Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						

12

bæinn Lönd, ef hún hefði aldrei verið þar? Bærinn Lönd mun

hafa staðið þar, sem nú heita Fornu-Lönd. Það er falleg, flatlend

hæð niðri við þorpið. Þar er nú alt sléttað út í tún og kálgarða,

svo að hvorki sér tóft eftir bæ né kirkju, en vottar að eins fyrir

túngirðingu all stórri. Að norðanverðu fyrir norðan hæðina (nær

sjónum) sést hún þó ógjörla. Þar er nú timburhús, sem ber nafnið

»á Löndum«, og mun girðingin hafa náð þangað. En örnefnið

»Fornu-Lönd« sýnir, að þar hefir bærinn verið áður. Enda er þar

miklu fegra. Þar mun kirkja þorpsins hafa verið sett í fyrstu og

verið nefnd eftir bænum Landdkirkja til aðgreiningar frá Kirkju-

bæjarkirkju, sem áður var, en síðan var að eins bænahús. Á Lönd-

um mun kirkjan hafa staðið fram að árinu 1627, er Tyrkjar brendu

hana. Þá hefir hún legið niðri um 3 ára tíma. Svo segir handrit

Nikulásar: »1631 var Landakirkja aftur upp bygð í tið umboðs-

mannsins Zachariasar Gottfriedssonar. Sá sami var begrafinn fyrir

altarinu þar 1633«. í það sinn hefir kirkjan verið fiutt uppeftir

þangað, sem enn er kirkjugarðurinn. Það sést á því, að í honum

er legsteinn séra Olafs Egilssonar, sem dó 1639 og hefir verið jarð-

aður þar. En þá mun sú regla enn hafa verið óhögguð, að kirkja

stæði í kirkjugarði.

En sé það nú rétt tilgetið, að Landakirkja sú, sem bygð var

1573, hafi verið sett á Löndum, hvernig stendur þá á því, að hand-

rit, sem ritað er eftir 1633, segir um Landakirkju: »þar sem hún

nú stendur«? Því virðist mér auðsvarað: Mkulás hefir haft fyrir

sér eldra handrit og skrifað það alt orðrétt upp. En það hefir ekki

náð fram að 1627. Því, sem frá er sagt eftir það ár, hefir hann

bætt vlð eftir öðrutn heimildum, þar á meðal því, að kirkjan hafi

verið endurbygð 1631 og Zacharias umboðsmaður jarðaður þar 1633.

Er þá annað hvort, að hann hefir ekki vitað, að kirkjan var burtu

frá Löndum þá er hann ritaði, eða honum hefir gleymst að geta þess.

Kirkjan, sem bygð var 1631, mun hafa staðið fram að 1722.

Þá er þess getið, að hún hafi verið endurbygð. En 1783—4 var

byrjað að byggja steinkirkiuna, sem enn stendur. Og með því að

sú bygging hefir hlotið að standa yfir nokkuð mörg ár, þá hefir

steinkirkjan ekki verið sett í kirkjugarðinn, heldur hefir gamla

kirkjan verið látin standa og messað í henni þar til er hin nýja

var fullgjör. Hún sendur á fallegri flöt, stuttum spöl fyrir vestan

kirkjugarðinn. Er hún ef til vill fyrsta kirkjan hér á landi, sem

sett er utan kirkjugarðs. Enn ber hún nafnið Landakirkja. Gamla

kirkjan   hefir  svo verið rifin og jafnað yfir rúst hennar.   Hefir síð-