Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Noršanfari

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Noršanfari

						21. ár.
Akureyri, 5. júií 1882.
Nr. 25—26.
„Syudir kirhjuf'jelagsslns".
heitir rit pað eptir Norðmanninn Kristofer
Brun, par sem hann lýsir göllunum á kirliju
og kristindómslífi pjóðar sinnar. Margt af
pví, sem gengur að norsku kirkjunni á pessum
tíma, gengur líka að kirkju vorri hjer á ís-
landi. Munurinn er mestur sá, að í Norvegi
er tilfinning víða vöknuð fyrir pví, sem að
er í kirkjulegu tilliti, en hjá oss her varla
neitt á slíkri tilfinning enn sem komið er.
|>ó virðist mjer ekki ólíklegt, að sumum pyki
ekki svo ófróðlegt að heyra, hvað Norðmaður
pessi hefir sagt um petta efni.
Vjer göngum, segir hann, kveinandi og
kvartandi yfif tíma peim, sem vjer lifum á,
yfir vantrú hans, siðleysi, ósvífni, lagaleysi.
J>að er apturfarartími, segja peir, sem fast
pykjast halda við trú sína. Rjett eins og
peir, er pessu halda fram, ekki sje meðfram
orsök til apturfararinnar. Rjett eins og vor
eigin hálfvelgja ekki sje hið sorglegasta teikn
tímanna. Hvar er nú á tímum vor á meðal
að finna hina fornu sterku sjálfsafneitun ?
Hvað leggjum vjer í sölurnar kristindóminum
til eflingar? Liggur ekki við að pað hljómi
í eyrum vorum eins og æfintýri að flytjendur
fagnaðarboðskaparins forðum hafi lagt á stað"
út í heiminn án gulls eða silfurs i beltum
sínum? Eða að ,forstöðumenn safnaðanna hafi
gjört sjer að góðu að lifa við sömu kjör eins
og «minnaháttar»-fólk iiyian safnaða sinna?
ímyndum oss norskan sóknarprest í pvílíkum
kjörum. Hvílík niðurlæging, pó hann aldrei
gjðri meira enu að hugsa um sjálfan sig í
pvílíkum kjörum. Og pó var niðurlægingin
einusinni hinn mesti heiður kristinna manna.
pað er undir merki krossins og sjálfsafneitun-
arinnar, að vjer eigum að vinna sigur. En
hvað er nú orðið af hinu forna krossmerki?
Jeg get varla sagt, að jeg hafi sjeð hermenn
Krists undir pví ganga. Eigum vjer að láta
petta merki liggja fyrir fótum vorum pangað
til vjer sjáum talsmenn vantrúarinnar taka
pað upp og ganga með pað fram á móti
oss?
Ó, pú andi Krists frá liðnum öldum, hví
hefir pú horfið burt frá oss? Hví lætur pú
oss liggja afl-lausa ogháðung hlaðna? Hverf
aptur til kirku vorrar. Lát aptur hóp manna
koma fram, sem af fúsum vilja velja sjer
merki krossins til að berjast uudir!
Hvar er nú í söfnuðum vorum hin forna
kristilega velgjörðasemi, sem, pegar pví var
að skipta, gaf allar eigur sínar fátækum mönn-
um? Hvar er sá kærleikur, sem forðum
megnaði að sameina pað, sem allra-sundur-
leitast var, með bandi fullkomnunarinnar ?
sem gat safnað saman mönnum og mann-
fiokkum með hinum ólíkustu skoðunum til
«einnar trúar, einnar skírnar, eins guðs og
föður allra»? «Sjá, hvílíkan kærleika peir
bera hver til annars» hljómar til vor, sem
nú lifum, frá hinni fornu kristindómsöld.
Vissulega verður pað ekki pessi vitnisburður,
sem vjer fáum frávorum mótstöðumönnum.
Viðkvæðið mun fremur verða: Sjá hversu
peir bítast, og pað opt út af pví, sem alls
ekkert er í varið.
Mjer mun varla einusinni leyfilegt að
spyrja; Hvar eru nú hinar fornu dásamlegu
náðargjafir? Mun ekki sagt verða, að pvílík
spurning sje ekki svarsverð, par sem pessar
náðargjafir hafi til heyrt postulatímanum, en
ekki vorri öld? Látum svo vera, en liggur ekki
við, að eins sje um allt hitt: sjálfsafneiiuuina,
kærleikann, kraptinn af hæðum, vísdóminn
ofan að, trúna, sem fiytur fjöll, að allt petta
heyri að eins til postulaöldinni, en ekki
vorri öld?
Og hvað líður lífinu í hjartafylgsnum
kristinna manna? Hvar er hið leyndardóms-
fulla, djúpa samlíf við guð? Og hvar er
bæu hins rjettláta,  sem megnar svo mikils?
|>að eru til menjar eptir af öllu pessu,
en ekki heldur meira, menjar af fyr veranda
auðlegð.
Kirkan eða kristnin í landi voru, segir
hann enn fremur, liggur í fjölda-mörgum
syndum, sem öllum porra manna ekki finnst
neitt til um.   En pað er engin viðreisuarvon
fyr  en  almenningur  fær   augun  upp   fyrir
pessum syndum.
Einhver fyrsta og helzta syndin er pað,
að fullkomið trúarbragðafrelsi er ekki innleitt
í pjóðkirkjunni. Nauðung í krisdindómsmál-
um getur af sjer lygi. Og pað er mikið til
af pvílíkri lygi, sem kirkjan hefir ekki enn *
pá lært að hrylla við. ]pað, að hver póð-
kirkjulimur er skyldaður til að vera fermdur
kemur mönnum eigi all-sjaldan til að fara
vísvitandi með lygi, pá er peir staðfestu
skírnarsáttmálann. |>að, að hjónavígslusátt-
málinn er eins og hann er kemur mörgum
að sjálfsögðu til að ganga ljúgandi í hjóna-
bandið. Og pað að embættismenn vorir
ekki hafa fullkomið trúarfrelsi verður opt
tilefni til pess, sem jafnvel er enn verra en
allt hitt. Annar svartur blettur á kristin-
dómsfjelagi pjóðar vorrar stendur i sambandi
við löggjöfina um laun presta. Talsvert af
tekjum presta er fólgið í borgun fyrir barna-
skírnir, hjónavígslur og fyrir pað, að «kasta
mold» á pá, sem deyja. |>að er í lögum
fastákveðið verð á slíkum «störfum». þetta
fyrirkomulag er, vægast talið, ósæmilegt. Svo
rjettlátt og sanngjarnt sem pað er, að sá, sem
boðar kristindóminn, lifi af pví, og svo eðli-
legt sem pað er, að hlutaðseigendur við
pvílík tækifæri gefi presti sínum eitthvað af
fúsum vilja, svo algjörlega gagnstæðilegt er
pað tilfinhingunni fyrir pví, sem heilagt er,
að veiting skirnarnáðarinnar sje verðlðgð til
ákveðinnar peningaupphæðar. Við greptranir
og hjónavígslur heldur presturinn, svo sem
kunnugt er, jafnaðarlega ræðu sjer á parti
auk pess að hann framkvæmir hiua fyrirskip-
uðu kirkulegu athöfn. Og fyrir pessa ræðu
hefir hann að lögum rjett til sjerstakrar borg-
unar. Slíka ræðu panta peir sem hlut eiga
að máli, fyrir fram hjá prestinum, að svo
miklu leyti sem peir hafa föng og vilja á að
borga hið ákveðna gjald. Með pessu móti
hafa lögin geíið enn meiri ástæðu tilaðskoða
hið helga kristindómsorð sem verzlunarvöru.
En pað sem argast er af öllu er pað, að engin
Skólaineistaratal
á Hólum í Hjaltadal.
Tveim árum eptir morð peirra feðga
Jóns byskups Arasonar á Hólum-.og sona
hanns Ara og Bjarnar, kom Páll Hvítfeldur
höfuðsmaður (1552) út, með ýmisleg hoð
Kristjáns priðja Danakonungs. Eitt af
boðum pessum var skipun um, að tvo skyldi
latínuskóla setja á íslandi; skyldi annar
skólanna vera í skAlholti í Byskupstungum
en hinn á Hólum í Hjaltadal og er
pað á pá menn, er pessum síðarneínda
skóla veittu forstöðu, allt pangað til hann
leið undir lok um síðustu aldamót, að'vjer
vildum lítið eitt minnast.
1. Lárenzius.
Hann var danskur að ætt og uppruua
og kom út hingað til landsins með Ólafi
Hjaltasyni, pá er hann kom frá byskups-
vígslu að Hólum (1552). Voru Lárenzíusi
árið eptir (1553) lagðar til uppeldis af
Kristjáni konungi 3. jarðirnar: Krossanes,
Hóll,   Ásláksstaðir,   Steinsstaðir,   Bngimýri
Búðarnes, Efstaland og Myrkárdalur. Af-
gjald pessara jarða nam eptir núgildandi
peningareikningi rúmlega 1000 krónur.
Lárenzius var allmörg ár skólameistari
á Hólum, og útskrifaði hann auk margra
annara Guðbrand þorláksson, er síðar varð
Hólabyskup. Gjörðist Guðbraridur undireins
og hann var útskrifaður heyrari undir
Lárenzíusi og var pað í tvo vetur (1560
til 1561 og 1561 til 1562).
2. Marteinn.
Hann var og danskur að kyni og mun
hafa komið næst Lárenzíusi. Eigi veit jeg
hversu lengi hann var skólameistari; enn
embætti pessu sleppti hann sumarið 1569,
pvíað houum pótti pað of launalítið, og
fór aptur til Dannmerkur.
3. Gruðorandur p órláksson.
Hann var fæddur að Staðarbakka í Mið-
firði árið 1542. Faðir hans var þórlákur
prestur fyrst á Stað í Hrútafirðí (1540),
síðan á Staðarbakka (1542), par eptir á
þingeyrum (1546) og loksins á Melstað
— 49 —
(1574). Síra porlákur var Hallgrímsson,
Barna-Svein.bjarnarsonar. Síra þórlákur dó
1591. Enn kona hans og móðir Guðbrandar
var Helga Jónsdóttir lögmanns Sigmundar-
sonar. Ellefu ára gamall fór Guðbrandur í
Hólaskóla og var par 6 vetur og útskrifaði
Lárenzius hinn danski hann (vorið 1560).
þar-eptir var hann 2 vetur h e y r a r i
(locator) við sk^lann, eins og áður gat
jeg um. Sumarið 1562 sigldi Guðbrandur
til háskólans í Kaupmannahöfn og dvaldi
par í 2 vetur. En sumarið 1564 fór hann
hingað til lands frá háskólanum með hin-
um bezta vitnisburði, og gjörðist skólameist-
ari í Skálholti. Var hann par i 3 vetur.
|>ví næst vígðist hann til prests að Breiða-
bólstað í Vesturhópi (1567). Enn brátt
komst hann í málaferli útúr arfi eptir
Jón lögmann afa sinn, og brá pví til
utanferðar (1569). EptirJjet hann pá Breiða-
bólstað sira Erlendi Pálssyni, sýslumanns
Grímssonar á Möðruvöllum mági síuum,
er átti Björgu Kráksdóttur hálfsystur hans,
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52