Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Noršanfari

Smelltu hér til aš fį meiri upplżsingar um 51.-52. tölublaš 
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Noršanfari

						HAH
21. ár.
Akureyri, 20. janúar 1883.
Nr. 51.—52.
Kafli úr Tbrjefl úr Laufássókn
2. jan. 1883.
Mjög almennt er hjer saknað hins elsk-
aða sóknarprests vors prófasts Björns Hall-
dórssonar, er svo sviplega var kippt burt frá
húsi sínu, ástmðnnum og vinum fjær og nær.
hann var í alla staði maklegur ástsældar peirr-
ar er hann jafnan naut hjá öllura peim er
pekktu hann og kynntust honum. Hann
var, svo sem alkunnugt er, einn hinn mesti
gáfumaður pessa lands, og varði sífellt sínum
miklu gáfum til að auka lærdóm sinn, og
eigi síður til að gagna og gleðja hvar sem
hann náði til. Allan pann tíma, sem hann
var hjer sóknarprestur, sem var 30 ár,
var jeg sóknarbarn hans; var hann mjer
jafnan sem bezti og blíðasti faðir, fræddi mig
og leiðbeindi í öllu sem hann mátti, og jeg
gat á móti tekið, og munu allir, sem tilsögn
hans vildu nota eða gátu notað, taka undir
petta með mjer. Verður mjer ætíð í fersku
minni blíðiyndi hans; viðmót og orðræður,
bæði pegar jeg var barn og síðan. En svo
sem hann var ástúðlegur heimilismönnura,
sóknarmönnum og ððrum út í frá, hvar sem
maður hitti hann utan kirkju, svo var hann
eigi síður ógleymanlegur öllum er til hans
heyrðu í kirkjunni. Hygg jeg að flestir, sem
nokkru sinni heyrðu messurhans, lúki einum
munni upp um pað, að ágætari prest hafi
peir aldrei heyrt; ræður hans höfðu, að mjer
virtist, allt pað til að bera, er mannlegur
andi gat í pann svipinn eptir æskt, og pað var
sannarlega dauð sál, sem aldrei fann sig
hrifna af peim, og pá vakti pað eigi minna
og gladdi hugi marina, er hann stóð fyrir
altarinu, hvort heldur hann tónaði eða söng,
enda virtist söngrödd hans fara sífellt vaxandi
að hljóm og fegurð allt fram að síðustu
árum,
|>að verður má ske naumast unnt að
fylla pað mikla skarð, sem hjer er orðið, eða
bæta pann mikla missir að fullu, er pessi
söfnuður hefir nú orðið fyrir í fráfalli pessa
ágætismanns.
Skólameistaratal
á Hólum í Hjaltadal.
(Framh., sjá JSIf. nr. 33—34).
22. Gísli forláksson.
Hann var sonur þorláks byskups (14)
og Kristinar Gísladóttur. Hann fæddist 7.
nóv. 1631. Ólst hann upp hjá foreldrum
sínum á Hólum unz hann útskrifaðist rúm-
lega 18 ára (1649). Silgdi hann þá til
Kaupmannabafnarháskóla og dvaldi ytra í
prjú ár. Haustið 1653 varð hann skóla-
meistari á Hólum og var prjá vetur (1653
til 54, 54 til 55 og 55 til 56). Eptir dauða
föður síns (1656) var hann kjörinn byskup
á Hólum og var vígður árið eftir (1657) af
Svaning Sjálandsbyskupi og kom inn sain-
sumars. G-ísli byskup var hið mesta va]-
menni, ljúfur og lítillátur sem faðir hans
og vinsæll öllum góðum mönnum. Hann
var príkvæntur; fyrst átti hann Gróu þór-
leifsdóttur frá Hlíðarenda; pvínæst Ingi-
björgu Benediktsdóttur,  Haildórsdóttur, og
Sagan   um  bágindi vor,   óáran,   skepnu-
tjón, drepsótt og hallæri, hefir í sumar borizt
til eyrna útlendra pjóða,  og pær hafa aumk-
ast yfir oss, og safnað miklum gjöfum oss til
bjargar gegn, hungursneyð, svo vjer nú höfurn
fengið nýja von um viðreisn og frelsi.   Meðal
landa  vorra  erlendis  eigum  vjer  tvo  lærða
vísindamenn,   sem  sjer  hafa tekið bólfestu á
Bretlandi,   og hafa nú pessir menn tekið til
umræðu   ástand   vort,    hver   á   sinn   hátt.
Annar pessara manna,  hinn ágæti vinur vor
magister  Eiríkur  Magnússon,   hefir nú  sem
fyrri,  pegar neyð  hefir aðborið,   útvegað oss
mikla  hjálp  hjá hinpi göfugu auðsældarpjóð
Bretum,   og ekki látið par við lenda,  heldur
fært oss sjálfur gjafirnar pegarásama missiri,
og  skipt  peim meðal hafna og hjeraða sam-
kvæmt peim kunnugleik á ástandinu, er hann
hefir   getað  aflað   sjer  par  sem   hann  hefir
komið   bjer  við  land.    þetta vitum vjer að
hefir  bakað   honum  mikinn  kostnað,    tíma-
eyðslu,   áhyggju   og fyrirhöfn,   en allt petta
leggur   hann  í  sölurnar,  sem góður og ást-
ríkur  sonur  fósturjarðarinnar.     Hinn   landi
vor, Dr. Guðbrandur Vigfússon,   hefir eínnig
heyrt og sjeð í brjefum og blöðum talað um
óárið   á   íslandi,    horfellir  fjárins,    hafíspök
fyrir Vesturlandi, Norðurlandi og Austurlandi
og  par  af leiðandi aflaleysi og algjört verzl-
unarbann,   grasbrestinn   mikla,   ópurkana  og
misUngnna,   en  hann  kveðst  eigi  vilja trúa
pví,   að   nokkur   hungursneyð   eigi sjer stað,
eða  að  ættjörð  sín sje koinin á heljarpröm-
ina fyrir hungurssakir, og mælir móti pví að
oss sje veitt nokkur hjálp.    Maður pessi hefir
pó,   eins   og   hann sjálfur segir,   alist upp á
íslandi,   farið   um  nokkurn   hluta  pess,   og
verið,   sem   margir  aðrir ferðamenn hjer, öl-
musumaður hinna  gestrisnu  bænda,  en  nú
glottir hann við tönn og vill ekki svo   mikið
sem rita nafn sitt undir áskorun   til   hjálpar
oss, hvað pá hjálpa   sjálfur.      þegar  jeg   las
petta datt mjer ósjálfrátt í hug karlinn,   sem
auk pess að hann tímdi engum að gefa,   eigi
gat heldur polað að aðrir gæfu,   og  mjer  er
alveg óskiljanlegt  hvernig   herra Guðbrandur,
siðast Ragnheiði Jónsdóttur prófasts i Vatns-
iirði Arasonar, og lifði hún hann, Eingin
átti G-ísli byskup börn með konum sínum.
Eftir hann er Gríslapostilla Q-isLi byskup
andaðist 22, júlimán. 1684 og var pá á 53.
aldurs ári enn byskup hafði hann verið 27 ár.
Hann var rnæddur orðinn af ástvinamissi
og rógburði illra manna.
23. Einar $>órstcinsson.
Eaðir hans var: þórsteinn prestur í
Hvammi í N orðurárdal (1631 til 1645) Tyrf-
ingsson í Hjörsey, Ásgeirssonar prests að
Lundi í Lundar-Reykjadal (1542 til 1530),
Hákonarsonar, Björgólfssonar. Enn kona
síra þórsteins í Hvammi og móðir Einars
var Jórunn Einarsdóttir prests á Melum í
Borgarfirði suðr (1581 til 1622), þórðarson-
ar lögmanns. Einar fæddist 23. febrúarmán.
1633 og útskrifaðist úr Hólaskóla 16 vetra
gamall Var síðan eitt ár djákni á Reyni-
staðarklaustri. Sigldi hann pvínæst til Kaup-
mannahafnarháskóla og tók par próf í guð
— 103 —
sem hlytur að vera kunnugur búnaðarháttum
vorum   og   bjargræðisvegum,   getur   farið   að
«gráta af gremju, og æpa ef reiðb út af pví,
að oss er n ú veitt hjálp  á ð u r  en  verulegt
hungur,   og par af Ipiðandi   manndauði  hefir
sótt oss  heim,     Jeg segi  áður  en  hungrið
hefií sótt oss heim,  og pó   hefir  pað   pegar
næstliðið sumar gjört   vart   við   síg   á   stöku
stöðum.   það er satt, að sauðasala vor í haust
ber vott um pað,   að eigi hafi sultur  verið í
sjálfri   sláturtíðinni   á   peim  bæjum er sauð-
irnir komu frá, en annað sýnir hún ekki, enda
geta og sauðir fitnað nokkuð til fjalla, pó jörð
sje lítt sprottin, pví pá er par opt kjarni pví
betri.    það lítur svor út sem herra Guðbrand-
ur eigi viti pað, að uppskerubrestur hjá oss,
eða heyskaparleysið, hefir eigi, sem víða í öðr-
um löndum, sultinn i för með sjer samstund-
is eða samsumars.     Nei,  að vísu hefir hann
pað ekki, en pví tilfinnanlegri verður sultur-
inn pegar frá líður.    Sultur er hjer ekki til-
finnanlegur meðan   verið  er  að  eyða  bjarg-
ræðisstofninum, par sem hann annars er nokk-
ur til, enn herra Guðbrandur mun geta  sjeð
af árbókum vorum og  annálum,  sem  og  af
sögum gamalle manna i æsku hans,   hverjar
afieiðingar hafa, á fyrri öldum og  framan  af
pessari  öld,   orðið af heyskaparbresti og  par
af leiðandi niðurskurði búfjenaðarins, eða hor-
fellir hans, óg eins og pað er «seint að byrgja
brunninn pegar barnið er dottið ofan í»,eins
mundi   opt  seint   að safna pá gjöfum í öðr-
um fjarlægum löndum pegar  fregnin   hjeðan
um hungur og manndauða er kominn  pang-
að, enda mundi pá og hjálpin koma seintoss
til handa, pegar skip ná eigi höfnum hjá oss
fyrr en í september,   eins  og   átti  sjer  stað
næstliðið' sumar.     það  er  ekki  ólíklegt  að
sögur hjeðan um bágindi og sult  hafi.  verið
nokkuð  orðum  auknar  pegar  pær komu til
Engíands  frá Kaupmannahöfn,   en allir  sem
kunnugir  eru  kringumstæðum  manna   hjer,
verða pó að játa að á rjettum tíma hafi gjöf-
um peim safnað verið, sem íslandi hafa verið
ætlaðar til að afstýra manndauða  af  harðær-
inu,   enda veit jeg með vissu að  herra Guð-
fræði 1654; kom síðan inn og varð kon-
rektor við Hólaskóla og síðan skólameistari
í byrjun ársins 1656, pviað Gisli hætti pá
við dauða foður síns. Einar var sköla-
meistari á Hólum fjóra og hálfan vetur
(1656, 1656 til 57, 1657 til 58, 1658 til 59
og 1659 til 60). þá (1660) vigðist hann
til prests að Múla i Aðalreykjadal og var
par prestur í 32 ár (1660 til 1692). þá
(1692) vígðist hann til byskups á Hólum
og var aðeins biskup par í 4 ár og dó 9.
okt. 1696. Einar byskup átti að fyrri konu
Ingibjörgu Gísladóttur prests að Bergstöð-
um i svartárdal (1627 til 1679), Brynjólfs-
sonar prests samastaðar (1574 til 1627),
Árnasonar. þau Einar byskup og Ingibjörg
áttu saman fimtán börn. Hýn dó 1695 og
hafði p;i pr.já um fimtugt. Aftur kvæntist
Einar byskup árið eptir (1696) Ragnheiði
Jónsdóttar, ekkju Gisla byskups (22), og
voru pau eigi fullan mánuð í hjónabandi.
Einar byskup var maður vellærður og svo
kurteys að hann vildi eigi piggja  meistara-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106