11 Þegar Lauritz lögmaður Gottrup settist að á Þingeiraklaustri, fllgdi sú kvöð ímsum af hinum gömlu klausturjörðum í nágrenninu, að landsetar vóru skildir að slá ákveðinn blett, 3 dagsláttur firir hverja jörð, i Þingeiratúni. Þetta var gamall arfur frá klaustrinu og hjelst fram á vora daga. Vellir þessir vóru kallaðir landskuldar- vellir, því að leiguliðarnir unnu af sjer með þessu móti nokkuð af landskuldinni.1) Gottrup tók upp á því að láta mæla alla þessa landskuidarvelli upp með »HamborgarmáIfaðmi«. Reíndust þeir þá svo rírir, að allur Miðhópsvöllur og allur Hólabaksvöllur, hvor um sig 3 dagsláttur, fóru í ofanálag ofan á hina 8 landskuldarvellina eða þriggja daga slættina til að gera þá nógu stóra eftir Hamborgarmáli. Hjer er munurinn að eins ^, ef miðað er við forna dagsláttu, hvort sem það nú kemur af því, að málið hefur verið ónákvæmt (annað- hvort forna eða nía mælingin), eða af því, að leiguliðunum hefur þó verið vilnað nokkuð í, eða af því að nefndir 8 landskuldarvellir hafa gleipt í sig meira en þá tvo, sem getið var, þó að Páll geti þess ekki. I sjálfu sjer væri hægt að reikna út eftir þessum tveim dæm- um frá Hnjúki og Þingeirum lengd hinnar fornu álnar, þar sem vjer í þeim báðum getum fundið hlutfallið milli Hamborgardagsláttu og fornrar dagsláttu.2) Enn flatarmál er, eða getur verið, svo marg- brotið, að hætt er við villum í mælingunni, enda sínir það sig eink- um i Þingeiradæminu og í því, að dæmunum ber ekki saman. Þau eru því ekki sem hentugastur grundvöllur til að finna nákvœmlega lengd hinnar fornu álnar, enn hins vegar ágæt bending um það, að vjer sjeum á rjettri leið. Þetta eru hinar helstu röksemdir Páls Vídalíns,8) enn þó nokk- uð auknar og lagaðar af mjer. Við þær má nú bæta nokkrum fleirum. First er að athuga, hvort ekki má komast nokkru nær hinu rjetta, enn Páll hefir komist. Helsta röksemd hans er dregin af ') í barnæsku minni váru þeir vanalega kallaðir burtslœttir. 2) Ef Hnjúks-dæmið er lagt til grundvallar firir reikningnum, telst svo, að hin forna alin verði = 18,44 danskir þumlungar, enn eftir Þingeiradæminu 19,514 d. þl. Firra gildið er mjög nærri sanni, að eins c. '/4 þumlungs minna enn það, sem áður er fundið. s) Jeg geng fram hjá röksemd þeirri, sem Páll leiðir af skiringu Jónsbókar a netlögum (Rekab. 2. kap.) og dípt (hæð) selanótar þegar hún stendur grnnn. Þar stendur í sumum handritum, að diptin sje 12 álnir, og heldur Páll, að það sjeu „Ham- borgarálnir". Enn eitt af þeim handritum, sem telur selanótina 12 álna djúpa, er Skálholtsbók eldri (AM. 351 fol.), skrifað um 1360, löngu áður enn „Hamborgaralin" tiðkaðist, og raskar þetta gjörsamlega röksemdaleiðslu Páls. (Skiringar 22.—23. bls.).
Beinir tenglar