjá lioniiin jafrtrjettí við aðra IViðsama þegna hans; ef vjer mi atinars vilj- um játa haiin koiiung vorn á annað borð, sem vjer eliim ekki að allir Islendingar vilji, þá geluin vjer ekki ætlazt (il, að liann takmarkí meíra vald sitt við oss en Daiii, en til þess getiim vjer ætlazl, og treyst- uiu því að öllu óreyndu, að hannbæði miðli oss jafn- miklii valdi og þeim, og að hann loli oss að neyla þess valds út af lyrir oss, sem hann annars veitir o»s á annað borð. — J)að er því hyggilegast fyrir oss I«- lendinga, að beiðast af konungi þeirrar sljórnarbótar, sein vjer hæöi álitum oss holla og sem vjer gætum með lulliini ástæðiim sagt að öll sanngirni mæli fyrir að vjer fáuni. En vetði oss lioðin sú stjórnarhót, sem ekki er sanngjarnlega byggð á sáttmála Islands og Nor- egs konunga með tilliti til stjórnarbótar þeirrar, sem Danir hafa fengið, þá sjáum vjer enga ástæðu fyrir oss, að ganga að þeim kostum; því af því sjerhver stjórnaihót hlytur að vera liyggð á saiiikomulagi kon- ungs og þjóðarinnar, þá getur konungur ekki neytt oss til, að taka þá stjórnavbót, sein vjer ekkl vlljutn. Ritnefnd: H. Friðriksson, Jakob Guðmundsson.
Beinir tenglar