Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

						37

XI.

A bls. 36 hefi eg kastað fram þeirri tilgátu, að hinn týndi land-

námsbær, Másstaðir, kunni að hafa verið þar, sem nú heítir Hruna-

krókui1, þvi þar er fagur dalur, og þar hefir á sínum tíma verið

mikil jarðrækt, sem bendir á stórbýli. Samt er eg nú horfinn frá

þessari tilgátu, þar eð mér hefir verið bent á annan stað, sem mér

virðist enn líkiegri. Það gjörði Guðmundur bóndi Jónsson í Hörgs-

holti. Er staðurinn i Hörgsholtslandi og eigi lengra frá bænum en

svo, að til skamms tíma hefir þar verið stekkur. Þar heitir Árfell.

Suðvestan á því var stekkurinn og stór og fagur túnblettur í kring,

en uppblástur fyrir innan, norðvestan í fjallinu. Hann færðist óðum

suðurávið, og tók loks af efri hluta túnblettsins. Þá tók leysinga-

vatn við og gróf jarðfall mikið niður í gegnum túnið. Hefir það

brotið jarðveginn, svo að norðanmegin þess er hann nú horflnn að

mestu leyti. I jarðfallinu kom í ljós bæjarrúst, sem allmikið grjót

var í. En því miður var mestur hluti þess þegar tekinn og notað-

ur til stekkjargjörðar. Guðmundur var þá ungur. Þá er hann komst

upp, verndaði hann þær litlu leifar, sem eftir voru. Þær eru að

vísu litlar, þó sér að nokkru fyrir endagöflum og veggja-undirstöðu

stúfum við þá, — miðjan öll er burttekin. Nokkuð má ráða í stærð

rústarinnar. Er að sjá sem það hafl verið tvær tóftir samhliða, hér

um bil jafnlangar og jafnvíðar — líkt og á Eiríksstöðum í Hauka-

dal. Hefir lengdin verið nál. 10 fðm. og breiddin beggja tóftanna

til samans nær 4 fðm. Með vissu sést það ekki. Fáum föðmum

vestar hefir líka komið í ljós byggingargrjót og er nú á dreif. Á

suðausturjaðri túnblettsins sér fyrir túngarðsspotta nrjög fornlegum.

Að öðru leyti er allur túnbletturinn, sern eftir er, sléttaður af sand-

foki. Skamt inn með brekkunni er uppsprettulind með einkargóðu

vatni. Hún virðist hafa verið hlaðin innan, þó nú sé úr lagi geng-

ið. Mun það hafa verið vatnsból bæjarins. Það er auðséð, að hér

hefir verið stórbýli. Og einkum bendir það á iandnámsbygð, að

hörgurinn, helgistaðurinn, hefir verið þar svo nærri. Líklega hefir

hörgurinn staðið þar, sem nú er bærinn i Hörgsholti (sbr. Árb. 1900,

bls. 29).    En bær hefir þá fyrst verið settur þar eftir kristni.

XII.

A bls. 48 hefi eg getið þess, að Skálholtsmannavegur sjáist

ógjöiia sunnan i Dráttarhlíð. Nú hefi eg kynt mér hvernig á því

er háttur. Aðalferjustaðurinn var yfir um vatnsvikið fyrir ofan

Sogið. Og þar var, austanmegin, geymsluhús, miklu stærra en hitt,

sem  að   sunnanverðu  var.    Sér enn fyrir tóftinni nokkuð svo.   Og