Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						i?

Gizka má að vísu á fleira. En nú, er eg fór þangað í sumaf

athugaði eg líkindin til þess, að slíkt undirlendi hefði getað verið

þar, og staðfestist þá hin fyrri ætlan mín. Virtist mér mjög líklegt^

að undirlendisi'æma hefði verið frá Merkurrananum innfyrir Húsadal,

en naumast lengra inneftir. Sú ræma hefði þá verið efsta fram-

hald af Langaness-undirlendimi til fjalla. Og allóhægt hefir verið

að búa á Þuríðarstöðum að minnsta kosti, hafi eigi verið greiðari

vegur þangað fyrrum en nú er. Auðvitað held eg því eigi fram,

að eyðing þessa hugsaða undirlendis hafi verið eina orsökin til þess

að Þórsmörk lagðist i eyði. Það gat t. a. m. verið vikurfall úreld-

fjöllum, og það gat verið aukning jökla á fjöllunum fyrir ofan og

þar af leiðandi aukið vatnsmegn í ánum, sem yfir þurfti að fara.

Merkilegt er það, að þau tvö örnefni sem kend eru við Þórsmörk:

Markarfljót og Merkurjökull, hafa sitt hvora eignarfallsmynd af mörk.

Þau eru líklega ekki jafn gömul. Myndin merkur mun vera yngri.

Merkurjókull hefir þá siðar fengið nafn sitt. Það er nú að vísu

ekki sönnun fyrir því, að hann sé sjálfur að einhverju leyti yngri:

en bending er það í þá átt. — Snemma munu og uppblástrar hafa

tekið að spilla Þórsmörk, því veðrasamt er þar, þó raunar séu þar

líka skjól góð víða. Landslagi á Þórsmörk er nokkuð lýst í Árb.

'94, en leiðrétta skal það hér, að áin, sem nú á dögum er talin að

mynda norðurtakmörk Þórsmerkur, er þar nefnd Ljósá. Hún heitir

Þröngá, eins og Sigurður Vigfússon nefnir hana, (Arb. '92). Hin

réttnefnda Ljósá er góðum spöl innar. Er landið báðum megin

hennar, og alt fram að Þi'öngá, nú kallað Almenningur. Landnáma

nefnir ekki norðurtakmarkið á landnámi þeirra bræðra, Reyrketils-

sona. Eru mestar líkur til, að það hafi verið Ljósá. Þar skiftir um

landslag, þangað nær hið hrikalega, en gróðursæla Þórsmerkur-

hálendi, en fyrir innan Ljósá tekur við breið hraunslétta, skjólalaus

og. gróðurlítil. Er þar heldur ólíklegt til bygðar, enda sjást þess

engin merki. En fyrir innan Þröngá hefir bær verið. Hann stóð í

hlíðinni upp frá ánni, er veit mót suðri. Hefir þar verið bæði mik-

ið land og faliegt meðan óblásið var. í æsku þeirra manna, sem á

yngri árum mínum voru gamlir, var það land þegar mjög blásið,

en stóð þó eftir allstór jarðvegstorfa i hlíðinni upp frá Þröngá.

Kölluðu menn torfuna Kápu, af lögun hennar. Hún hélt áfram að

blása upp, og kom þar þá í ljós bæjarrústin, sem getið er í árb. '92

bls. 38 og '94, bls. 21. Nú er ekki eftir af »Kápu« nematværsmá

torfur, sem auðsjáanlega verða alveg horfnar, áður en langt um líður.

Þessi bær fyrir innan Þröngá er án efa einn af þeim þremur

bæjum, sem Njála getur um, að verið hafi i Þórsmörk.   Og auðvit-

3