Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						II

forsýru og kalks í hvfta efninu í krukkunni nr. i.sje hið sama sera

átti sjer stað í því efni, sem hvita efnið er komið úr.

Kalkiö* og fosforsýran eru aldrei í náthlrunni í öðru sambandi,

en pví svonefnda príbasiska, eða neutrala sambandi. í fosforítum

og koprolítum, sem eru talsvert algengar steintegundir, eru þessi

efni sameinuð á þennan hátt; sama er að segja um beina-ösku, og

ösku þeirra dýra og plöntuhluta, sem fosforsúrt kalk er í. fessi

ástæða ein er nægileg til þess að sanna, að hvíta efnið getur ekki

átt neitt skylt við bein; en auk þess er ætið í beinum mjög ein-

kennilegt efni, flúor, en hvergi hefi jeg getað fundið minnstu vit-

und af því í hvita efninu1.

Af því, að í ösku dýra- og plöntuefna eru ætið neutröl efni,

leiðir aptur að ekki er unnt að skilja myndun hinna tvíbasisku súru

fosforsúru efna í þess konar ösku á annan hátt en þann, að nokk-

ur hluti basisku efnanna hafi verið numinn á burt, áður en dýra-

eða plöntu-efnið var brennt til ösku. f>etta getur orðið af áhrifum

einhverrar sýru. fað er líklegt, að efni það, sem hvíta efnið er

orðið til úr, hafi ekki orðið fyrir áhrifum af öðrum sýrum, en þeim,

sem myndast af því að gerð hleypur í efnið. En sýrugerð hleyp-

ur naumast í efni, sem mikil eggjahvíta er í, nema í því sje einn-

ig talsvert af kolefnishydrötum, svosem sykri, mjölefni eða líkum

efnum. Hið upphafiega efni verður því að vera eitthvert af þeim

dýra- eða plöntuefnum sem í er mikið af hvorutveggja. eggjahvítu

og kolefnishydrötum. Sökum þess, að hvíta efnið er að mestu

leyti fosforsýra og kalk, er efiaust mjög nærri sanni að ætla að

það sje komið úr einhverju því efni, sem leifir miklu af fosforsýru

og kalki í öskunni þegar það er brennt. Mjólk er einmitt efni,

sem hvorttveggja er í, eggjahvíta og sykur, og hún verður fijótt

súr. askan úr ostefninu í mjólkinni er næstum eingöngu fosforsýra

og kalk. í ösku úr osti, sem tilbúinn er á venjulegan hátt með

hleypi, er fosforsýran og kalkið í því hlutfalli, að neutralt salt mynd-

ast; en fyrir nokkrum árum hefir O. Hammarsten prófessor sýnt

fram á, að í osti, sem búinn er til úr mjólk, sem sýrð er með súrri

mysu, er hlutfallið milli fosforsýrunnar og kalksins allt öðru vísi.

I þannig tilbúnum osti var hlutfallið milli fosforsýrunnar og kalks-

ins 100:65, en í venjulegu fosforsúru kalki er hlutfallið 100: 118.

Beri maður nú hlutfall það er Hammarsten fann milli fosforsýrunn-

ar og kalksins í osti ur sýrðri mjólk, við hlutfall sömu efna í hvíta

efninu úr krukkunni nr. 1 (sjá töfiu II.) þá er munurinn mjög lítill,

því í hvíta efninu var hlutfallið 100 : 66.

1)    í gömlum  steingjörðum   beinum   hafa  menn jafnvel fundið enn

meira flúor en í nýjum beinum.