Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						

18

að er, að landið gat ekki heitið Almenningur meðan bær var þar.

Nafn bæjarins er týnt. En ekki sýnist mér vafamál, að hver bær

hafi átt sitt nafn í Þórsmörk, eins og annarstaðar, þó Njála segi um

þá: »er í Mörk hétu allir«. Það mun vera svo að skilja, að jafn-

an, er einhver þeirra var nefndur, heflr verið bætt við til skýring-

ar: í Mörk (t. d. Þuríðarstaðir i Mörk). Og stundum, þegar svo stóð

á ræðu, hafa þeir verið teknir allir undir eitt, og nefndir »í Mörk«

líkt og vér segjum nú »í Mörkinni«. Er hugsanlegt að ritari Njálu

hafi aldrei heyrt þá nefnda óðruvísi en svo, og ekki þekkt hin ein-

stöku nöfn bæjanna. Og sé þetta rétt til getið, þá bendir það til

þess, að hann hafi ekki átt heima í Rangárþingi. En líka getur

verið, að hann hafi slept að nefna hin einstöku bæjarnöfn, álitið

hitt nægja og notað'það til að vera stuttorður. Það gerir hann sér

oft far um. Sigurður Vigfússon ætlar, að Kápu-bærinn hafi verið

miðbœrinn á Þórsmörk, en mór þykir líklegra að það hafi verið

innsti bærinn. Innar er naumast líklegt að bygð hafi verið, eftir

landslagi og veðurlagi að dæma. Þuríðarstaðir (sjá Arb. '94, bls. 22),

hafa án efa verið fremsti (syðstij bærinn. En hvar var þá miðbær-

inn? Um það er eg fyrir mitt leyti varla í vafa. Stuttri bæjarleið

fyrir innan Þuríðarstaði er Húsadalur. Þar valdi Sæmundur ög-

mundsson sér bæjarstæði, er hann vildi búa á Þórsmörk, (sjá sama

stað), og mun flestum sýnast, að hann hafi ekki getað betur valið.

Það er óneitanlega byggilegasti staðurinn á allri Mörkiuni. Svo mun

líka hafa verið í J'ornöld. ¦ Kápu-bæjarstæðið hefir vissulega verið á-

litlegt líka meðan landið var óblásið. En þó fell eg nú frá þeirri

tilgátu að þar hafi Ásbjörn Reyrketilsson sett bæ sinn, tel eg enn

líklegra, að hann hafi sett hann i Húsadal. Ekki er von að forn

rúst sjáist þar, Sæmundur mun hafa sett sinn bæ i hana og þannig

eyðilagt hana. Bær Sæmundar hefir staðið á fegursta staðnum i

dalnum, og ekkert er líklegra en að Ásbjörn hafi bygt á þeim sama

stað. Lækur hefur runnið eftir dalnum og fram hjá bænum. Nú

er hann þornaður, nema í leysingum, því uppblástur gengur ofan í

dalbotninn og uppsprettan er sandkafin. Nafnið »Húsadalur« mun að

vísu eigi vera eldra, en eftir bygð Sæmundar. Nafn hins forna bæ-

jar hefir ef til vill aldrei verið annað en »Þórsmörk«. Að minsta

kosti hefir svo verið meðan ekki voru fleiri bæir á Mörkinni. Nii

vil ég líka, — til þess að koma ekki í bága við Landn., — falla

frá þeirri tilgátu, sem enda var lausleg, að Steinfínnsstaðir hafl ver-

ið fyrir sunnan Krossá og nafnið hafi breyst i Steinsholt. Set ég

þá tilgátu í staðinn, að Kápu-bærinn sé Steinfinnsstaðir, því sain-

kvæmt Landnámu námu báðir bræðurnir land   »fyrir ofan Krossá«.