Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						36

að því visu, aðra skýringu á þessu bæjarnafni hafa menn ekki getað

hugsað sér. En nú hefir dr. Björn M. Olsen skýrt mér frá því, að

í Norvegi séu mörg staðanöfn mynduð af orðinu váll, sem er »rjóð-

ur í skógi myndað við bruna« og »þar sem stofnar standa eftir af

brendum skógi«, og þar af sé myndað í smækkaðri merkingu orðið

»væla«, sem er litið brunarjóður. Og þar eð Vælugerðismýri var

skógland fyrrum, þá hyggur hann, að bæjarnafnið sé myndað af

sliku brendu smárjóðri. Þessa skýringu fellst eg á. Þó það hafi að

líkindum ekki tiðkast hér á landi að ryðja skóg með bruna, — þess

þurfti ekki, — þá gat það þó komið fyrir af atvikum, t. a. m. af

eldi úr kolagröf, eins og sagt er frá um ölkofra. Það er því frem-

ur ástæða til að taka upp þessa skýringu, sem mjög er hæpið að

halda sér við viðurnefni Arnar. Það er ekki að finna í fornritun-

um og eg hefi ekki séð það nema í einu handriti Flóamannasögu,

heldur nýlegu, en raunar með fornlegri stafsetningu. Mundi eg hafa

lagt minni áherzlu á viðurnefnið, ef eg hefði fyr þekt orðið »væla«,

og er mér nú einna næst skapi að hafa »endaskifti á efninu« og

hugsa mér viðurnefnið myndað af bæjarnafninu fyr eða síðar á tím-

um. Er eg dr. Birni M. Ólsen mjög þakklátur fyrir þessa leiðbein-

ingu, eins og margar fleiri.

X.

Á bls. 28 hefi eg tekið það fram, að bæjarnafnið Kaldárholt

bendi á, að þeim megin hefði Þjórsá í fyrstu verið kölluð Kaldá.

En nú hefi eg séð í Fornbréfasafni II. 87, að í Oddamáldaga er sá

bær nefndur Kallaðarholt (= Kallanarh.). Og sé það rétt, er málið

fallið. En nokkur ólíkindi eru á því, að það sé rétt. Orðið »kall

an« í bæjarnafninu á víst að tákna ferjukallan. Og ekki er ómögu-

legt, að hæfur ferjustaður hafi fyrrum verið á ánni hjá Kaldárholti;

hún gat þá runnið í einu lagi fram með túninu, þó nú sé hún i

mörgum kvíslum. En sé 'staður kendur við ferjiikallan, þá er það

af því, að menn standa þar, er þeir kalla ferju. Ferjubærinn verð-

ur þá að vera hinum megin við ána og ekki oflangt frá henni. En

á öllu svæðinu móts við Kaldárholtsland eru bæirnir vestanmegin

svo langt frá ánni, og hafa altaf verið, að eigi er ætlandi, að ferjað

hafi verið frá neinum þeirra. Kaldárholt sjálft hefði orðið að vera

ferjubærinn, og þá þurfti ekki að kalla ferju þeim megin, heldur

hinum megin. Annars eru bæjanöfn í máldaganum eigi höfð réttari

en svo, að naumast er fjarstæða að efast um áreiðanleik þessa bæjar-

nafns, þar eð likurnar eru á móti því.