10 aítur, að 900 danskir ferhirningsfaðmar eða ein dagslátta eftir því, sem nú er talið, er jöfn 9 sinnum 121 ferh.málföðmum eða =...............1089 ? málfaðmar. Nú var hin forna dagslátta.......900 ? málfaðmar. Verður þá munurinn.........189 ? málfaðmar. Ef miðað er við hina fornu dagsláttu, munar þetta hjer um bil */&> eða þó rífiega það. Ef málfaðmur er talinn 3 »Hamborgarálnir«, verður hann sam- kvæmt Búalögum og sögn Páls Vídalíns jafnlangur og hinn forni málfaðmur og jafn 3^/2 alin hinni fornu. Enn hin forna venja, að telja 3y2 alin í hverjum málfaðmi, var svo rík, jafnvel eftir það að »Hamborgaralinin« hafði rutt sjer til rúms, að mörgum hætti til að halda henni áfram, þó að alinin hefði lengst, og telja 3V2 »Ham- borgaralin,« í hverjum málfaðmi, einkum ef þeir höfðu hag af því. Ef miðað er við hinn forna málfaðm, verður þessi nii málfaðmur, sem kallamætti »Hamborgarmálfaðm«, sjöttungi stærri enn hann. Ef vjer köllum hinn forna málfaðm M sem áður, og »Hamborgarfaðm- inn« H, verður H = 7/6 M; af því leiðir: H2 — 49/36 M2, eða, sem er sama 36 H2 = 49 M2, þ. e.: 36 Hamborgar-málfaðmar ferskeittir eru jafnstórir og 49 fer- málfaðmar. Ef vjer nú margföldum með 25 beggja megin við jafnaðar- merkið í siðustu líkingunni, fæst: 900 H2 = 1225 M2, þ. e. 1 dagslátta mæld með Hamborgarmálfaðmi er jöfn 1225 fer- málföðmum fornum, eða 325 fer-málföðmum fornum stærri enn hin forna dagslátta, og munar þetta rúmlega þriðjungi fornrar dagsláttu, sem »Hamborgardagsláttan« er stærri. Páll Vídalín tilgreinir tvö merkileg dæmi frá sínum tímum um það, hvernig fór, þegar menn tóku að beita fyrir sig þessum »Ham- borgarmálfaðmi« í vallarmælingum. Túnvöllur á Hnjúki í Vatnsdal var að gamalli sögn haldinn 14 dagsláttur. Einhvern tíma á flrstu árum 18. aldarinnar var hann vaðdreginn með »Hamborgar-málfaðmi« og reindist þá ekki meira enn 10 dagsláttur. Eftir þessu verður 1 Hamborgardagslátta jöfn la/5 fornri dagsláttu eða tveimur fimtungum fornrar dagsláttu stærri. Kemur þetta mjög vel heim við þann mismun, sem áður var fund- inn (rúmlega Vb)* enn þó er munurinn ofurlítið stærri, sem hlitur að stafa frá ónákvæmri mælingu.
Beinir tenglar