Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Noršanfari

Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 39.-40. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Noršanfari

						fremst eða fyr og framar en margt annað,
er pað að vanda betur verkuB á hinum óunnu
verzlunarvörum landsins, svo sem: ull, lýsi,
tólg og fl. og vinna betur pær varningsteg-
undir, er vjer seljum unnar svo sem: smá-
band, fingravetlinga og fl. |>að er annars
eptirtektavert með tvær þessar síðast töldu
vöru tegundir hvað pær hafa selst illa er-
lendis nú hin næstliðnu ár, og hefir kaup-
stjóri Gránufjelagsins fært oss heim sanninn
um pað, að petta væri mest því að kenna
hvað varan hefði verið illa og óvandlega unn-
in. Fyrir fieiri árum síðan seldust fingra-
vetlingar og jaínvel smáband fyrir það verð
að töluverð atvinna var við að vinna þessa
tóvöru, enda var pað þá stundað af allmiklu
kappi víða hjer á Norðurlandi, en það var
meinið að ekki var jafnframt hugsað um að
láta vöruna vaxa að gæðum sem vexti, held-
ur þvert á móti einungis hugsað um parafjöld-
ann og hvortveggi þessar vörur voru þá ver
unnar sem fleiri stunduðu það, og meira var
hugsað um að spara efnið. Á þenna lítt-nýta
tóskap komst svo óorð og fyrirlitning, svo
hann hætti að seljast, og hafa menn þannig
haft það fyrir óvandvirknina, að missa, að
minnsta kosti í bráð pessa atvinnu, sem að
vísu engan veginn gat heitið arðmikil, en þó
var skaði fyrir þá að missa, er ekkert annað
gátu gjört sjer að atvinnu í hins stað.
Duggarapeysur voru og tættar hjer að
mun fyr meir til sölu út, en nú mun það
vart eiga  sjer  stað,  hvað  sem  því  veldur.
Aptur kaupa Færeyingar íslenzka ull að
mun og tæta alímikið af duggarapeysum, ept-
ir því sem sja má af skýrslu í «Fróða». f>ar
er talið að frá Færeyjum hafi komið til Hafn-
ar næstliðið ár 50,000 peysur, og eru það,
eptir þeim fólksfjölda sem talinn er í Fær-
eyjum (10,000 manns) 50 peysur frá hverju
10 manna heimili eða 5 peysur fyrir nef
hvort. Færeyingar munu tæta verkvjelalaust
eins og vjer, og er því Iíklegt að okkur væri
eins til vinnandi að vinna að peysugjöið eins
og þeim, og væri nauðsynlegt að fá skýrslur
um verð pessara Færeysku peysa og hvað
þær mundu vera þungar, svo af því mætti
ráða hvernig peysugjörð ]»essi borgaði sig.
f>á voru og fyr meir fiutt út vaðmál af
íslandi og var þá jafnvel einn hinn helzti
varningur hjeðan í vaðmálum og vararfeldum
eins og sjá má af hinum fornu sögum okkar.
Um marga af þeim sem utan foru, er sagt,
að þeir haíi haft allan kaupeyri í vaðmál-
um. Á kaupskipum frá íslandi voru vaðmál
og vararfeldir helzt nefndir til varnings. í
öllum landaurareikningi vorum er vaðmálið
undirstaðan, því hundraðið mun í fyrstuvera
hundrað álnir vaðmáls. Eptir skýrslu sem
stendur í Varningsbók J. S. hefir vaðmál ver-
ið flutt utan af íslandi ár 1624: 12,251 al.,
ár 1734: 6,672 ál., ár 1753: 7,218 ál., ár
1772: 769 ál. og 1784: 832 ál., ár 1840:
2067 ál. og ár 1855: 2602 ál. Hvað flutt
hefir verið utan af vaðmálum síðan veit jeg
að vísu ekki, en meina að það muni vera
lítið eða ekki, að minnsta kosti er það ekki
tekið til útflutnings í verzlanir hjer nyrðra.
Ef nú svo er að vaðmál sje nú ekkert selt
til útlanda hin síðari ár, mun það að vísu
ekki af því að vaðmálsgjörð hafi farið aptur
hjer. heldur hinu, að henni hefir ekki farið
nærri svo mikið fram, sem voðagjörð erlend-
is, og mun nú ekkert annað ráð duga til að
komaá útl. og innl. vaðmálsverzlun enþað,
að landsmenn fari að kaupa tóvjelar, og læri að
beita þeim, kæmist það á að ráði, mundu ís-
lendingar bráðum geta gjört nægar voðir fyrir
landið sjálft,   og kannske nokkuð til útflutn-
ings, og væri þá mikið unnið til framfara.
Smjör hefir og verið flutt hjeðan til. út-
landa að mun, og telur Jón Sigurðsson í
Varningsbókinni það ár 1624: 632 tunnur;
ár 1630: 324 t., 1734: 47 t., ár 1743: 411.,
ár 1753: 27 t., ár 1764: 27 t., ár 1772:
12 t., ár 1779: 12 t., og síðan segir hann
það ekki hafa verið flutt utan. f>etta yfir-
lit gefur okkur tilefni til að fara að hugsa
um að koma á smjörverzlun að nýju, og mun
enginn efi á að það gæti orðið, ef vjer að
eins kynnum og legðum álúð á að vanda vel
verkun smjörsins, því víst er um það, að víða
mun smjör að mun dýrara en á Islandi, með-
alverð á smjöri mun mega telja hjer 60 eða
65 aura, en í Kaupmannahöfn hefi jeg heyrt
það væri yfir 1 kr. og á Englandi hátt á aðra
krónu. Vjer mundum því geta haft góðan
markað fyrir smjör vort, ef vjer að. eins
kynnum að verka það, og búa um og hefð-
um siðan framkvæmd til að koma því fram
á skoðunurplássið erlendis, þar sem bezt þætti
henta. Búfræðingar vorir hafa nú gefið al-
þýðu talsverðar leiðbeiningar í smjörgjörð
einkum Sveinn Sveinsson í Andvara. Fröken
Melsted ferðaðist nýlega að sumarlagi um
Eyjafjarðarsýslu til að leiðbeina konum í
smjörgjörð og ostagjörð; næstliðið sumar var
kvennmaður af Akureyri styrktur til utan-
ferðar til að læra smjör- og ostagjörð. f>á
mun og smjör og osta tilbúningur vera kennd-
ur verklega í hinum norðlenzka kvennaskóla,
svo allt virðist benda til þess að kunnátta í
þessari grein fari að útbreiðast, og hjer verði
falt það smjör og ostar, sem boðlegt sje er-
lendum þjóðum. J>að sýnist liggja beinast
við fyrir oss Norðlendinga, að biðja kaupstjóra
Gránufjelagsins að gjöra tilraunir til að selja
"smjör vort erlendis. En smjórið þarf, ekki
einungis að vera vel til búið upphaflega held-
ur og að vera í góðum ílátum, helzt úr blikki.
f>egar vjer fslendingar erum orðnir jafn snjall-
ir Svisslendingum eða Hollendingum í smjör
og osta tilbúningi, þá mundi landinu draga
drjúgum sá hagur sem það hefði af þeirri
verzlun, og þá mundi það sýna sig að vjer
gætum selt allmikið af þessari vöru, með-
fram fyrir það, að þá yrði tólgin meira höfð
til heima brúkunar; enda er arðlítið að selja
hana í verzlun eins og nú stendur. |>að að
góður markaður fengist fyrir afurðir málnytu-
peningsins, mundi og verða öflug hvöt fyrir
bændur til að fóðra hann vel, því, því að eins
er góðrar málnytu að vænta, að vel sje fóðr-
að, og er þetta í sjálfu sjer hagur. |>að virð-
ist því sem allt mæli með því, að vjer leggð-
um mjög mikið kapp á að gjöra þessar af-
urðir búa vorra, sem fyrst að verzlunarvöiu.
f>á hefir ullin einkum og sjer í lagi um
langan aldur verið einn hinn helzti kaupeyr-
ir vor íslendinga, en fjærri mun því, að hún
sje oss svo arðsamur kaupeyrir sem hún gæti
verið. f>að er bæði að ónóg stund hefir ver-
ið lögð á að bæta ull fjárins með kynblönd-
un, og hitt annað að hirðing og meðferð
skepnanna í tilliti til ullarinnar á þeim er
ekki ætíð og allstaðar sem skyldi, og ekki
heldur verkun ullarinnar sjálfrar eptir að
hún er tekin af kindunum. Fyrir hjer um
20 árum var norðlenzk ull talin mikið betri
en sunnlenzk; að sunnlenzkri ull var fundið
að hún væri illa þvegin, illa purkuð ogsönd-
ug; en norðlenzkri ull, einkum úr Jingeyj-
arsýslu talið ýmislegt til kosta: að hún væri
pelmikil mjúk og bragðleg. En fyrir það
hvað sum ull frá íslandi hefir verið ilia verk-
uð, eru dæmi til að Rússum hefir tekist að
selja en verri og óbragðlegri ull, sem íslenzka
ull, og hefir þetta svo orðið til þess að koma
meiru óorði á ull vora, en hún á skilið, og
er illt til þess að vita. Margt mun það er
gjöra mætti til að koma íslenzkri ull í hærra
verð, og er það fyrst í því fólgið, sem mað-
ur getur bætt og aukið hana í sjálfu sjer, og
þar næst í því sem má bæta hana i með-
ferðinni, en til að bæta ullina í sjálfu sjer,
verða menn að leggja sig eptir að velja úr
sínu eigin fje eða fá að sem ullmesta og ull-
bezta hrúta til undaneldis, að hafa rúmgóð
fjárhús, og bera í fjeð varnarmeðöl við lús
og baða lömb úr því á vorum til að verja
fjeð við óværð og óþrifum, sem opt valda því
að kindurnar setja ullina á sjer í flóka. |>á
þarf og yfir höfuð að hirða fje vel í húsun-
um og verja þau bleytu og eins of mikilli
mylsnu. |>á mun og nanðsynlegt, að skilja
ullina eptir gæðum þá rúíð er, og rýja þann-
ig eða klippa, að ullin reitist ekki öll í lagða
heldur haldi sjer. Framan til og aptur á
síðurnar er ullin betri og þelið þykkra en
aptan til af kindinni, og er því einsætt að
rýja þannig að hafa ull framan af kindunum
sjer, hina hrísnari ull af apturparti kindar-
innar sjer og kviðull og flóka sjer. Áður en
farið er að pvo, mun bezt að þurka ullina úti
í sóiskini, greiða þá flóka sem hægt er að
greiða, pví þeir verða miklu samrunnari og
ógreiðari eptir það að búið er að þvo þá, sjeu
þeir ekki greiddir áður. |>egar sandur er í
ull þarf að hrista hann úr henni óþveginni
eptir að hún hefir verið vel þurrkuð, þá er
og bezt að tína allt mor úr ullinni því það
verður fastara þá búið er að þvo hana. Við
þvottinn sjálfann mun ekki vera miklu ábóta-
vant. Algengast mun að þvo ull fyrst úr
heitu hlandi og síðan úr köldu vatni, og mun
naumast annar þvottalögur betri; enda finna
og þvottakonnr sjálfar með hverju móti bezt
ganga úr ullinni óhreinindin. Sumir hafa
salt saman við þvottaloginn en pað mun ekki
gott vera pví við pað verður ullín stöm og
heldur allri sauðfitu. Að brúka dálítið af
«sóda» mun vera gott, en þó svo bezt, að
ekki sje haft mjög mikið, sje mikið haft af
sóda í þvottaleginum leysir hún upp alla
sauðfitu úr ullinni, en við pað tapar hún
um of þeirri seigju sem hún þarf að hafa til
tóskapar, og verður hrísinn. jpegar ullin er
breidd til þurks, þarf að gæta pess að þar sje
sem hreinast og frítt við mor, því opt má
sjá, að ull sem annars er hrein hefir verið
breidd á óhreina jörð, og fengið þar í sig mor
og strá, sem síðan er óvinnandi vegur að þvo
úr henni. |>að mundi því vera bezt, þar
sem þess væri kostur, að breiða ullina ekki
á bera jörð heldur á grindur, borð eða voðir,
og mun þetta allt jafn nauðsynlegt: að þvo
og hreinsa ullina vel, að skilja hana vel og
þurka hana vel.
(Framhald).
Frjettir.
Úr brjefi úr Isafjarðarsýslu d. 6. marz
1880. — „Árferðið umlíðið ár í meðallagi.
Eptir kalt vor og gróðurlítið, grasbrestur
mikill á túnum en nýting góð fram undir
rjettir; fjallslæjur' í bezta lagi sprottnar.
Haustrigningar siðan ákafar og fram til árs-
loka, og í janúarm. þ- á. með ofviðrum venju
framar, sem mjög hefir skemmt hús og hey
manna, sem óil voru ljett og áburðarfrek.
Veðuráttan hefir jafnast verið fjarska óstöð-
ug, en aðal vindstaðan vestlæg pangað til
nú, eptir sæluviku, að norðanátt er orðiu
ríkjandi  og  boðar  nálægð   hafissins   fyrir
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82