Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						

20

kafist. Þar voru sindur og hefir þetta verið smiðja. Þar lá meðal

annara steina, einkennilegt steinbrot. Það er úr þursabergi, nokk-

uð stórt, ávið-flatt. Er önnur hliðin nokkurn veginn slétt, hin er

hálf kúpumynduð. Kúpu megin hefir verið höggvin skál í stein-

inn og sléttfægð innan. Niður úr botni hennar hefir verið höggvið

kringlótt gat, nær 1 l/s þuml. í þvermál. Um það gat hefir steinninn

brotnað og er hálft gatið og hálf skálin eftir á þessu broti. Hitt

brotið er ekki að finna, mun það vera komið í gilið og liggja þar

undir sandfönn. Svo langt er síðan steinninn hefir brotnað, að sár-

ið er orðið máð og af því brúnir allar. Hið einkennilegasta er, að

skálin er öll brunnin innan. Innan í henni er svört húð, gljáandi

líkt og steinkol, en öll smásprungin. Sprungurnar eru nál. 2 línur

á dýpt. Ég ímynda mér nú, að hinn hluti steinsins hafi verið eigi

minni en þessi, og á honum eigi minna af skálinni, og að í henni

hafi brunnið smiðju-eldur, en gatið verið fyrir aflhólk, loftið leitt

gegnum það til eldsins. í bæjarrústinni var á einum stað talsverð

hrúga af viðarkolaösku undir steinum, en eldstó sást þar ekki.

Skamt frá rústinni vestan megin, nær fljótinu, var á einum stað

einkennileg hola, sem leit út fyrir að vera höggvin gegnum móhell-

una með sérstakri lögun. Meginhluti hennar er skáhalt-ferhyrndur

og snýr eitt horníð fram að fljótinu. En gagnvart því, á þann veg

sem að fljótinu veit, er ekkert horn, en í þess stað spaðamynduð

framlenging. Að henni meðtaldri er holan á þann veginn nál. 2 al.

löng. Hota þessi er full af mulinni beinösku. Var ekki að sjá, að

nein önnur aska eða neitt annað væri saman við hana, nema hvað

hún er sandrokin ofan. Ég kannaði hana vel þverhandar djúft nið-

ur, og var alstaðar sama beinösku-mylsnan óblönduð. Ég vildi sem

minst hagga þessu, því mér kom í hug, að það kynni að vera leif-

ar frá heiðnum heimablótum. En auðvitað get eg ekkert fullyrt um

það. En svo mikil og svo hrein beinaska er einkennileg. Stein-

skál mikil eða steinker stóð hjá rústinni. Það var l'/4 al, á lengd

og nál. 1 al. á breidd, en varla V2 al. á dýpt að því er virtist.

Raunar var ekki hægt að mæla dýptina nákvæmlega, því keriðvar

fult af sandi, en alt sprungið í smáparta, sem högguðust við það er

sandurinn var færður burt, en höfðu áður haft stuðning af honum

og voru því óhaggaðir að mestu. Botninn var lítt eða ekki brotinn,

enda virtist hann mjög þykkur Létum við1) hann óhreyfðan, en

röðuðum brotunum sem haggast höfðu, svo að kerið komst í samt

lag aftur.    Efní steinkers þessa er ljósgrátt móberg allþétt í sér, en

')   Signrþór bóndi Ólafsson í Hliðarendakoti var fylgdarmaður minn.