Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Noršanfari

Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 57.-58. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Noršanfari

						— 121 —
ir til Saurbæjar. — Af sömu ástæðum
og-í 5. atriði komst fundurinn að peirri
niðurstöðu að fresta niáli pessu. Bn að
öðru loyti vill bjeraðsnefndin vera mál-
inu ginnandi, pegar tími er til kominn
og nægar upplýsingar fengnar.
7.   Einn fundarmanna bar upp pá spurningu,
hver ætti að kosta grind í sálarhlið. Að
fengnum upplýsingum sampykkti fundur-
inn í-einu liljóði, að kirkjurnar ættu
sjálfar að kosta hliðið.
8.   Var pví kreift, hvernig bezt og hagan-
legast yrði framgengt lögum 9. jan. 1880
um fræðslu barini einkum í skript og
reikningi. Eundurinn áleit að liaganleg-
ast væri að liafa gangandi kennara, og
hvatti sóknarnefndir og presta til að stuðla
að pví af fremsta megiii að hæfilegir
kennarar fengjust. Hvað aldur barna
snertir, áleit fundurinn að kennsla í skript
og reikningi mætti ekki byrja seinna en
pá er börnin væru 10 ára; pó skyldi eigi
beitt pvingun'fyrr en pau væru 12 ára,
og lokið skyldi kennslunni um fermingu,
eða pegar börnin væru 14 ára.
Akureyri 9. dag septemberm. 1880.
Davíð   Guðmundsson.     Á.   Jóhannsson.
Ejett eptirrit staðfestir
Davíð Guðmundsson.
Gránufjelagið og lierra E. Laxdal.
3.   kapítuli,
(sbr. Nf. nr.  53—54).
Er mönnum ekki farið að leiðast að lesa
hinar löngu pulur um Gránufjelag og herra
E. Laxdai? — jú!
Er nokku<V pað í grein \m*, Norðanfara
nr. 55—56, sem vert sje að eyða tíma til að
svara? — nei!
Skyldi almenningur leggja nokk,urn
trúnað á pað sem lir. E. L. segirí greinum
sínum ? — nei!
Ætli pað væri hægt að koma fyrir hann
vitinu eða sannfæra hann? — nei!
Skyldi pá ekki vera rjettast að lofa hon-
um að eiga sig,   og leika við sjálfan sig prá-
leik kerlinganna sem sögðu: «klippt er pað»;
.— «skorið er pað»?   — jú! pví  «Hirð  eigi
pú, að deila við málrófsmann»*.
3. kapítuli kemur ekki nema pví að eins,
að óstætt verði fyrir moldviðri. —
10. sept. 1880.          Tr.    G.
Skólameistararöð
í Skálho lti,
eptir Odd biskup Einarsson 1626, síðan auk-
in og viðbætt skýringargreinum.
Næst eptir biskupa vora, má telja skóla-
meistara við latínuskólana meðal hinna merk-
ustu, lærðustu og pörfustu manna pjóðar-
innar, enda fluttust margir frá pví  embætti
(* Þessi litla grein fylgdi á lausu blaði með
nokkrum expl. af Nf., nr. 55—56. Ýms-
um hefu- pótt hún vera of meinlaus og
ónóg, en jeg get aldrei fengið mig til,
að skipta mörgum orðum við pann mann,
sem eigi er hægt að sannfæra, og tekur
npp aptur og aptur hið sama, eða fer með
bersýnileg ósannindi: og er á takmörkun-
um að vera eigi svars verður, smb. Norð-
anf.   nr. 49—50 og Nf. m\ 55—56 o. fl.
til beztu brauða landsins, og sumir urðu á
eptir biskupar í Skálholti eða Hólum, svo
sem J>orlákur Skúlason, Gísli Maguússon,
Gísli Oddsson og Jón Árnason. Einhvorir
peir lærðustu og fróðustu menn sem land
vort hefir átt voru peir stiptprófastar Arn-
grímur Vídalín og Jón Halldórsson.
]?á höfum vjer líka átt hvern ágætis-
manninn eptir annan síðan skólinn fiuttist
suður á laud, par sem voru peir Steingrímur
biskup og Jón Jónsson, sein voru yfirkenn-
arar skólans meðan hann stóð á Bessastöðum,
og voru-peir pá kallaðir lectores theologiæ.
Skólameistararnir við Reykjavíkurskóla
hafa líka verið orðlagðir og meðal peirra mega
teljast frammúrskarandi fyrir lærdóm og fróð-
leik peir Dr. Sveinbjörn Egilsson og Dr. Jón
jporkelsson.
Eptirfylgjandi skólameistaratal er að vísu ó-
fullkomið en getur pó bent á pá menn sem
pjóðin hefir átt svo mikið að pakka og hvorra
skylt er að minnast með virðingu og lof-
stýr.
I.    Ölafur,
Sá fyrsti skólameistari í Skálholti ádög-
um herra Marteins; hann drukknaði í Brú-
ará á Hjarðarnesshólma-vaði, (aðrir segja á
Bjarnastaðavaði) 1553—1555.
II.    Jón (Oddsson),
um veturinn, hann bjó að Mosfelli1.
III.    Hans Lolich,
danskur; undarlegur í sinnislagi, pó haldinn
vel lærður maður — hanu var skólamestari
í 3 ár.    1558—61.
IV.  síra Erasmns Willardsson,
józkur 3 ár, 1561—1564. Hann iðkaði kjer
fyrst discant; giptist Helgu dóttur biskups
Gislá Jónssonar áríð 15G5; m þoirra brúð-
kaup haldið í Skálholti — pá var herra Guð-
brandur par skólameistari — hjelt síra Eras-
mus pá Garða suður. í hans brúðkaupi var
höfuðsmaður Páll Stígsson, hvoreð andaðist
vorið eptir á Bessastöðum 1566 um kross-
messu og liggur par í kórnum undir út-
höggnum marmarasteini kostulegum. Eptir
pað hjelt síra Erasmus Oddastað, síðan
Breiðabólstað í Eljótshlíð — var officialis og
aíhenti Skálholt Oddi biskupi Einarssni3.
1) Sira Jón var Loptsson, hjelt seinast
Vatnsfjörð frá 1564 — en 1555 var hann
prestur á Mosfelli í Grhnsnesi — pá Ó-
lafur skólameistari danskur maður drukkn-
aði í Brúará, var síra Jón settur skóla-
meistari um veturinn, fyrstur af íslenzk-
um mönnum, og vegna síns lærdóms var
hann í pví stóra lærdómsleysi kennilýðs-
ins hjer á landi, haldinn einn af peim
helztu prestum sunnanlands, svo aðbisk-
up herra Gísli setti hann officialis yfir
Vestfjörðum, og fjekk honum Vatnsfjörð
með ráði höfuðsmannsins Páls Stígssonar
— ár 1566, seudi hann öllum prestum á
Vestfjörðum, alvarlegt áminningarbrjef.
Hann pótti í sumum hlutum undar-
legur og upp á fornan sið — hann gaf
sig sjálfur saman í hjónaband, við sein-
ustu konu sína Guðrúnu Sigurðardóttur,
hjer um 1593, fyrir pað var hann 2 árum
seinna dæmdur frá kallinu og vjeknauð-
ugur paðan fyrir síra Gísla Einarssyni,
bróður herra, biskups Odds, lifði fram til
1604, einn af börnum síra Jóns var síra
Gunnlaugur í Hruna.
2) 1 prestaæfi síra Jóns Halldórssonar,   er
getið 8 barna síra   Erasmusar  og   hans
V.   Ghiðbrandur forláksson,
skólameistari 3 ár, og var síðan kosinn til
biskups yfir Hólastipti. Hans húsfrú var
Halldóra Árnadóttir, Gíslasonar frá Hlíðar-
enda1.
VI.   Kristján Willardsson,
bróðir síra Erasmusar. Hann vígðist hjer,
fjekk Helgafellsstað — var góður bartskeri2.
VII.   Matthías,
danskur maður, var skólameistari 5 ár og
vígðist hjer áður hann sigldi fram aptur.
VIII.   Stefán Crimnarsson,
var skólameistari 3 ár , giptist dóttur bisk-
upsins herra Gísla, Guðrúnu á Miðfelli, sem
Gísli Skálholts ráðsmaður átti áður. Eptir
pað var Stefán Skálhots-ráðsmaður nærri 40 ár.
IX.   Sigurður Jónsson,
norðlenzkur vel lærður í hebresku, var 4 ár
og giptist Katrínu Nikulásdóttur. Hann
gekk haltur, pví hann var svo fæddur —
kenndi hart — hafði stúderað utanlands bæði
í Kaupmannahöfn og Kostock, vel lærður
maður. Áður var hann lector og skólameist-
ari á Hólum. Hann var 2 vetur með konu
sinni í Skálholti; pareptir varð hannlíkprár,
fór norður og bjó pá að Hóli í Kinn , til
pess hann andaðist, en kona hans Katrín
giptist aptur ár 1611, Kolbeini í Lóni fyrir
vestan Jökul.
x.   Oísli Ouðbrandsson,
var tvö ár skólameistari, góður málari; hann
vígðist og fjekk Hvamm í Hvammsveit, eign-
aðist Káðhildi Guðmundsdóttur3.     (Framh.)
Svefnsýki.
Fyrir hálfu missiri siðan, gekk sú saga
gegnum blöðin, að í Grambke hjá Vegesack
lifði ung atúlka sem hafði sofið 6 vikur í ein-
fyrri konu Helgu Gísladóttur biskups,
hvar af eitt var síra Páll i Hrepphólum
hans seinni kona var J>órunn dóttirj>ór-
ólfs Eyúlfssonar i Engey og Margrjetar
laundóttur Erlendar lögmanns Borvarðs-
sonar, peirra dætur Helga og Margrjet,
Helga átti Eirík son síra Árna Gíslason-
ar í Holti, hann andaðist 1590.
1)  Æfisaga pessa; merkismanns, er víða til
og seinast prentuð í prestaskólariti frá
Keykjavík.
2)  Síra Kristján var 4 ár skólameistari í
Skálholti eptir herra Guðbrand, pó hann
haldinn væri sá bezti læknir, gat hann
ekki læknað sjálfs síns vanheilsu , hvers
vegna hann gaf upp Helgafell við sjera
Ólaf Einarsson, í'ór að Bjarnarhöfn 1592
og pjónaði peirri kírkju, ogparvarhann
1599. Sagt er að af honum sje komið
fátækt aðkvæðalaust fólk og muni hafa
verið tvígiptur.
3)  Foreldrar Gísla Guðbrandssonar voru,
Guðbrandur almúgamaður Bjarnarson
Sumarliðasonar og Guðrún meingetin
dóttir Gísla Eyúltssönar Mókolls við syst-
ur sinni kristínu Eyúlfsdóttur, sem eptir
pað varð húsfrú Gisla biskups; ólst upp í
Skálholti og stúderaði utanlands. Hann
var tvígiptur, fyrri kona hans var Ragn-
heiður Guðmundsdóttir bróðursonar Daða
í Snóksdal, peirra dóttir K.ristín móðir
sira Gísla Einarssonar á Helgafelli seinni
kona hans var Ragnhildur Egilsdóttir Jóns-
sonar að norðan, og Guðrúnar dóttur þor-
leifs lögmanns Pálssonar á Skarði, síra
Gísli andaðist 1620.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122